O "kawiarence"


Wszystkie teksty opublikowane w "kawiarence"
automatycznie stają się własnością publiczną, a
autor ich nie żywi pretensji do:
- nieczytania ich,
- komentowania, jak się komu podoba,
- wykorzystywania ich wedle życzenia wykorzystującego,
- a nawet do podawania się za autora pozostawionych
w kawiarence gryzmołów, od czego piszącemu te słowa
przecie nie ubędzie, a co najwyżej go rozbawi

21 września 2019

DROBIAZGI (2)

11.
Cały czas podczas jazdy słucham muzyki klasycznej; słuchałem jej przez 6 różnych państw z wyjątkiem Danii, gdzie moje radyjko miało trudności z odnalezieniem właściwej stacji.
Po wysłuchaniu jednej z symfonii Mahlera, oczami wyobraźni ujrzałem balet, a właściwie umyśliłem sobie... jakby tak dało się napisać balet.
Muzycznie jestem laikiem, chociaż nuty kojarzę - to jednak za mało, aby skomponować muzykę. 
Ale opowiedzieć balet można.
Kiedy bardzo dawno temu chodziło się na opery i operetki (choć nie lubię tych form muzycznych jako całości; nie oznacza to, że nie podoba mi się muzyka), czytało się program, w którym rzeczone widowisko podlegało streszczeniu. A było to o tyle ważne, że słuchając nawet polskiej wersji libretta, tych arii i duetów, w większości przypadków nie rozumie się niemal ani słowa. Tak więc czytając takie streszczenie, przynajmniej się wie, o co autorowi tak naprawdę chodziło, gdy postanowił użyczyć głosu wykonawcom.
A zatem do dzieła, do "mojego baletu"...

12.
Akt pierwszy, czy może sekwencja scen pierwszej części widowiska.
- Kiedy unosi się kurtyna, publiczności ukazuje się beztrosko bawiąca się tańcem para młodych ludzi, którzy "baraszkują" na tle sielskiego wiejskiego krajobrazu.
- Zabawę tę przerywa ostra w tonie, choć niezbyt głośna marszowa muzyka z udziałem waltorni i werbli, po czym na scenę wkracza "armia" mężczyzn w żołnierskich uniformach. Trwa taniec mężczyzn; w oddali pojawiają się sztandary.
- Para młodych ludzi z zaciekawieniem, może i ze zdziwieniem, obserwuje tańczących pozostając na uboczu.
- Z grupy tańczących wyłania się mężczyzna z dystynkcjami kapitana. Rozpoczyna on solową partię taneczna. "Żołnierze" tymczasem pokazują publiczności niektóre atrybuty żołnierskiego fach, takie jak: repetowanie broni, celowanie, oddawanie strzału.
- Po chwili tańczący kapitan podbiega do młodzieńca i wyrywa go z objęć ukochanej. Obaj tańczą teraz w duecie. Kapitan usiłuje nakłonić młodziana, aby ten powtarzał w tańcu jego ruchy, gesty i kroki, aby kreślił identyczne figury; "uczniowi" niezbyt to wychodzi.
- Obserwująca nieporadny taniec swego oblubieńca kobieta, zaczyna swój niezależny taniec, którym stara się odciągnąć ukochanego od kapitana. Trwa swoisty pojedynek kobiety i kapitana (rozwiązanie muzycznie jest takie, że po krótkiej partii tańca kobiety następuje taniec mężczyzny, etc..) Próba przeciągnięcia młodzieńca na swoją stronę nie udaje się kobiecie.
- Zwycięski kapitan przekazuje teraz mężczyznę grupie żołnierzy. Ci otaczają młodzieńca. Muzyka staje się tetaz swawolna  rubaszna, co też wyraża taniec mężczyzn.
- Z grupy żołnierzy wyłaniają się poszczególne jednostki, które wzorem kapitana próbują nauczyć młodzieńca każdej z żołnierskich czynności. Mężczyzna stara się je naśladować, powoli się ich uczy. W tym miejscu widowiska szczególnie istotna jest nauka, podczas której żołnierz i młodzieniec odgrywają na przemian rolę strzelającego i ofiary wystrzału. Tych czynności młodzieniec nie jest w stanie opanować. Kobieta przez cały czas obserwuje poczynanua ukochanego i żołnierzy.
- Nagle rozbrzmiewa bardzo głośna i dynamiczna muzyka w rytmie narszowym. Słychać w niej wyraźnie grzmiące działa, serie z karabinów maszynowych, świsty kul i odgłosy wybuchów. Tego rodzaju muzyka wymusza agresywny męski taniec.
- Kapitan tańczy razem z innymi i na przemian z nimi. Tańcząc solo, podbiega do kobiety, chce jej zaimponować; kobieta zniesmaczona odchodzi.
- Kapitan podejmuje nagle rzucony skądś sznur i krępuje nim młodzieńca. Prowadzi go przed sobą. Tymczasem żołnierze okrążają  w tanecznym marszu scenę. W oddali pojawiają się na dekoracji sztandary łopoczące na wietrze.
- W pewnej chwili młodzieniec wyrywa się z rąk kapitana; zaczyna uciekać. Kilku żołnierzy udaje się za nim w pościg. W stronę uciekiniera padają strzały.
Kurtyna opada.
Koniec pierwszej części.

[21.09.2019, Eriksberg pod Sztokholmem w Szwecji.]

DROBIAZGI (1)

2.
Nie ma na świecie państwa, które w stu procentach pokrywałoby koszty wszystkich zabiegów i operacji przeprowadzanych na pacjentach bardzo ciężko chorych, ale te 240 milionów złotych jakie pisowski rząd podarował rydzykowi mogłoby uratować życie... strzelam... 250-500 chorym, dla których poddanie się operacji jest jedyną deską ratunku na zachowanie życia. I tak rodziny i przyjaciele chorych organizują zbiórki pieniężne ba ten szczytny cel.
Myślę, że nikt, dosłownie nikt nie protestowałby, gdyby pieniądze zamiast dla rydzyka trafiały dla potrzebujących, nawet poza prawnymi procedurami. 
Ale ja żyję przecież w pisowskim kraju.
(pod Alicant w Hiszpanii)

4.
Po roku 1989 poczułem się pół-Polakiem, odnosząc się krytycznie do przemian ustrojowych, lecz mimo wszystko byłem propaństwowcem, co wypełniło w 50 procentach moje rozgoryczenie.
Od czasów drugiego rządu pis nie czuję się... powiem inaczej... z pisowskim państwem nie łączy mnie nie tylko mocny szpagat ale i poślednia bawełniana nić.
(tamże)

6.
Wracam pamięcią do niedawnej trasy spod Montpellier do Clermont Ferrand. Zapamiętałem, i zdziwiło mnie to ogromnie, roje pszczół; nie jeden, a kilka, pod Millau.
Jedziesz sobie i nagle widzisz przed sobą poruszającą się chmurę tego drobiazgu, chmurę rzucającą kołujący się cień rzucany na przednią szybę auta - niesamowite wrażenie. 
Podobnie wygląda stado szykujących się do odlotu szpaków, z tym że pszczół w tej chmarze jest bez porównania więcej.
(tamże)

3.
Jadąc od Lleidy do Tarragony dostrzegłem dwa stada owiec prowadzonych przez pasterzy. W drugim przypadku pilnującym stada był też pies.
W okamgnieniu zdobyłem w ten sposób temat do krótkiego opowiadania.
(tamże)
dopisek: się tworzy.

5.
Dzięki uprzejmości RNE Clasica (świetne hiszpańskie radio nadające muzykę klasyczną wysłuchałem w czasie podróży finałowego koncertu z tegorocznego Proms z Royal Albert Hall w Londynie.
Ciekawe czy pisowski Program 2 PR nadawał ten koncert; byłto wszakże przekaz Eurowizji.
Świetna muzyka, wspaniała orkiestra BBC, śpiewacy BBC Singers i doskonała Jamie Barton, wykonawczyni suity z "Carmen" Bizeta.
(tamże)

10.
Temperatura zmierza ku jesiennej. Na samym południu Huszpanii zaledwie 27 stopni w dzień, w centrum Francji 23, przy czym z chłodniejszymi podmuchami wiatru. Bezchmurnie aż do północnej części Francji; dalej w Belgii i Hilandii chłodniej i mżawka. W północnych Niemczech, przez które przejeżdżam nocą, temperatura spada do +4 stopni. W Danii cieplej ale w dzień - do 11-tu. Tu niebo zachmurzone i delikatnie pada. W Szwecji też mży, ale nocą temperatura to jedenaście stopni i tylko tuż przed wschodem słońca spada do 9 kresek. Natomiast sobota jest słoneczna i ciepła - 16 stopni minimum.

[21.09.2019, Eriksberg pod Sztokholmem w Szwecji]

JESIEŃ ZA PASEM

Aniśmy się obejrzeli, a tu jesień za pasem. Tutaj w Szwecji, pod Sztokholmem, początek jesieni pogodny i chłodny, ale idzie wytrzymać, bo w północnych Niemczech jeszcze zimniej.
W związku z powyższym wypadałoby Panią Jesienną powitać, ot choćby dobrą muzyką.
O ile sobie przypominam Antonina Dworzaka w kawiarence jeszcze nie było i trzeba tę zaległość koniecznie odrobić.
Poniżej jedna z najpiękniejszych melodii klasycznych - cudowny taniec słowiański.Bezwzględnie warto posłuchać.


