POEZJA (27) JULIUSZ SŁOWACKI - GRÓB AGAMEMNONA

 

Juliusz Słowacki  -  "Grób Agamemnona"

Niech fan­ta­stycz­nie lut­nia na­stro­jo­na
Wtó­ru­je my­śli po­sęp­nej i ciem­nej,
Bom oto wstą­pił w grób Aga­mem­no­na,
I sie­dzę ci­chy w ko­pu­le pod­ziem­nej,
Co krwią Atry­dów zwa­la­na okrut­ną.
Ser­ce za­snę­ło, lecz śni. Jak mi smut­no!

O! jak da­le­ko brzmi ta har­fa zło­ta,
Któ­rej mi tyl­ko echo wiecz­ne sły­chać!
Dru­idycz­na to z gła­zów wiel­kich gro­ta,
Gdzie wiatr przy­cho­dzi po szcze­li­nach wzdy­chać
I ma Elek­try głos – ta bie­li płót­no
I od­zy­wa się z lau­rów: "Jak mi smut­no!"

Tu po ka­mie­niach, z pra­cow­ną Arach­ną
Kłó­ci się wie­trzyk i rwie jej przę­dzi­wo;
Tu czą­bry smut­ne gór spa­lo­nych pach­ną;
Tu wiatr, obie­gł­szy górę ruin siwą,
Na­pę­dza na­sion kwia­tów – a te pu­chy
Cho­dzą i w gro­bie la­ta­ją jak du­chy.

Tu świersz­cze po­lne, po­mię­dzy ka­mie­nie
Przed nad­gro­bo­wem po­cho­wa­ne słoń­cem,
Jak­by mi chcia­ły na­ka­zać mil­cze­nie,
Sy­ka­ją. – Strasz­nym jest Rap­so­du koń­cem
Owe sy­ka­nie, co się w gro­bach sły­szy –
Jest ob­ja­wie­niem, hym­nem, pie­śnią ci­szy.

O! ci­chy je­stem jak wy, o Atry­dzi!
Któ­rych po­pio­ły śpią pod świersz­czów stra­żą.
Ani mię te­raz moja ma­łość wsty­dzi,
Ani się my­śli tak jak orły ważą.
Głę­bo­ko je­stem po­kor­ny i ci­chy
Tu, w tym gro­bow­cu, sła­wy, zbrod­ni, py­chy.

Nad drzwia­mi gro­bu, na gra­ni­tu zrę­bie
Wy­ra­sta dą­bek w trój­ką­cie z ka­mie­ni,
Po­sa­dzi­ły go wró­ble lub go­łę­bie
I list­ka­mi się czar­ne­mi zie­le­ni,
I słoń­ca w ciem­ny gro­bo­wiec nie pusz­cza;
Ze­rwa­łem je­den liść z czar­ne­go kusz­cza;

Nie bro­nił mi go ża­den duch ni mara,
Ani w ga­łąz­kach jęk­nę­ło wi­dzia­dło,
Tyl­ko się słoń­cu sta­ła więk­sza szpa­ra
I wbie­gło zło­te, i do nóg mi pa­dło.
Zra­zu my­śla­łem, że ten, co się wdzie­ra
Blask – była stru­na to z har­fy Ho­me­ra;

I wy­cią­gną­łem rękę na ciem­no­ści,
By ją uło­wić i na­piąć, i drżą­cą
Przy­mu­sić do łez i śpie­wu, i zło­ści
Nad wiel­kiim ni­czym gro­bów i mil­czą­cą
Garst­ką po­pio­łów – ale w moim ręku
Ta stru­na drgnę­ła i pę­kła bez jęku.

Tak więc – to los mój na gro­bow­cach sia­dać
I szu­kać smut­ków bła­hych, wiot­kich, kru­chych.
To los mój sen­ne kró­le­stwa po­sia­dać,
Nie­me mieć har­fy i słu­cha­czów głu­chych
Albo umar­łych – i tak peł­ny wstrę­tu...
Na koń! chcę słoń­ca, wi­chru i tę­ten­tu!