[21.09.2019, Eriksberg, Region Sztokholm]

12 września 2019

KRÓTKI METRAŻ - POWRÓT NAD ZIEMIĘ


Zastukało. Zabłysło i zgasło. Otwarły się drzwi.
- Ślęczysz?  - zapytał, a może stwierdził. Podszedł do mnie. Przymknął czytaną przeze mnie książkę, wsuwając palce w miejscu, w którym skończyłem.
- "Orinoko" - tym razem na pewno stwierdził. - Całe czas czytasz "Orinoko", a Fiedler napisał wiele innych ciekawych książek.
Byłem zdziwiony, bo wydawało mi się, że czytałem zupełnie inną książkę.
- Choinka się pali - zauważył, patrząc przez okno.
Choinką nazywaliśmy oświetlenie wysokiego na cztery piętra wapiennego pieca. Chociaż była to dopiero połowa sierpnia, on zauważył właśnie wózek wciągany za pomocą stalowej liny na sam szczyt pieca. 
- Jak tylko osiągnie szczyt, mechanizm wyładowczy przechyli wózek i wysypie się z niego kamień wapienny.
Rozległ się donośny rumot. Wydawało mi się, że słyszę metaliczny dźwięk opadających w czeluść paleniska kamieni, choć nie wydaje mi się, aby piec wapienny stał za oknem.
- Odgrzeję sobie kapustę z grochem, zjesz?
Przeszedł do kuchni już ze mną. Pokręcił się po niej i wyjął z lodówki gar z kapustą i grochem. Byłem przekonany, że nie było go w lodówce, ani też za oknem, gdzie zimą był stawiany. Przełożył następnie część tej mieszanki do rondla i postawił go na gazie. Postawił też czajnik z wodą.
- Tam miałem w plastykowym pudełku rozgotowaną pszenicę dla ryb, nie widziałeś?
Jaka pszenica? W lodówce?
- Nie widziałem, tato, ale jeśli jest, to przykryta na samym dole liśćmi sałaty.
Jedliśmy groch z kapustą. Popijaliśmy herbatą.
- To co, pójdziemy rzucić rybom? I tak nie śpisz.
Wprawdzie w najbliższej okolicy nie było choćby oczka wody, dlaczego miałbym się nie zgodzić?
Wyszliśmy z domu, kiedy świtało.
- No, co ty, nie wiesz, gdzie idziemy? W to moje miejsce.
Prawdopodobnie szliśmy więc na dolne stawy mijając stadnicę.
- Nikt tu nie trzyma teraz porządku? - zapytał, a może stwierdził, patrząc na zarośnięty wysokim chwastem ogrodzony teren, gdzie musiał stać dawno temu odmalowany autobus - miejsce spotkań wędkarzy.
Potem rzucaliśmy do wody miękkie i pachnące polem ziarno.
- Pod wieczór połowimy sobie, chcesz?
Dobre sobie, a wędki? a stołeczek? a metalowy pojemnik na ryby? rosówki? chlebek?
- Czy tam, tato, też łowisz? - zapytałem.
- Pod ziemią nie ma ryb. Są tylko robaki - odparł z niesmakiem.

[12.09.2019, Vendargues, Hérault we Francji]

11 września 2019

WIELKIE DZIĘKI

Zaczytując się w Stachurze Edwardzie, niezapomnianym Stedzie, takie oto myśli myśli pragnę przytoczyć jak te z zakończenia "Nocnej jazdy pociągiem":
"Zaczynało mnie dopadać zmęczenie i senność: ta fala. Zaczynało mnie to opuszczać, wielkie dzięki. Wielkie dzięki. Że przejechałem taki kawał drogi, wielkie dzięki. Że już żyję taki kawał czasu: dwadzieścia parę lat, wielkie dzięki. Że są góry i morza, i rzeki, wielkie dzięki. Że jest wiosna i lato, i zima, wielkie dzięki. Że są pola i lasy, i słońce, i lasy cieniste, wielkie dzięki. Że jest ziemia i niebo, że są chmury, wielkie dzięki. Że może będzie padać śnieg, wielkie, wielkie dzięki."

[11.09.2019, Vendergues, Hérault we Francji]

ZACZNIJ OD BACHA








[11.09.2019, Vendargues, Hérault we Francji]

ZASŁYSZANE


Często tak się mówi: usłyszałem od kogoś..., ktoś mi opowiedział..., dowiedziałem się od... i właśnie tak było.

Spotkała go radość niepojęta, niespodziewana, granicząca z szaleństwem. Powiedział mi, że został dosłownie ustrzelony strzałą kupidyna, a przekładając jego słowa na język marnej rzeczywistości, ujrzał ją dnia pewnego, ujrzał ją i w niej dostrzegł ten atom wodoru, bez którego nie powstałaby woda, a wiadomo, że każda roślina wysiada na krańcowej stacji i długo oczekuje na wielkie zmiłowanie, czasami czeka narodzin kolejnego dnia zwilżonego nocną mżawką, aby zaistnieć, wzmocnić korzenie i wybrać się w podróż życia, aż do późnojesiennej śmierci.
Oczywiście roślinie potrzebne jest też do życia słońce.
Wisiało ono nad nią iskrzącą  się złotym piaskiem aureolą, przydawało blasku jej oczom; dzięki niemu jej jęczmieniowe włosy kołysały się na wietrze jak łódź bukowa wypływająca strymykiem z Czarnolasu, aby zakołysać się na zwodniczych wodach egejskiego morza.
- Utopiłem się w niej - mówił przy piątej setce wyborowej wódki, upity kompletnie; przed chwilą wytoczył się z toalety odświeżony ( to tylko pozór) na nogach giętkich jak ramiona leszczyny. - I nie wiem, w jaki sposób przemówić do niej, jak z nią rozmowa, gdy nic nie znacząca..., co uczynić, aby zerknięciem porannego słońca odchyliła zasłony i połaskotała nim moje bezsenne od nierozliczonej miłości oczy.
- Bo ty jesteś poetą - powiedziałem kuląc uśmiech w zaciśniętych piąstkach (jak to dobrze, że udało mi się ominąć dwie kolejki) - a poeci, wiadomo, słów na podorędziu mają mnóstwo, ale aby się nimi posłużyć w zbożnym, realnym celu, przecież więc, że nie wystarczają.
- Jesteś moim przyjacielem, bratem jesteś, poradź mi, jak podążyć ku słońcu, nie będąc oślepionym - on swoje.
- A czy przypadkiem nie zaślepionym?
Gniewnie poruszył brwiami, już rękę uniósł, aby przywołać szósty pełnowymiarowy kieliszek...  . Pochwyciłem jego dłoń.
- Na dzisiaj koniec! Dość! Zaprowadzę cię do niej, póki jeszcze do premedytacji dokładasz afekt.
Kiedyśmy wyszli z knajpy, olśnił mnie jego prosty chód bez zakołysań. 
Zasłyszałem tę opowieść z ust owego przyjaciela-brata, który posłużył ugodzonemu strzałą swym ramieniem. Opowieść nie została zakończona; mnienam, że celowo. Ostatnim zdaniem, jakim mnie uraczył było...
- Nic więcej ci nie powiem, co spotkało mojego przyjaciela po doprowadzeniu go pod wskazany adres... zobaczyłem ją, i mnie serce się ugięło... odszedłem potem nagle.

[11.09.2019, Vendargues, Hérault we Francji]



09 września 2019

ŚREDNI DYSTANS - WALC (1)

1.
Tę kwaterę załatwiła Włodkowi matka. Znalazła ją na peryferiach, lecz całkiem blisko tramwajowej krańcówki; stąd dwunastką lub siódemką wprost pod uczelnię. Włodek nie miał do tego głowy. Zaaferowany egzaminami, które zdał, zgodził się na wszystko: na pokój w domku starym jak świat, bez specjalnych wygód, opalany węglem; na starych gospodarzy, na brak kina w okolicy czy porządnego parku, choć na posesji od tyłu był niewielki, acz dobrze utrzymany ogród.
Wcześniej na czas egzaminów zamieszkał w akademiku. Wtedy jeszcze kwatera nie była zamówiona, matka miała ją wprawdzie "na oku", ale chyba nie chciała zapeszyć, bo wiadomo, jak to jest z egzaminami. Matka jako skrupulatna księgowa, szukała czegoś na ich kieszeń, a jeśli nawet gdzieś daleko od centrum, to w takim miejscu, aby łatwo było synowi dotrzeć  uczelnię, aby nie musiał trwonić czasu chociażby na przesiadki; powinien skupić się na nauce.
W końcu udało mu się zdać (zawsze powtarzał: - udało mi się). Z dumą odczytał swohe nazwisko na liście. Zaraz zadzwonił do domu, spakował się i miał już podjechać na dworzec, kiedy doktor K., opiekun rocznika polecił wszystkim tym,  którzy zdali, stawić się w dziekanacie.
- W celu ustalenia sierpniowych praktyk - poinformował grupę szczęściarzy nie mogących oderwać się od dwóch kart z nazwiskami umieszczonych w oszklonej gablocie.
Owszem, wiedział coś na temat praktyk studenckich, ale żeby jeszcze przed rozpoczęciem studiów? I to gdzie? W hotelach, zakładach gastronomicznych, w sklepach i szpitalach? On przecież dostał się na kulturoznawstwo.
Wyjaśniono im, że właściwe, merytoryczne praktyki odbywać się będą po pierwszym roku studiów, a teraz... rozumiecie, sierpień to okres urlopowy, każda pomocna dłoń się przyda.
Włodek ponownie zadzwonił do domu.
- Mamo, możesz potwierdzić tę kwaterę, ale wcześniej, od pierwszego sierpnia na cały miesiąc. Mam praktyki. Po powrocie do domu ci wszystko opowiem.
Z doktorem K. można się było dogadać. Studentów było czterdzieścioro, adresów praktyk nieco więcej. Niektórzy kaprysili, a dla Włodka ważne było to, aby nie musiał daleko dojeżdżać i w ten sposób przypadł mu supersam spożywczy na skraju miasta, trzy przystanki tramwajowe od kwatery.
Do rozpoczęcia praktyk pozostawały jeszcze prawie trzy tygodnie, lecz zgodnie z sugestią opiekuna roku jeszcze tego samego dnia Włodek udał się do tego marketu, aby potwierdzić swój przydział i przy okazji móc zapoznać się z obowiązkami jakie go czekają.
Po powrocie do domu, gdzie buzował ze szczęścia, dzieląc się swymi wrażeniami z egzaminów, wyjechał na dziesięć dni na Mazury.

[09.09.2019, Haga w Holandii]
(...)

08 września 2019

I ZNÓW CHWILA MUZYKI

Trochę dobrej muzyki nie zawadzi. 
1. Na początek "Barcarola" Offenbacha

2. Następnie jedna z najulubieńszych moich melodii - "Pavana" Gabriela Faure.

3. Rapsodia węgierska nr 3 Franciszka Liszta.



[08.09.2019, koło Vierrzon we Francji]

06 września 2019

WSTĘP DO WSTYDU 2.

Jeszcze będzie o tym wstydzie, Sted, poczekaj, ale skoro jestem przy głosie, pozwól mi, abym powiedział coś o nas w pewnym malowniczym kontekście. Słuchaj więc, wydaje mi się, że, może nie całkiem i z zachowaniem proporcji, jesteśmy do siebie podobni, jeśli chodzi o ten kontekst podróży-włóczęgi. 
Prawda, wałęsamy się inaczej: ty na swoich obutych nogach przemierzasz miejską i wiejską krainę, leśną i nadrzeczną, także kawiarniano-kolejową. Ja z kolei przemieszczam się małym truckiem, mniej powoli, a bywam różnie, gdzie popadnie. I mnie bolą nogi, cho
ć nie niszczę podeszw; bolą mnie od hamulca, sprzęgła i gazu, i plecy też mnie bolą od wygodnego siedzenia. O spotykam się z ludźmi, i tak jak ty, rozmawiam z nimi czasami, choć to samotność przytula się do nas obu każdego dnia, a szczególnie nocami.
Ty masz całą swoją jaskrawość, wielorakie patrzenie, gałązkę jabłoni; ty posiadłeś tę cudowną cechę radowania się z człowieka.
Mnie nie poskąpiono wzroku i słuchu, też mam przyjemność nacieszyć się ze spotkania z człowiekiem, choć po człowieka trzeba dzisiaj stać w kolejce.
Obaj cierpimy na przerost słów, co doprowadza do zamętu w naszych głowach, zamętu, który Bóg wie do jakich doprowadza skutków.

[06.09.2019, Montilla, Provinca de Cordoba w Hiszpanii]

04 września 2019

PRZERYWNIK - ULUBIONA SONATA SCARLATTIEGO

I do tego w wykonaniu Pogorelicza. Warto wysłuchać raz jeszcze. Nie wierzę, że nie słyszeliście.

[04.09.2019, Huesca, Aragonia w Hiszpanii]

02 września 2019

WSTĘP DO WSTYDU

"I tak żyłem. Raz smutno, raz wesoło, raz smutno. Kiedy byłem wesoły, ach, gałązko jabłoni! Kiedy byłem wesół, cudownie byłem wesół. Bez reszty. Z całej duszy z całych sił. Całym sercem prędko jeszcze bijącym. Cudownie. Cudotwórczo."
[Edward Stachura - "Czysty opis"]

Sted, ty wiesz, że ja się poniekąd wzoruję na tobie. Źle powiedziałem. Niedokładnie. Podążam twoim śladem, nie pytając się ciebie, czy tak można, lecz gdybyś obejrzał się za siebie, kto wie, czy nie zwolniłbyś swojego wolnego zamaszystego kroku. Bo w sumie iść w samotności jedynie z księżycem - latarką w świat odległy, to zajęcie pierwszorzędne, ale we dwóch raźniej.
Nie obejrzysz się już, boś poległ w walce z głową, z całą swoją jaskrawością, ze słowami jak kromki chleba.
Może i mnie czeka twój los, kto wie, choć przecie przeżyłem cię o ładnych kilkadziesiąt nienajpiękniejszych lat.
Miałem napisać o wstydzie. Wstydzie za niego, za innych, za ich wszystkich, a chyba najbardziej za siebie, bo tak już ze mną jest, że wstydzę się za coś, czego w sobie i u innych nie uwielbiam.
Mogłem o tym uczuciu napisać wprost, wyliczyć za co ten wstyd, przypisać go temu czy innemu, sobie jak najbardziej też, ale u mnie ze słowami jest tak, że muszą one kluczyć jak stado żurawi, zanim przysiądą chmarą na skraju torfowiska przy samej rzece, co je wyżywi. Więc kiedy już przysiądą na poczęstunek matki natury, ruszę z kopyta z moimi słowami, w których nareszcie zabrzmi wstyd za tego gościa, ale i za innych, wielu innych, i koniecznie za samego siebie, który biernie uczestniczy w dziejącym się tu i teraz bezwstydnym widowisku. Słuchaj więc...

[02.09.2019, Mantes we Francji]

01 września 2019

PRZERYWNIK Z DEDYKACJĄ



Mija właśnie 29 rok II wojny światowej. Trwają okrutne działania wojenne, a tu pan Wojciech Młynarski śpiewa taką oto piosenkę.


Z dedykacją dla pana prezydenta o bardzo małym rozumku.

31 sierpnia 2019

KRÓTKI METRAŻ - SZLIŚMY

Szliśmy. Do domu. Ukochany dom.
Szedł z nami księżyc. Drogą powyżej, półkolistą, po niewidocznym łuku.
Szedł też mróz.
Celowo wstępowałem na zziębnięte kałuże, w których odbijało się odbite od księżyca światło naszej gwiazdy. Kałuże były płytkie i chrzęściły pod butami jak w zębach ziarenka piasku zagubione w bujnym jasnozielonym bukiecie liści nieopłukanej sałaty.
Kiedyśmy się zbliżali, odliczając w pamięci przebyte pary kroków, na granatowe, posrebrzone słońcem gwiazd niebo wstępował dym. Dym szedł z komina. Nie był to dym ani cuchnący, ani żrący, nie przymuszał do kaszlu. Unosił się wysoko i zaraz opadał ostrymi mikrokryształkami sadzy.
- Oho, wiatr wieje w naszą stronę - zauważyła matka. - Nie patrz w górę, a patrząc przed siebie i w dół, przymruż oczy.
Jakże miałem się nie patrzeć, co się tam wyrabiało na srebrnym globie? A gwiazdy to co? Miałem nie poszukiwać wzrokiem najjaśniejszych? Miałem nie rozpoznawać Wenery? Uczyła mnie przecież.
- Nie teraz - kontynuowała matka. - Ty wiesz jaką krzywdę oczom może zrobić takie malutkie ziarenko.
Wiedziałem o tym. Nieraz dostawałem źdźbłami sadzy po oczach. Piekły potem. Bolały.
Ale najbardziej nie lubiłem tych drobinek, kiedy opadając zaczerniały dopiero co spadły ku mojej uciesze śnieg.
Jedź po takim obsypanymm sadzą śniegu na sankach. Spróbuj żwawo zjechać z górki. Wreszcie jakiż to śnieg, skoro niebiały?
Doszliśmy szczęśliwie. Do domu. Ukochany dom.
Szło zmęczenie nóg. Szła senność.