Na koń!... Tu ło­żem su­che­go po­to­ku,
Gdzie za­miast wody, pły­nie laur ró­żo­wy,
Ze łzą i z wiel­ką bły­ska­wi­cą w oku,
Jak­by mię wi­cher gnał bły­ska­wi­co­wy,
Lecę, a koń się na po­wie­trzu kład­nie;
Je­śli na­po­tka grób ry­ce­rzy – pad­nie.

Na Ter­mo­pi­lach? – Nie, na Che­ro­nei
Trze­ba się memu za­ła­mać ko­nio­wi,
Bo je­stem z kra­ju, gdzie wid­mo na­dziei
Dla ma­ło­wier­nych serc po­dob­ne sno­wi
Więc je­śli koń mój w bie­gu się prze­stra­szy,
To tej mo­gi­ły, co rów­na jest – na­szej.

Mnie od mo­gi­ły ter­mo­pil­skiej go­tów
Od­go­nić le­gion umar­łych Spar­ta­nów,
Bo je­stem z kra­ją smut­ne­go ilo­tów,
Z kra­ju – gdzie roz­pacz nie sy­pie kur­ha­nów,
Z kra­ju – gdzie za­wsze po dniach nie­szczę­śli­wych
Zo­sta­je smut­ne pół – ry­ce­rzy – ży­wych.

Na Ter­mo­pi­lach ja się nie od­wa­żę
Osa­dzić ko­nia w wą­wo­zo­wym szla­ku;
Bo tam być mu­szą tak pa­trzą­ce twa­rze,
Że ser­ce skru­szy wstyd – w każ­dym Po­la­ku.
Ja tam nie będę stał przed Gre­cji du­chem –
Nie – pier­wej sko­nam, niż tam iść – z łań­cu­chem.

Na Ter­mo­pi­lach – jaką bym zdał spra­wę,
Gdy­by sta­nę­li męże nad mo­gi­łą
I po­ka­zaw­szy mi swe pier­si krwa­we
Po­tem spy­ta­li wręcz: "Wie­le was było?" –
Za­po­mnij, że jest dłu­gi wie­ków prze­dział. –
Gdy­by spy­ta­li tak, – cóż bym po­wie­dział?!

Na Ter­mo­pi­lach, bez zło­te­go pasa,
Bez czer­wo­ne­go leży trup kon­tu­sza:
Ale jest nagi trup Le­oni­da­sa,
Jest w mar­mu­ro­wych kształ­tach pięk­na du­sza:
I dłu­go pła­kał lud ta­kiej ofia­ry,
Ognia won­ne­go i roz­bi­tej cza­ry.

O! Pol­sko! póki ty du­szę aniel­ską
Bę­dziesz wię­zi­ła w cze­re­pie ru­basz­nym,
Póty kat bę­dzie rą­bał two­je ciel­sko,
Póty nie bę­dzie twój miecz ze­msty strasz­nym,
Póty mieć bę­dziesz hy­je­nę na so­bie,
I grób – i oczy otwo­rzo­ne w gro­bie!

Zrzuć do ostat­ka te płach­ty ohyd­ne,
Tę – De­ja­ni­ry pa­lą­cą ko­szu­lę:
A wstań jak wiel­kie po­są­gi bez­wstyd­ne,
Naga – w styk­so­wym wy­ką­pa­na mule,
Nowa – na­go­ścią że­la­zną bez­czel­na –
Nie za­wsty­dzo­na ni­czym – nie­śmier­tel­na.

Niech ku pół­no­cy z ci­chej się mo­gi­ły
Pod­nie­sie na­ród i ludy prze­lęk­nie,
Że taki wiel­ki po­sąg – z jed­nej bry­ły,
A tak har­tow­ny, że w gro­mach nie pęk­nie,
Ale z pio­ru­nów ma ręce i wie­niec,
Gar­dzą­cy śmier­cią wzrok – ży­cia ru­mie­niec.

Pol­sko! lecz cie­bie bły­skot­ka­mi łu­dzą;
Pa­wiem na­ro­dów by­łaś i pa­pu­gą,
A te­raz je­steś słu­żeb­ni­cą cu­dzą. –
Choć wiem, ze sło­wa te nie za­drżą dłu­go
W ser­cu – gdzie nie trwa myśl na­wet go­dzi­ny:
Mó­wię – bom smut­ny – i sam pe­łen winy.