[31.08.2019, Aire de Garabit, Cantal we Francji]

KRÓTKI METRAŻ - PIERWSZE POWAŻNE BRANIE

Staliśmy przy wąskim przesmyku prowadzącym swe keniwe wody od "poniemieckiego stawu" do małego strumyka mającegi swoje źródełka u podnóża niewielkich wzniesień zwanych "Babimi Górami". Strumyczek ciągnął się lekko zwichrowaną linią przez łąki, a wcześniej u stóp babskich wzniesień przeciskał się rowem pod mostkiem na kasztanowej drodze. Podobno w czas wielkich opadów wody strumienia rozlewały się szeroko po łące, a w wielu miejscach były tak głębokie, że szczuki i liny myliły je ze stawem, opuszczały "poniemiecki", wpływały do zatopionej łąki, a kiedy woda opadła pozostawały tu na wieczność, nie mogąc się wydostać z powodziowych zagłębień.
Ze zniewolonych ryb cieszyli się wędkarze - tylko pozazdrościć takiej łatwej zdobyczy, po którą dosłownie można sięgnąć ręką, i wyciągano nie tylko szczupaki i liny, ale też węgorze, okonie, nie licząc już drobnicy w postaci płotek, wzdrąg, kiełbi czy uklei.

Ojciec zasadził się z dwoma wędziskami na szczupaki na owym przesmyku. Łowił na kiełboe i rosówki. A jakże, wędziska przygotował wspaniale: mocny, lakuerowany bambus, czeska żyłka, haki polskie, spławiki i korki własnej roboty, ołowiowe ciężarki oraz dzwoneczki zakupione na targu od znanego i solidnego handlarza (dzwoneczki przeznaczone były na nocny połów).
Tego dnia gdy słońce poszło już spać za odległym szpalerem olszyny, ojciec jedną wędkę przeznaczył dla mnie, tę z zadzierżgniętym na hak robakiem. Przez długi czas oba spławiki leciutko dygotały na spokojnej wodzie, a i to raczej ze względu na przysiadające na nich owady. Zapadał zmrok i od "poniemieckiego stawu" powiało chłodem. I kiedy ojciec miał już zamiar spakować się i wrócić do domu poirytowany tym, że ryba dziś pewnie uśpiona a kapryśna nie skusi się na przymocowane do haczyków przysmaki, nagle zadzwonił dzwonek, mój dzwoneczek.
Miałem wtedy dobry wzrok i pomimo narastającego zmroku spostrzegłem jak spławik wynurzył się cały, tak jakby powstał z kolan, aby po chwili gwałtownie zniknąć pod wodą, a później odpłynąć na drugą stronę wąskiego gardła przesmyku. Uniosłem wtedy wędkę i poczułem spory opór. Nie miałem wątpliwości - mam branie. Powoli, pamiętając o naukach ojca, przyciągałem delikatnie niepewną jeszcze zdobycz w swoją stronę; niespiesznie skracając dystans dzielący mnie od ryby nawijałem żyłkę na kołowrotek. Ryba dzielnie stawiała mi opór, co czułem całym prawym ramieniem. W końcu pojawiła się na granicy lustra wody i powietrza. Spostrzegłem wynurzający się z wody giętki, pręgowany grzbiet - to był szczupak.
Ojciec tymczasem przyglądał się mojej pracy nad brzegiem i komenderował:
- Nie szarp, popuść jeszcze trochę żyłki, spróbuj skierować go w miejsce, gdzie jest najmniej zielska, pozwól mu niech się wyszumi, teraz pobierz żyłkę, podprowadzaj powoli, wywinęła się? Popuść znowu, niżej trzymaj wędkę, zaczekaj wezmę podpierak, zaraz go wsunę pod niego, teraz możesz szarpnąć, ciągnij do brzegu, ooo, jest już w siatce, teraz razem, wyciągnijmy go, Matko Boska haki wielki, jak to się trzepoce, trzymaj go jeszcze, bo jeszcze gotów wyskoczyć nam z siatki, namy go, masz go!!!
Kiedy w domu zważyliśmy szczupaka sprężynową wagą, wyszło na to, że miał prawie osiem kilogramów.
Byłem z siebie bardzo dumny. Ojciec też był dumny, tyle że trochę zawstydzony, że szczupaczek nie skorzystał z zaproszenia haka jego wędki.
A ja nie wydawałem się, że po tym pierwszym poważnym braniu piekielnie bolało mnie prawe ramię.

[30 08.2019, Saint Tropez, Var we Francji]

30 sierpnia 2019

ZAPAŚĆ


Jakie warunki należy spełnić, aby być szczęśliwym? Inaczej... chciałbym o poczuciu szczęścia.
Geny? Nastawienie? Wychowanie? Przypadek? Wybryk natury? Beztroska, która każe cieszyć się szczęściem bez względu na okoliczności? Poczucie własnej wartości? A może splot życiowych okoliczności - dobra praca, partner (-ka), niezłe zdrowie, jednym słowem satysfakcja z życia, aby zaprzestać już wyliczanki.

A kiedy nie ma się poczucia szczęścia?

Czasami tak jest. Otacza cię mgła. Jesteś zamknięty w szczelnym kokonie, przez który nic do ciebie nie dociera, nawet słowa pocieszenia, że jeśli nie teraz, to o innej porze życia  czeka cię coś dobrego,
 "till the cows come home"; czujesz, że pogrzebałeś życie, że stało się ono fikcją, i aby nie zwariować do końca, uruchamiasz wyobraźnię, tworzysz inną rzeczywistość, tak różną od tej, w której egzystujesz, fikcyjną, bo życie, w którym uczestniczysz, jest fałszywe, a zatem jest fikcją.
Trzymasz się tej wyobraźni i przynosi ci ona chwilową ulgę, jak zimny kompres na stłuczony mięsień, ale wewnątrz gorzeje rak, na którego lekarstwa nie ma.
Brak poczucia szczęścia to brak sensu, powolne i systematyczne staczanie  się; nic nie zatrzyma tego upadku; ta katastrofa jest, zaiste, przepiękna; ale twój uśmiech jaki wydobywasz z siebie, ta resztka fałszu na jaką cię stać, twój dowcip, chroni cię, póki co, przed najgorszym i dziwisz się potem, że nikt lub prawie nikt nie zauważa, że słońce roztopiło wosk twoich skrzydeł i... .
Ale w porywach rozpaczy wykrzykujesz "na puszczy" : - dlaczego nikt tego nie zauważa?
Bo w gruncie rzeczy w tej fałszywej rzeczywistości, w tej fikcji cholernej człowiek pozostaje sam na Ziemi, na tej Ziemi, a wydawałoby się, że tyle na niej ludzi, tyle ludzi... .
I w pewnej chwili dochodzisz do wniosku, że może ty przynależysz już do innego zbiorowiska - tych, co za murem, w objęciach korzeni brzóz, pod katafalkiem, pod lub za płotem i niekoniecznie żywi stawiają na tobie płonący znicz, bo w końcu żyjesz, oddychasz jeszcze, pojawiasz się i wydobywasz z siebie okruchy słów, a z tych słów kompilujesz obrazy zaprzeczające własnemu położeniu.

[30.08.2019, Ramatuelle, Var we Francji]


26 sierpnia 2019

KRÓTKI METRAŻ - GOŚĆ


Bogdański z synem wrócili ze skupu. Jęczmień zawieziony. Ojciec miał nosa, aby ze sprzedażą poczekać do zimy. Zaraz po zbiorze płacili słabo, aż dziwne, bo padały wtedy deszcze i dobrego ziarna było mało, więc teoretycznie im akurat powinni zapłacić dobrze, gdyż zdążyli przed ulewami. Bogdański wytłumaczył to sobie tak, że spichlerze były wtedy wypełnione zeszłorocznym ziarnem (przynajmniej tam, gdzie zwykle oddawali swoje plony) i z tego powodu cena nie była taka, jakiej oczekiwali.

- Zenuś, przeżyjemy z rzepaku - tłumaczył synowi - przetrzymamy ich. W zimę albo na przednówku sami poproszą.
I miał rację. Jęczmień wyjątkowo był paskudny tego roku, mało go i fatalnej jakości, bo chłopi zwlekali ze żniwami, więc ziarno może i było spore, ale tak bardzo przemoczone, że za tę jego wilgotność odliczali procentów więcej niż w zeszłym roku.
- Nasz jęczmień, Zenuś, pierwsza klasa. A co, nie mamy to go
 gdzie trzymać? Do tego nasz jest suchy i wystarczy łopatami przerzucić parę razy, nie zmarnieje.
No i Bogdański dopiął swego. Przed wigilią obrócili trzy razy przyczepami, a sam kierownik aż nie mógł wyjść z podziwu, że tak przepięknie sypnęło tego roku Bogdańskim.
- Wprost do browaru - skomentował i nie certował się z zapłatą, bo wiedział, że na takim jęczmieniu zarobi.
Bogdańska naszykowała im w balii ciepłej wody, świeżą bieliznę i grochówkę z wkładką. Bogdański umył się pierwszy prawem starszeństwa, Zenuś po nim; nigdy nie narzekał, jak i też na to, że chociaż głód ściskałby mu żołądek, to i tak dla ojca będzie pierwsza odkrojona pajda chleba, dla matki kolejna i dopiero on się posili. Zenuś w ogóle mało czym się przejmował, od małego był posłuszny, a do roboty rwał się aż miło. Ciotka Stasia, chrzestna Zenusia mówiła, że sam Pan Bóg, gdy obaczył, że młody Bogdański od maleńkości choruje na głowę, postanowił obdarzyć go dobrym sercem, siłą i życiową radością. We wsi nie było nikogo, kto wypowiedziałby złe słowo o Zenku, dawniejsze docinki i wyśmiewanie się z przypadłości chłopca minęły bezpowrotnie, więcej, starzykowie gotowi byli przetrzepać skórę młodym, gdyby ci poważyli się mu dokuczać.
Kiedy zjedli już gęstą i pożywną grochówkę, matka miała już coś na języku do powiedzenia, ale skończyło się na oznajmieniu, że nazajutrz chciałaby obu mężczyzn zaciągnąć do pracy przy przygotowywaniu się do świąt. Dzisiaj niech jeszcze poodpoczywają sobie.
Bogdański zapalił skręta, a Zenuś przeszedł do swego pokoju. Nie minęła minuta, gdy powrócił do kuchni.
- Mamo, tato, Bóg - krzyknął wniebogłosy.
- O czym ty mówisz, chłopcze? Jaki Bóg?
Bogdański nie ukrywał zdziwienia, a jego żona spuściła nagle swój i tak pokorny wzrok.
- Jest w moim łóżku, śpi przykryty moją kołdrą pod samą szyję, brodaty taki, chodźcie zobaczyć!
- Coś ci się pokręciło, chłopcze. Bóg w twoim łóżku?
- Taki sam jak na portrecie, na tym świętym obrazku.
- No dobrze, chodź Reniu, sprawdzimy - wyrzekł Bogdański do żony, która zdawała się nie być obecna przy tej rozmowie. W końcu jednak przemówiła:
- Nie trzeba, Włodziu. Wszystko powiem. Kiedyście zwozili ten jęczmień, przypałętał się taki jeden, brodaty, pewnie nie bardzo stary, choć ta broda i włosy spadające na ramiona postarzyły go. Głodny był, to na pewno. Dałam mu grochówki, chleba, opił się kawą, nareszcie pozwoliłam mu, aby się przespał... dałam go do twojego, Zenusiu, pokoju, tam ma chyba najcieplej. Już czwartą godzinę śpi tak jak się ułożył.
Bogdański odgasił peta, pomyślał chwilę, spojrzał na syna.
- No, widzisz, Zenuś, wszystko się wyjaśniło. Nasz gość nie jest Bogiem.
Młody Bogdański pokiwał głową, lecz w jego spojrzeniu ojciec dostrzegł jakowyś wyrzut, rozczarowanie.
- No co, tę noc prześpimy obaj w moim łóżku, nie widzę problemu.
- Ale tato, Bóg to Bóg. Wolałbym, aby on nas odwiedził.
- A co by ci z tego przyszło chłopcze? A pamiętasz ty powiedzenie: "gość w dom, Bóg w dom"?
- To tak jakbyśmy samego Pana Boga przy... przyjęli...- wyjąkał Zenuś.
- A tak, żebyś wiedział chłopcze.
- A ja myślałam, że mnie potępisz, Włodziu, bo to czy my tak bogaci, aby żywić innych?
- Dodaj, biedniejszych od nas.
- Biedniejszych... prawda - potwierdziła - myśmy jeszcze nie tak dawno... Taka jestem szczęśliwa.
Bogdański zasnął szybciej niż zwykle, a Zenuś rozmyślał nad tym, dlaczego matka powiedziała, że jest szczęśliwa.
- No, nic, prześpię noc, to może jutro się dowiem... zapytam - powiedział odwracając się plecami do ojca.

[26.08.2019, La Chapelle Saint-Ursin we Francji]


TRUDNO ZAPOMNIEĆ

Nie pierwszy raz jestem w okolicy Bourges (chyba piąty), z którym to miastem łączą mnie wspomnienia z czasów, kiedy byłem dyrektorem szkoły i współpracowałem ze szkołami rolniczymi z Bourges, a wcześniej z filią w Vailly sur Sauldre.
Ostatnim razem przejeżdżałem obok tego sporego rolniczego liceum właśnie w Bourges, gdzie stołowano grupę naszej młodzieży w czasie naszego pierwszego kontaktu z francuskimi szkołami. Potem to liceum zmieniło lokalizację - na peryferiach Bourges powstała nowoczesna szkoła. I koło niej też swego czasu przekeżdżałem.
Wczoraj z kolei nawigacja poprowadziła mnie przez samo centrum Aubigny sur Nere, gdzie mieliśmy przyjemność (wychowawcy, bo uczniów rozlokowano u rodzin francuskich rówieśników) spędzić weekend w jednym z hoteli. A jakże, rozpoznałem to miejsce, przejeżdżałem tuż obok, a pomimo tego, że dochodziła północ, pobliska restauracja wypełniona była gośćmi. Samo centrum Aubigny jest przepiękne, choć peryferie miasteczka przypominają starszą, niższą zabudowę Sierpca, Pułtuska czy np. Aleksandrowa Łódzkiego lub Koluszek.
Kiedy indziej, chyba dwa razy zdarzyło mi się przejeżdżać przez Vailly sur Sauldre, gdzie nie ma już szkoły rolniczej, a pozostała po niej tylko biblioteka; odwiedziłem też dwukrotnie La Borne - skupisko twórców wytwarzających przedmioty z gliny, nie tylko garncarzy. Tam onegdaj zabrali nas nasi francuscy opiekunowie.
Pracując już w transporcie przejeżdżałem bardzo często przez miejsca, z którymi zapoznali nas francuscy przyjaciele.
Niestety ten powrót do przeszłości ma swoje cechy negatywne. Od paru ładnych lat wymazuję z pamięci szkołę, w której pracowałem grubo ponad 15 lat, którą prawie przez siedem kierowałem i kiedy już udaje mi się zapomnieć, Francja, Bourge i okolice, na nieszczęście, przypominają mi tamte lata. I znów będę musiał posłużyć się jakimś trickiem, aby powrócić do normalności, aby zatrzeć każdy z tamtych dni... to trudne.

[26.08.2019, La Capelle Saint-Ursin pod Bourges we Francji]

23 sierpnia 2019

KRÓTKI METRAŻ - OBRAZEK PANI ELWIRY


Dopiero po latach doceniłem to, jak trudno utrzymać sześcioosobową rodzinę z jednej pensji ojca plus dorywczych kilkuset dawnych złotych uzyskanych z oświatowo-artystycznej działalności pani Elwiry. Koneccy trzymali owce, od czasu do czasu świnki, zawsze kaczki, kury i gęsi – wszystko po to aby dorobić, aby starczało do pierwszego i do piętnastego kiedy płacono zaliczki.
Pani Elwira udzielała się a to w Gromadzkiej Radzie Narodowej, a to w zakładzie, to znów w szkole. Dbała o estetykę wystaw w tych trzech instytucjach, sporządzała dekoracje, wykonywała malunki i przymocowywała w gablotach zdjęcia, będące odzwierciedleniem tego, czym żył kraj – coś w rodzaju Polskiej Kroniki Filmowej, tyle że zdjęcia były nieruchome. Pani Elwira posiadała niewątpliwie talent malarski, aczkolwiek była samoukiem i gdyby wcześniej trafiła do szkoły artystycznej, prawdopodobnie jej prace miałyby nieco inny charakter, ale że nie miała fachowego wykształcenia, malowała w duchu socrealistycznym połączonym z prostotą malarstwa naiwnego.
W szkole ilustrowała na przykład plansze obrazujące częste przypadki występowania błędów ortograficznych. Na jednej z takich plansz przedstawiła ptaka w locie – jaskółkę. Nad obrazkiem był napis: „jaskółka fruwa”. „Ó” w nazwie ptaka było zaznaczone na czerwono i pogrubione, a trafiło pomiędzy „k” i „ł” z dymu puszczanego przez starego człowieka palącego fajkę. Z „u” występującego pomiędzy „r” i „w” sprawa przedstawiała się tak, że jaskółka swoim dzióbkiem uderzała w „o” aż do chwili, gdy wyrąbała w górnej części tej literki rowek, który upodobnił się do „u”.
A ja z dwoma synami pani Elwiry wyruszaliśmy rowerami co dwa tygodnie w podróż do odległego o 7 kilometrów zamkowego parku, gdzie istniała wokół średniowiecznego, dobrze zachowanego zameczku fosa zarośnięta po brzegi rzęsą. Tę rzęsę zbierali chłopcy grabiami i wrzucali ją do jutowych worków. Przeznaczona była dla kaczek i gęsi, a przy okazji moi koledzy oczyszczali oblewający zamek pierścień wody. Pomagałem i w tym, ale to oni byli mistrzami w połowie rzęsy wodnej.
Po powrocie pani Elwira częstowała nas grubymi pajdami chleba posmarowanymi gęsim smalcem.
Jedząc te kanapki, przypatrywałem się olejnemu obrazowi zawieszonemu na jednej ze ścian kuchni. Przedstawiał statek płynący po wzburzonym morzu. Dziwiłem się temu, dlaczego w chorągiew na maszcie statku uderza wiatr od rufy, natomiast z komina wystającego ponad sterówkę bury dym unosi się w przeciwną stronę… ale czy to ważne? Statek bardzo mi się podobał. Pani Elwira musiała to zauważyć, bo któregoś dnia w podarowała mi na imieniny niemal identyczny obrazek z widoczkiem statku, lecz morze było tam spokojne, było bezwietrznie.   