Prze­klnij – lecz cie­bie prze­pę­dzi ma du­sza
Jak Eu­me­ni­da przez wę­żo­we ró­zgi,
Boś ty, je­dy­ny syn Pro­me­te­usza –
Sęp ci wy­ja­da nie ser­ce – lecz mó­zgi.
Choć Muzę moją w two­jej krwi za­szar­gam,
Się­gnę do wnę­trza twych trzew – i za­tar­gam.

Szczek­nij z bo­le­ści i prze­kli­naj syna,
Lecz wiedz – że ręka prze­kleństw wy­cią­gnię­ta
Nade mną – zwi­nie się w łęk jak ga­dzi­na,
I z ra­mion ci się od­kru­szy ze­schnię­ta,
I w proch ją czar­ne sza­ta­ny roz­chwy­cą;
Bo nie masz wła­dzy prze­kląć – Nie­wol­ni­co!

[24.10.2022, Toruń]

BAJECZKI - LA FOUNTAINE - KRUK I LIS

 

KRUK I LIS.

Bywa często zwiedzionym,
Kto lubi być chwalonym.
Kruk miał w pysku ser ogromny:
Lis niby skromny
Przyszedł do niego i rzekł: «Miły bracie,
Nie mogę się nacieszyć, kiedy patrzę na cię.
Cóż to za oczy!
Ich blask aż mroczy!

Czyż można dostać
Takową postać?
A pióra jakie!
Lśniące, jednakie;
A jeśli nie jestem w błędzie,
Pewnie i głos śliczny będzie.»
Więc Kruk w kantaty: skoro pysk rozdziawił,
Ser wypadł, Lis go porwał i Kruka zostawił.

[przystosował w języku polskim - Ignacy Krasicki]

[24.10.2022, Toruń]

O, TÉMPORA. O MORES! (13. 485 - 570) NÓMINA STULTORUM LEGTJNTUR UBIQUE LOCORUM

 

485. NIL ADMIRARI PROPE RES EST UNA SOLAQUE, QUAE POSSIT FÁCERE ET SERVARE BEATUM — Niczemu się nie dziwić (nie przejmować) — to jedno chyba, co może człowieka uczynić szczęśliwym i zachować w szczęściu (Horátius Epistulae I, 6, 1)

486. NIL AD REM — To nie ma nic do rzeczy

487. NIL AGIT EXEMPLUM, LITEM QUOD LITE RESOLVIT — Nie ma wartości przykład, który jedno sporne pytanie rozwiązuje przy pomocy drugiego pytania spornego (Horátius)

488. NIL DESPERANDUM — Nie należy rozpaczać (Horátius)

489. NISI IN BONIS AMICÍTIA ESSE NON POTEST — Przyjaźń może istnieć tylko wśród ludzi prawych (Cícero Laelius 33)

490. NOLI ME TÁNGERE! — Nie dotykaj mnie! (w med. choroba zakaźna, w przen. Kwestia delikatna, drażliwa)

491. NOLI TURBARE CÍRCULOS MEOS! — Nie psuj moich kół! (Archimedes)

492. NOLLE PRÓSEQUI — Nie chcieć ścigać — Zaprzestać sprawy

493. NOLO EPISCOPARI — Nie chcę być biskupem — Nie chcę ponosić odpowiedzialności

494. NOMEN AMICÍTIA EST, NOMEN INANE FIDES — Przyjaźń to słowo, puste słowo wierność (Ovídius ‘Ars am. I, 738)

495. NOMEN EST OMEN — Nazwisko stanowi wróżbę — W nazwisku tkwi wróżba (Plautus)

496. NOMEN NOMINANDUM — Imię nieznane, ale które powinno być wymienione

497. NÓMINA STULTORUM LEGTJNTUR UBIQUE LOCORUM — Imiona głupców czyta się wszędzie — Imiona głupie na każdym słupie

498. NÓMINA SUNT ODIOSA — Wymienianie nazwisk jest niewskazane, może spowodować przykrości (Cícero Pro S. Roscio Amerino 16, 47)