[23.08.2019, Dobrzelin]

21 sierpnia 2019

KRÓTKI METRAŻ - DZIESIĘĆ ZŁOTYCH


Przestało padać. Powiało ciepłem.  Przejaśniło się i nawet pomarańczowa twarz słońca wychynęła spoza rzednących chmur. Chociaż przez wpółotwarte okno wdarło się popołudniowe ciepło, porwałem kurtkę z szafy. Nie tę z zeszłego tygodnia, nie tę, w której spacerowałem po starówce miesiąc temu; chwyciłem tę z samego rogu szafy, starą, czarną i wypraną chyba jeszcze przed rokiem.
Zaskoczyło mnie to, że jej rękawy pasowały do długości moich ramion, co znaczy, że podczas prania nieco się wstąpiła, to dobrze.
Wyszedłem przed dom i ukłoniłem się dozorczyni. Rzuciła w moim kierunku pozytywne spojrzenie, takie długie, powłóczyste. Nie miałem pojęcia dokąd idę i po co. Szedłem sobie ot tak, bez specjalnej potrzeby i celu, aby iść, niekoniecznie dojść.
Kiedy doszedłem do rynku z niegroźnej jasnobrunatnej chmurki potoczyły się łezki deszczu. Odruchowo naciągnąłem kołnierz kurtki na uszy, odruchowo wsadziłem ręce do kieszeni, a opuszki palców jednej z rąk namacały papierowe zawiniątko, taki dosyć sztywny rulonik, który po wyciągnięciu z kieszeni objawił się czyściutkim, wypranym banknotem dziesięciozłotowym. Mieć dziesięć złotych a nie mieć?
Ruszyłem żwawiej po znanych mi lecz zapomnianych uliczkach miasta, tej jego najstarszej części, gdzie sporo sklepów i knajp, gdzie kościół jeden przy drugim, gdzie w podcieniach prastarych kamienic rozsiadły się butiki, kioski, lodziarnie, kawiarenki – czego dusza zapragnie. Z każdym przebytym krokiem podejmowałem decyzję w sprawie tych szczęśliwie odnalezionych dziesięciu złotych. Mogłem z nich sobie sprawić kawę, piwo, lody, kupić gazetę; z papierosami gorzej, z sytą kolacją podobnie. Mogłem sobie zamienić ten banknot na krótkotrwałe szczęście, wsunąć go do kapelusza grajka na skrzypcach, albo kupić sobie parę bułek, dżem lub homogenizowany ser. O tak, w pierwszym rzędzie zamieniłbym banknot z dziesiątką na dowolny posiłek, do którego dołączyłbym jakąś małą colę lub większą wodę mineralną.
Z takimi myślami krążyłem po starym mieście, przystając przy sklepowych wystawach, niemal dosiadając plastykowych krzeseł w ogródkach piwnych; zajrzałem nawet do antykwariatu. Nie mogąc podjąć właściwej decyzji, popadłem w zniechęcenie, które w końcu przepadło, gdy na mojej drodze stanęła cyganeczka: śliczna, ciemnowłosa, niewysoka, z oczami jak płonące kosteczki antrykotu.
Wywróżyła mi szczęście, że stanę się bogaczem, więc te dziesięć złotych… cóż to jest dla mnie?
Dozorczyni spostrzegła mnie, kiedy przechodziłem przez ulicę na pasach, a kiedy otwierałem kluczem drzwi do klatki schodowej, zastąpiła mi drogę.
- Pan zajdzie do nas na kolację – powiedziała. – Przecież widzę, że porusza się pan na ostatnich nogach.

[20.08.2019, Dobrzelin]

20 sierpnia 2019

KRÓTKI METRAŻ - ELEKTRYKA


Kiedy wracałem ze szkoły „Wsią”, w domu czekało na mnie babcine kakao, czasami „czerwona zupka” albo udo kurczaka w potrawce; kiedy szedłem z chłopakami „Jabłonkową”, zahaczałem o biuro, gdzie pracowała moja mama. Mama (była to przedobiednia pora) częstowała mnie kanapkami z kiełbasą, salcesonem lub pomidorami.
Zanim jednak dostałem się do pokoju biurowego mamy, należało odczekać swoje w portierni i poprosić, aby strażnik wykonał telefon do biura, dowiadując się, czy przypadkiem moja mama nie załatwia jakiś zakładowych spraw czy to u głównego księgowego, dyrektora, albo też technicznego, który z reguły wizytował pracowników remontujących dyfuzor, wirówki czy wyparki. Jeśli była obecna w biurze, portier wpuszczał mnie do zakładu poprzez obrotowe drzwi, które zawsze wywoływały uśmiech na mojej twarzy, i tak dostawałem się do części biurowej cukrowni, gdzie pracowała mama.
Każdorazowo przechodząc obok zamkniętego zwykle okienka kasy zerkałem na tablicę zawieszoną naprzeciwko na ścianie. Na tejże tablicy, oprócz zdjęć i wykresów przymocowana była niewielkich rozmiarów tekturowa plansza obrazująca dane produkcji cukru w czterech cukrowniach działających w naszym województwie. Tego dnia (była to połowa września, a kampania cukrownicza zaczynała się zwykle w połowie lub pod koniec października), dane o wysokości produkcji były nieaktualne, bo dotyczyły zeszłorocznej kampanii. Z dumą odczytałem, że nasza cukrownia wyprodukowała w zeszłym roku najwięcej ton cukru, a przodowała też pod względem wydajności podanej w procentach. Pomimo tego, że byłem szkrabem chodzącym zaledwie do pierwszej klasy, już wcześniej (odwiedzałem mamę w biurze, zanim zostałem pierwszoklasistą) mama nauczyła mnie właściwie odczytywać podane na planszy dane, także te dotyczące wydajności, tak więc z łatwością orientowałem się w tym, że nasza cukrownia istotnie zwykle przodowała jeśli chodzi o wielkość produkcji, choć bywały takie okresy (wielkość produkcji w czterech cukrowniach podawana była systematycznie co miesiąc), gdy nasz zakład spadał na trzecie, a raz nawet na ostatnie miejsce. Głównie przez awarie. To najgorsze miejsce zajmowaliśmy kiedyś przez cały czas trwania kampanii cukrowniczej i było to spowodowane poważną awarią elektryki. Nie wiem na czym polegała ta awaria elektryki, ale pamiętam, że od połowy listopada aż po połowę stycznia dzień w dzień brakowało prądu w kamienicy, gdzie mieszkałem. Puszczano go na trzy-cztery godziny, aby go później wyłączyć na noc. To musiała być jakaś poważna awaria. Najpierw stanęła produkcja cukru, a potem, kiedy już uporano się z awarią, prądu nie starczało dla całego osiedla. Niełatwo było żyć bez światła, ale ojciec tłumaczył mi, że w żadnym wypadku nie można sobie pozwolić na to, aby nasz zakład nie produkował cukru, i wcale nie chodziło tylko o te liczby wypisane na tekturowej planszy w biurze naprzeciwko kasy. Chodziło o coś znacznie ważniejszego.
- Człowiek wytrzyma bez prądu, a maszyny potrzebne do produkcji cukru nie – tłumaczył mi tato. – Nie martw się, jeszcze przed wiosną wymienimy całą instalację elektryczną i będziesz mógł oglądać swoje filmy.
W tym właśnie roku, gdy nawaliła elektryka, kupiliśmy sobie telewizor – stąd te filmy.
Na szczęście mieliśmy przepięknie śnieżną zimę tego roku, a kiedy za oknem bieleje się śnieg, kiedy posrebrza go księżyc i gwiazdy, to nawet jeśli nie starczało prądu, w kuchni i pokojach naszego mieszkania nie było znowu tak ciemno, a przy świeczkach można i jeść, i czytać. Nie było z tym żadnego problemu, poza tym, że nasza cukrownia nie zdołała się już podnieść z produkcją przez tę elektrykę.

[20.08.2019, Dobrzelin]

KRÓTKI METRAŻ - ŁUK


Zdaje się, że wyrwano mnie wtedy z przepysznej zabawy. Sprawiłem sobie pierwszorzędny łuk i wystrugałem do niego strzały, i strzelałem, ach, jak strzelałem. Ale nie strzelałem do wszelkiego stworzenia, które przecież nie chce być tarczą; nie strzelałem też do tarczy, tylko tak sobie, na odległość, i cieszyło mnie to, że wypuszczona zgrabnie strzała, pruła powietrze tak zapamiętale, tak wysoko, że musiałem się potem przyłożyć, aby ją odnaleźć.
Właśnie wtedy, gdy zajęty byłem tą okrutnie celną bronią, kiedy rozmyślałem sobie, że pewnego dnia moja strzała wbije się w błotko tuż obok zdezorientowanej żabki, która okaże się śliczną księżniczkę, właśnie wtedy powstał pomysł dwudniowej kolejowej wycieczki na Jasną Górę. Rzecz jasna była to inicjatywa babci, która wprawdzie nie raz i nie dwa odwiedzała Czarną Madonnę, ale widocznie chciała po raz ostatni w swoim życiu pojawić się w klasztorze na wzgórzu i pomodlić się za całą naszą rodzinę, a szczególnie za mnie. Nie byłem specjalnie zadowolony z powodu czekającej mnie podróży, chociaż uwielbiałem jazdę pociągiem; nie byłem specjalnie zadowolony, bo miałem przecież ten swój łuk, który wypuszczał strzały tak daleko, że musiałem potem ich szukać. Rad nie rad pozwoliłem, aby założono mi czyste, odświętne ubranie (jak ja nie lubiłem nosić na sobie pachnących krochmalem, wyprasowanych spodni i zniewalających czystością bluzek i koszul!) i wyruszyłem na stację z rodzicami i babcią drogę ciągnącą się wzdłuż torów kolejowych wiodących od cukrowni ku dworcowi kolejowemu. Warunkiem do nie strojenia przeze mnie fochów, czy też innych aktów rozpaczy było to, że pozwolono mi wziąć z sobą łuk, który (zadziałała perswazja babci – przecież w pociągu konduktor zabierze ci ten łuk.) ukryłem w zrujnowanym budyneczku niewiadomego przeznaczenia, ukryłem go z nadzieją, że po powrocie z pielgrzymki go odnajdę.
Z Jasnej Góry pamiętam tyle, że bolały mnie nogi i z radością powitałem nocleg u sióstr zorganizowany przez babcię oraz to, że na targowisku nieopodal jasnogórskiego wzgórza zakupiłem (czytaj: wymusiłem zakup) czarną, gumową główkę diabełka, którą jeśli pocisnęło się mocno palcami, ta straszliwa bestia wyciągała bezczelnie czerwony jęzor, tudzież z głowy poczwary ukazywały się dwa w pozycji na baczność wyprostowane rogi. Początkowo miałem zamiar pochwalić się przed babcią swym zakupem, ale dostawszy od mamy po łapach zmuszony byłem ukryć swojego diabła aż do czasu powrotu do domu.
No właśnie, powrót do domu przebiegał koleją i dalsza droga, odbywana na piechotę prowadziła dobrze znaną mi trasą obok ruiny małego budyneczku nieznanego przeznaczenia, gdzie ukryłem swój łuk.
Niestety nie odnalazłem swojej kosmicznej broni. Najwidoczniej komuś spodobał się mój łuk, a mogłoby się wydawać, że ukryłem go przed wścibskim wzrokiem nielicznych przechodniów z powodzeniem.
Nigdy później nie zmajstrowałem już łuku, nie było więc szans na odnalezienie żabki, która okazałaby się piękną księżniczką.

[19.08.2019, Dobrzelin]

KRÓTKI METRAŻ - MARZENIE


Być może pojawiło się tego dnia, kiedy nie przespałem nocy i o brzasku wyłączyłem nocną lampkę, po czym wyrwawszy się z pościeli wszedłem przez uchylone drzwi na balkon. Akurat na wprost płonęła planeta. Mógł być to Mars, ale równie dobrze, tak mi się wydawało, na jaśniejącym tle granatowego nieba paliły się pierścienie Saturna. Kto to może wiedzieć. W każdym bądź razie byłem pod wrażeniem tego blasku i po kryjomu wyszedłem na dwór, aby przyjrzeć się światłości z innej perspektywy. Mars lub Saturn były podówczas najjaśniejszymi obiektami Drogi Mlecznej, a ja stałem na niej z głową zwróconą ku milionom światełek i chyba wtedy zrozumiałem, w jak pięknym i uporządkowanym towarzystwie znajduje się Ziemia. Pomyślałem sobie wtedy, że nie powinno się zmieniać porządku świata i należałoby raczej zadbać o to, aby i na naszej planecie on zapanował, porządek jaki od milionów lat panuje we wszechświecie, ot takie marzenie niedorostka.
Te myśli, które odgrzebuję z pamięci, sklecone z naiwności towarzyszyły mojemu dzieciństwu. Przedstawiam je takimi, jakimi wtedy były. Niczego nie upiększam. Pragnąłem porządku i normalności, wierząc, że kiedyś…
W czas burzy z piorunami, gdy ramiona niedalekich wierzb obserwowanych z okien pierwszego piętra kamienicy czesały wzburzoną wodę w stawie, dziadek wyprowadzał mnie na balkon i przedstawiał mi niespokojny świat opętany wichrem i siekący deszczem niby klingą kosy. Nic to, że błyskawice rozrzynały niebo, że Gromowładny grzmiał artyleryjską palbą – taki jest porządek natury, tłumaczył dziadek, który nie bał się nawet Boga, a co dopiero…
Po burzy następował spokój. Moje marzenie zmartwychwstawało o poranku, nasuwając na błękit nieba pastelową smużkę pomarańczowego słońca.

[18.08.2019, Dobrzelin]


KRÓTKI METRAŻ - ROZŁADUNEK


W sobotę kończyli pracę o trzynastej, ale Rosolski zapisał się do rozładunku kamienia wapiennego. Na wagon przypadało ich trzech. Mieli gable, ale większe kamienie ciskali bez użycia tych narzędzi. Wyobraź sobie: lato, czterdzieści stopni w słońcu, Rosolski czuł przecież w mięśniach fizyczną pracę (wymieniali akurat rury kanalizacyjne na terenie zakładu), a mimo tego podjął się rozładunku. Przed trzecią kiedy wyładowali kamienie z połowy wagonu, chłopak Rosolskiego przyniósł z domu obiad. Dwaj jego partnerzy wyjęli ze skórzanej torby kanapki i w trójkę przystąpili do jedzenia. Chłopak został z ojcem; czekał aż zje i wtedy zabierze do domu kamionkowy talerz i pusty kubek po zbożowej kawie. Mężczyźni mrugnęli do siebie. Każdy z nich wyjął z portfela po dwudziestce i poinstruowali małego, co ma kupić w spółdzielni, i ustalili, że za piątaka, który mu zostanie po zrobieniu zakupów, może sobie kupić co zechce.
- Matce powiesz, że poszedłem się wykąpać – powiedział Rosolski do syna i była to prawda. Zawsze po takiej robocie, która zwykle trafiała się w lecie, szedł z kamratami nad staw, aby pozbawić ciało węgielnego lub wapiennego kurzu.
Słońce wcisnęło już krwistą głowę w trzciny, a potem ugrzęzło w niekoszonej trawie rosnącej u brzegu stojącej wody, kiedy Rosolski z przyjaciółmi opróżnili drugą butelkę ciężkiego gruzińskiego wina. Ubrani w kraciaste koszule, w których nie pracowali podczas rozładunku, szykowali się do drogi powrotnej do domów. Kiedy rozstawali się na kasztanowej drodze, skąd każdy z nich wyruszał we własną stronę, na tej kasztanówce dostrzegłem dwie postacie: Rosolskiej i tego małego chłopca, z którym rok później zacząłem chodzić do jednej klasy w szkole. Rosolska ujęła męża pod prawe ramię i oboje wolnym krokiem podążali wąską ścieżką otaczającą zakład od północy. Chłopiec niósł podniszczoną, brązową teczkę ojca, wyprzedził rodziców, ale idąc przed nimi co chwila oglądał się i pomachał do mnie, wracającego z przedwieczornego spaceru z matką. Lato kończyło się, a ja byłem ciekaw, ile jeszcze razy pod cukrownię przyjedzie wahadło z kamieniem wapiennym albo węglem. 
  
[18.08.2019, Dobrzelin]

KRÓTKI METRAŻ - PAN STEFAN


- Ty się go nie bój. To sympatyczny człowiek.
Jak go się nie bać, skoro krzyczy o byle co i potrafi pogonić, a kiedy biegnie wygląda wprost strasznie, przebierając tą swoją chromą nogą, tak jakby poruszał się na szczudłach.
- On tak krzyczy, tato, a do tego nie wiadomo, czy się śmieje, czy jego oczy błyszczą jak wilkowi.
- Naczytałeś się bajek. A że kuleje, to pamiątka po wojnie… walczył pod Lenino.
Jakieś dziesięć lat później dowiedziałem się, nie wiem skąd czy od kogo, że tam pod Lenino wszyscy polegli, ale to nie mogła być prawda, a wtedy zupełnie o tym nie wiedziałem, to znaczy wiedziałem, że pod Lenino była bitwa, ale ilu naszych żołnierzy tam poległo…?
- A krzyczeć musi, bo nie wolno wchodzić na węglową hałdę, zwłaszcza w lecie. W lecie węgiel może dostać samozapłonu.
Przekonałem się o tym na własnej skórze. Pewnego razu ugrzęzła mi noga w tlącym się miale. Nie tylko straciłem prawą tenisówkę, ale na mojej stopie pojawiły się bąble. Ojcu powiedziałem wtedy, że się skaleczyłem.
- I po torach nie powinieneś chodzić – tłumaczył tato. – Ja wiem, że kolejka nieczęsto tutaj jeździ, ale jak się zagapisz, nie zauważysz, to może cię przejechać. Pan Stefan ma rację, że krzyczy.
Doszliśmy do niego. Ojciec ze Stefanem podali sobie ręce. Ja starałem się trzymać na uboczu, schowałem się za plecami ojca, a pan Stefan ni z tego, ni z owego wyjął z kieszeni spodni garść cukierków i dosłownie wcisnął je w moją dłoń. Byłem zaskoczony, nieśmiało podziękowałem.
Rozmawiali jeszcze przez chwilę, a ja odwinąłem z papierka mlecznego cukierka i wsunąłem go sobie do ust.
- Za rok pójdziesz do szkoły – przypomniał mi ojciec. Nie wiedziałem z jakiego powodu wyskoczył z tą szkołą. – I kiedy będziesz miał w którejś klasie historię, dobrze by było, aby pan Stefan… prawda panie Stefanie… opowiedział ci o tej bitwie pod Lenino i w ogóle o wojnie.
Skinąłem głową. Pomyślałem, że rzeczywiście mógłbym posłuchać opowieści pana Stefana, bo o wojnie nie wiedziałem prawie nic. Ale jeszcze tego samego dnia dowiedziałem się, że pan Stefan kuleje, bo w jego prawej nodze tkwi jakieś żelastwo, odłamek granatu, z którym przebył szlak bojowy do samego Berlina.