499. NÓMINA SUNT ÓMINA — Imiona są wróżbami, mają treść wróżebną

500. NOMINATIM — Po imieniu, z imienia

501. NOMÍNIBUS MOLLIRE LICET MAŁA — Zło wolno okraszać słowami

502. NON AD VANAM CAPTANDAM GLÓRIAM, NON SÓRDIDI LUCRI CAUSA, SED QUO MAGIS VÉRITAS PROPAGETUR — Nie dla osiągnięcia próżnej chwały, nie dla brudnego zysku, lecz by prawda bardziej się krzewiła (z przysięgi doktorskiej)

503. NON ÁNIMO AEQUO PÁUPERES ALIENAM OPULÉNTIUM INTUUNTUR FORTUNAM — Nieobojętnie biedacy patrzą na pomyślność bogaczy (Nepos De tiris illustribus XII, 3)

504. NON AQUA, NON IGNI PLÚRIBUS LOCIS ÚTIMUR QUAM AMICÍTIA — Nie korzystamy częściej z wody i ognia niż z przyjaźni (Cícero)

505. NON BENE CUM SÓCJIS REGNA VENUSQUE MANENT — Nie bardzo dają się dzielić z towarzyszami władza królewska i miłość (Ovídius Ars arn. III, 564)

506. NON BENE, QUAE FÚERIT RES MAŁE PARTA, PERIT — Marnie przepada mienie w zły sposób nabyte (K. Janicki Vitae archiepiscoponim Gnesnensium XXXII)

507. NON BENE PRO TOTO LIBERTAS VÉNDNDITUR ÁURO — Nie sprzedaje się wolności za złoto (K. Janicki Cármina coli. V)

508. NON BIS IN IDEM — Nie dwukrotnie w tej samej sprawie — Nie należy wznawiać sprawy osądzonej — Nie należy karać drugi raz za to samo

509. NON CÁUSA PRO CÁUSA — Niby przyczyna zamiast przyczyny (nazwa błędu logicznego, kiedy jakieś zjawisko czy rzecz ma być przyczyną drugiej, np. pojawienie się komety przyczyną wojny)

510. NON CESSAVERE POËTAE NOCTURNO CERTARE MERO, PUTERE DIURNO — Poeci nie przestali zmagać się z czystym winem po nocach, a tchnąć nim we dnie (Horatins)

511. NON COMPOS MENTIS — Niespełna rozumu (Cícero Contra Pisonem 20, 48)

512. NON CONTÍNUO, SI ME IN GREGEM SICARIORUM CÓNTULI, SUM SICARIUS — Jeżeli znalazłem się w otoczeniu zbójców, to nie jestem zaraz sam zbójcą (Cícero Pro Lucio Roscio 94)

513. NON CUTÚSLIEET EST ADIRE CORINTHUM — Nie każdemu wolno odwiedzać Korynt — Nie każdego stać na korynckie przyjemności — Wedle stawu grobla

514. NON CUIVIS HÓMINI CÓNTIGIT ADIRE CORINTHUM — Nie każdemu udało się odwiedzić Korynt (Mieć powodzenie w życiu, poznać przyjemności) (Horátius)

515. NON DATUR VÁCUUM — Nie ma absolutnej próżni

516. NON DECET — Nie przystoi

517. NON DÉFUIT VOLUNTAS, SED VÉTUIT NECESSITAS — Nie brakowało dobrej woli, ale przeszkodziła konieczność

518. NON DETERRET SAPIENTEM MORS, QUÓMINUS IN OMNE TEMPUS REI PÚBLICAE SUISQUE CÓNSULAT — Nie powstrzyma mędrca śmierć od nieustannej troski o państwo i ziomków (Cícero Tusc. disp. I, 38, 91)

519. NON DICTIS, SED FACTIS — Nie słowami, ale czynami

520. NON ÉADEM EST AETAS, NON INGÉNIUM — To już nie ten wiek, nie ten umysł (Horátius)

521. NON EGO VENTCSAE PLEBIS SUFFRÁGIA VENOR — Ja nie poluję na głosy zmiennego jak wiatr tłumu (Horátius)

522. NON ÉMITUR TUTO TIBI CLÁUSA PECÚNIA SACCO — Nie jest bezpiecznie nabywać pieniądz schowany w worku — Nie kupuj kota w worku

523. NON ERAT HIC LOCUS — Tu nie było miejsca na to (Horátius Ars p. 19)

524. NON ESSE CÚPIDUM PECÚNIA EST — Nie być chciwym to pieniądz

525. NON EST HOSTIS METUENDUS AMANTI; QUOS CREDIS FIDOS, FUGE! — Kochanek nie powinien bać się wroga; unikaj tych, którym ufasz! (Ovídius Ars arn. I, 750)

526. NON EST INVENTUS — Nie odnaleziono go

527. NON EST OPUS — Nie trzeba — Nie ma potrzeby

528. NON EST REMÉDIUM ADVERSUS SYCOPHANTAE MORSUM — Na ukąszenie złych języków nie ma lekarstwa

529. NON EST SATIS UNIUS OPÍNIO — Nie wystarcza zdanie jednego

530. NON EST TUUM, FORTUNA QUOD FACIT TUUM — Nie jest twoje, co los uczynił twoim

531. NON EST VÉNERIS PROPERANDA VOLUPTAS, SED SENSIM TARDA PROLICIENDA MORA — Nie trzeba się spieszyć z rozkoszami Wenery, ale wywoływać je stopniowo, zwlekając (Ovídius Ars am. II, 717)

532. NON ÉXPEDIT — Nie wypada — Nie należy

533. NON EX QUOVIS LIGNO FIT MERCÚRIUS — Nie z każdego drewna powstaje Merkury, nie każde się nadaje

534. NON EX RUMORE STATUENDUM — Nie należy postanawiać na podstawie pogłosek (Tácitus Annales III, 69)

535. NON EX SINGULIS REBUS PHILÓSOPHI SPECTANDI SUNT, SED EX PERPETUITATE ATQUE CONSTÁNTIA — Na filozofów patrzeć należy nie na podstawie szczegółów, ale ze stanowiska ciągłości i niezmienności (Cícero Tusc. disp. V, 10)

538. NON FERENDUS EST, QUI QUOD IN ÁLTERO VÍTIUM REPREHENDIT, IN EO IPSO REPREHENDITUR — nieznośny jest człowiek popełniający występek, który u innego potępia

539. NON GENUS VIRUM ORNAT, GÉNERI VIR FORTIS LOCO — Nie urodzenie lepszym cię czyni, lecz każdy cnotą sam swój ród zdobi (Accius Diomedes)

540. NON HETTAE TE FÁCIO — Nie mam ciebie za hetkę pętelkę

541. NON IDEM EST LOQUI, QUOD DÍCERE — Nie jest to samo rozmawiać i mówić

542. NON IDEM SEMPER FLÓRIBUS COLOR EST — Kwiaty nie zawsze mają ten sam kolor — Nie jednemu psu Burek

543. NON IGNARA MALI MÍSERIS SUCCURRERE DISCO — Świadoma nieszczęścia, uczę się wspomagać nieszczęśliwych (Vergílius Aeneis I, 630)

544. NON ILLE PRO CARIS AMICIS AUT PÁTRIA TÍMIDUS PERIRE — On nie obawia się umrzeć za drogich przyjaciół albo za ojczyznę (Horátius Cármina IV, 9)

545. NON IN CARO NITORE VOLUPTAS SUMMA, SED IN TE IPSO EST — Najwyższa przyjemność zawiera się nie w kosztownym blasku, ale w tobie samym (Horátius)

546. NON ÍNTEREST, QUID MORBUM FACIAT, SED QUID TOLLAT — Nie jest ważne, co wywołuje chorobę, ale co ją usuwa (Celsus)

547. NON LEGIS IUSSU LECTUM VENISTIS IN UNUM; FÚNGITUR IN VOBIS MÚNERE LEGIS AMOR — Nie z nakazu prawa weszliście do jednego łoża; nakaz prawa spełnia w was miłość (Ovídius Ars om. II, 157–8)

548. NON LICET — Nie wolno — Nie godzi się

549. NON LICET PROPTER VITAM VIVENDI PÉRDERE CÁUSAS — Nie wolno dla przemijających korzyści życiowych tracić z oczu wielkich spraw życia

550. NON LIQUET — Nie jest jasne

551. NON MINUS EST IMPERATORIS CONSÍLIO SUPERARE QUAM GLÁDIO — Nie mniejszą wagę ma zwycięstwo odniesione przez plan wodza niż mieczem (C.J. Caesar De bello civili II, 4)

552. NON MULTA, SED MULTUM — Nie dużo, ale gruntownie (umieć) (Plinius Iunior Epistulae VII, 9)

553. NON MULTUM CARMEN HONORIS HABET — Niewiele zaszczytu przynosi wiersz (Ovídius Ars am. II, 274)

554. NONNE ÓPTIMUS ET GRAVÍSSIMUS QUISQUE CONFITETUR MULTA SE IGNORARE ET MULTA SIBI ÉTIAM ATQUE ÉTIAM ESSE DISCENDA? — Czyż każdy zacny i poważny człowiek nie wyzna, że wiele nie wie i że ciągle powinien się uczyć (Cícero Tusc. disp. III, 28)

555. NON NISI PARENDO VÍNCITUR — Zwycięża się tylko posłuszeństwem, uległością

556. NON NOBIS — Nie nam (ale Bogu) dzięki

557. NON NOCERE — Nie szkodzić (zasada prawa rzymskiego)

558. NON NOVA, SED NOVE — Rzecz nie nowa, ale podana w sposób nowy

559. NON NUMLRANDA SED PONDERANDA SUNT ARGUMENTA — Argumenty należy oceniać nie według liczby, ale wagi, znaczenia

560. NON OLET PECUNIA — Pieniądze nie śmierdzą — Każdy zysk jest dobry (Suetonius słowa Wespazjana) (Cícero De oratoribus 45, 154)

561. NON OMNE LÍCITUM HONESTUM — Nie wszystko, co dozwolone, jest godziwe

562. NON OMNES, QUI CÍTHARUM HABENT, CITHAROEDI — Nie wszyscy mający cytry są muzykami (Varro T. R.)

563. NON ÓMNIA PÓSSUMUS OMNES — Nie wszystko możemy wszyscy (Vergílius Eclogae VIII, 63)

564. NON OMNIS ERROR STULTÍTIA EST DICENDUS — Nie każdy błąd należy nazywać głupotą, nieuctwem

565. NON OMNIS MÓRIAR — Nie wszystek umrę (Horátius Cármina III, 30, 6)

566. NON OPUS EST FOLLO SUSPÉNDERE TÝMPANA COLLO — Nie trzeba na głupim karku wieszać dzwonków — Poznać błazna i bez dzwonków

567. NON PASCES IN CRUCE CORVOS — Nie będziesz pokarmem kruków na krzyżu — Nie będziesz ukrzyżowany (Hóratius)

568. NON (NEC) PLUS ULTRA! — Nic ponadto! (przenośnie szczyt doskonałości)

569. NON POSSIDENTEM MULTA VOCÁVERIS RECTE BEATUM — Słusznie nazwałbyś szczęśliwym tego, kto nie posiada wiele (Hóratius Cármina IV, 9, 45)

570. NON POTEST BENE GERI RES PUBLICA MULTORUM IMPÉRIIS — Nie może dobrze być rządzone państwo pod rozkazami wielu (Nepos De viris illustribus X, 6)

[24.10.2022, Toruń]

KALENDARIUM 23. PAŹDZIERNIKA

 

KALENDARIUM 23. PAŹDZIERNIKA

1769 – urodził się James Ward, brytyjski malarz, grawer, ilustrator (zm. 1859)

1927 – urodził się Andrzej Strumiłło, polski malarz, grafik, rzeźbiarz, scenograf, poeta, prozaik (zm. 2020)

1927 – urodził się Leszek Kołakowski, polski filozof, eseista, publicysta (zm. 2009)

1985 – zmarł Tadeusz Hołuj, polski pisarz, publicysta (ur. 1916)

[23.10.2022, Toruń]

KALENDARIUM 22. PAŹDZIERNIKA

 

KALENDARIUM 22. PAŹDZIERNIKA

1071 – urodził się Wilhelm IX Trubadur, książę Akwitanii, poeta (zm. 1126)

1811 – urodził się Ferenc Liszt, węgierski kompozytor, pianista (zm. 1886)

1825 - urodził się Karol Miarka (starszy), polski pisarz, działacz społeczny na Górnym Śląsku (zm. 1882)

1870 – urodził się Iwan Bunin, rosyjski poeta, nowelista, laureat Nagrody Nobla (zm. 1953)

2021 – zmarł Ryszard Filipski, polski aktor, reżyser filmowy i teatralny (ur. 1934)

[22.10.2022, Toruń]

SŁOWA JAKIE DRZEWIEJ BYWAŁY (ZACHWAT - MIEĆ KOGO ZACZ)

 

Witold Puławski - "Letarg" [Zachwat]

408. Zachwat - letarg, śpiączka

409. Zachwichnąć - świsnąć (batem)

410. Zachwycenie - utrata zmysłów

411. Zachynąć, zachylić - zawięznąć

412. Zaciąć, zacinać - zająć ostro; wysilić, natężyć rozum

413. Zacinać w karty - ciąć, rznąć; wyciąć hołubca; stłumić, zdusić

414. Zaciąg, zaciąż - zaciąganie, zaciągnięcie; pociągnięcie

415. Zaciąg, zaciąż - pańszczyzna z bydlęciem

416. Zaciąg, zaciąż - ciąg, łańcuch, pasmo, wyprawa, ekspedycja, werbunek

417. Zaciągiwać, Zaciągnąć - pociągnąć, skłonić, zniewolić (Z. kogo do stosunku cielesnego ze sobą

418. Zaciągiwać, Zaciągnąć ...kogo do swej przyjaźni; zasięgnąć czyjejś rady

419. Zaciąga za sobą - ma wziętość u ludzi

420. Zaciągnąć co na kogo - sprowadzić gniew na kogo, pomstę

421. Zaciągnąć komu - ciągnąc zabiedz komuś drogę; zacisnąć zawrzeć związek, przyjaźń, zawiązać, zabrać

422. Zaciążnik, zaciężnik - żołnierz zaciężny

423. Zaciążny - werbunkowy, zaciągowy

424. Zaciec, zaciekać - zaciekać komu oczy, zaciemiać

425. Zaciekać się - odsadzić się, rozpędzić się do skoku

426. Zaciecz - zalew

427. Zacieczca - pies zaciekający się w polowaniu

428. Zaciek - zapęd, rozpęd, rozmach

429. Zaciemek - miejsce zaciemnione

430. Zaciemnieć - zajść ciemnością, zaćmić się

431. Zacienić, zacieniać - zasępić, zafrasować

432. Zacierpieć, zacirpieć - ścierpieć, znieść

433. Zacięcie - zarys, linia, rys, zacięcia profilu twarzy

434. Zaczajny - dotyczący zaczajenia się

435. Zacimiacz - ten, co zacimia

436. Zacisnąć, zaciskać - cisnąć kamieniem

437. Zacisz, zacich, zaciszek - zacisze

438. Zacnorodny - z zacnego rodu pochodzący, dobrze urodzony, pański.

439. Zacność: w zacności mieć - w poważaniu mieć

440. Zacny - cenny, szacowny, szanowny, czcigodny, przedni

441. Zacofnąć, zacofywać - cofnąwszy zatrzymać, zahamować

442. Zacuchnąć komu - zalecieć go, zapachnieć mu

442. Zacuchnąć się - zaśmiardnąć się

443. Zacucić - wzniecić, wywołać

444. Zacugować - zaciągnąć, zadzierzgnąć, zawiązać

445. Zacukrować - zaprawić cukrem

446. Zacz, zac - nie wiedzieć dlaczego, bez przyczyny;

447. Mieć kogo zacz - poważać, cenić, szanować go

[22.10.2022, Toruń]