[18.08.2019, Dobrzelin]

19 sierpnia 2019

ZE STACHURY

Edward Stachura, fragmenty z opowiadania "Pod Annopolem".
"Z każdym podzielę się opłatkiem, chlebem, kawałkiem kiełbasy czy kaszanki, jak on nie będzie miał, a ja tak, ale to, co wycierpiałem, to moje i nie podzielę się tym z każdym, bo nie każdy zasługuje, nie każdy jest godny czapki cierniowej."
"Być dobrym trzeba zawsze, dzielić się wszystkim, miłość nieść, pomoc i słodycz, ale myśli najstraszniejsze i przejścia przebyte najgorsze zachować dla siebie. To - chować do własnych jaskiń głęboko, coraz głębiej. Tam niech to rośnie. Na głębokość. W korzeniach. Tu na górze, jeśli jeszcze można dalej żyć, jeśli się chce - niech się rozwija i rośnie kwiat.
Tylko to się tak mówi."

[19.08.2019, Dobrzelin]

15 sierpnia 2019

Z RODZINKĄ NAJLEPIEJ NA ZDJĘCIU (2)

Do tej pory w kawiarence opublikowałem 1784 posty, a gdyby dodać do tego te, które przed kilkoma laty usunąłem, liczba wpisów sięgnęłaby niemal dwóch tysięcy. Ale wszystko ma swój kres, tak jak kończy się dzieciństwo, młodość, a także świat, w którym żyjemy, tak inny od tego utrwalonego na zdjęciach, świat, który z tamtym nie ma porównania.
Żegnając się z kawiarenką, postanowiłem w dwóch ostatnich postach cofnąć się do czasów, dla których w obecnej rzeczywistości miejsca nie ma. Niech sobie te fotografie zostaną ku pamięci własnej.
1. Takie oto zdjęcie ze stołowego... miało się włosy...  Lubiłem ten wazon niedostatecznie objęty obiektywem aparatu (górny prawy róg zdjęcia)


2. Z rodzicami... ojciec tak jak ja - Andrzej i mama - Jadwiga.


3. Prawdopodobnie święta Bożego Narodzenia... przed lub po wieczerzy. Od lewej mama, jej ojciec Władysław czyli mój dziadek, nabcia Maria a właściwie Marianna; natka ojca, ojciec... no i ten mały pędrak...



4. W tym moherowym bereciku to ja... z mamą na ławeczce w parku w Dobrzelinie, nieopodal przedszkola w "dzielnicy" zwanej "Cytadela"


5. Spacer z dziadkiem Józefem. Byliśmy na mostku pomiędzy dwoma "górnymi" stawami niedaleko cukrowni.




6. To były zimy...


Do miłego!!!!

[15.08.2019. Dobrzelin]





Z RODZINKĄ NAJLEPIEJ NA ZDJĘCIU (1)

Kiedy nadchodzi czas na wspomnienia fotograficzne... no kiedy?
Kiedy myśli się o... i właśnie teraz.
Na pierwszym zdjęciu moi dziadkowie ze strony ojca: Maria i Józef.


Drugie zdjęcie. Ten młodzieniec w, powiedzmy, góralskopodobnym stroju to mój ojciec, Andrzej.


Kolejne zdjęcie pochodzi z tego samego okresu (koniec lat czterdziestych ubiegłego stulecia). Mój tato w towarzystwie chrzestnego, stryja Władysława i cioci Tekli (broń Boże, aby kto odważył się powiedzieć na ciocię Tekla - dla nas wszystkich była Barbarą).


Na następnym zdjęciu - moi rodzice w dniu ślubu.



I w końcu piszący te słowa w wieku bardzo, ale to bardzo młodzieńczym



I to by było na tyle tą razą.

[15.08.2019, Dobrzelin]

14 sierpnia 2019

LARGO ASSAI (1)


Pierwszy promyk porannego słońca musnął rozłożysty bieluśki płatek gardenii, pomalował go na pomarańczowo, potem ocieplił intensywnie pachnące kwiecie żółtą pastelową barwą dorastającego dnia, aby wreszcie już pełną mocą odległego światła wedrzeć się do kuchennego pomieszczenia, bezludnego o tej porze, lecz znającego doskonale dbałą rękę gospodyni.
Helena wstała przed świtem i po przemyciu twarzy i rąk, ubrała się pospiesznie w znoszoną spódnicę i stonowaną w kolorach, niemal szarą bluzkę; wdziała na siebie letni bawełniany płaszczyk, chwyciła prędkimi dłońmi lnianą torbę i niepostrzeżenie udała się do osiedlowego sklepiku, w którym robiła codzienne zakupy. Zanim wróciła ze sprawunkami: bułkami, masłem, serem i dżemem, Władysław opuścił już łóżko, odbył toaletę i czym prędzej zamienił piżamę na elegancko wyprasowane spodnie i białą koszulę. Postawił na gazie czajnik z wodą, która poczęła wrzeć w chwili, gdy jego żona otwierała drzwi mieszkania. Helena zawsze szybka w ruchach, położyła torbę z zakupami na taborecie, oddała Władysławowi do powieszenia swój letni płaszczyk i wsypała do imbryka dwie łyżeczki liściastej herbaty; zalała ją wrzątkiem. Władysław zdążył wrócić z przedpokoju, usiadł na swoim miejscu przy kuchennym stole, przyjrzał się swojej twarzy w lustrze wiszącym nad lodówką, po czym przesunął otwartą dłonią po policzkach i podbródku. Uznał, że z zarostem upora się wieczorem.
Helena przekroiła na pół trzy kajzerki. Gdyby do pokrojenia był chleb, zająłby się nim Władysław – chwyciłby lewą ręką okrągły bochen, a dzierżąc w prawej dłoni dobrze naostrzony nóż, uczyniłby nim na spodniej części chleba znak krzyża i przystąpiłby do krojenia, przeznaczając dla siebie przylepkę. Ale tego dnia była kolej na bułki, które, jak wiadomo, najlepiej smakują z masłem i dżemem albo serem. Dla obojga przeznaczone były po trzy połówki kajzerek. Helena nie żałowała masła (odwykła od czasów, kiedy masło w ich domu jadło się od święta); na dwóch połówkach rumianych bułeczek położyła po plasterku żółtego sera – na pozostałe połówki bułek nałożyła dopiero co kupionego dżemu.
- Jak pogoda? – zapytał Władysław po pochłonięciu pierwszego kęsa bułeczki z serem.
- Będzie upał. W końcu to połowa lipca – odparła.
- W połowie lipca miała przyjechać Irena z dzieciakami. Którego dziś mamy? – zapytał, lecz jednocześnie zerwał ze ściennego kalendarza wiszącego tuż nad jego głową kartkę. – Trzynasty – odpowiedział sobie i już zabierał się do czytania tego, co widniało na odwrocie zarwanej kartki.
- Teraz jedz, nie czytaj – upomniała męża Helena.
Jedli.
- Przyjmiemy ich godnie? Wystarczy?
- Irena pisała, że przyjeżdżają szesnastego. Nie martw się, Władek, starczy nam, przeliczyłam. Zresztą Irena jak zawsze coś z sobą przywiezie.
- Ale wiesz, że dzieciaki zjeść potrafią. Nie to, co my.
- Władek, ale teraz mamy lato. Pomidory tanieją, ogórki… na śniadanie nie musi być wędlina. Będą jedli to co my, a Irena na pewno przywiezie jakąś dobrą wędlinę, może baleron, szynkę. W dużym mieście o to łatwiej.
- Helcia i u nas można kupić szynkę…
- Ale trzeba ją wystać. No, ja tam nie mam nic przeciwko staniu w kolejce.
Uśmiechnął się. Wiedział, że Helena uwielbia wystawać w kolejkach. Nie dość, że wróci z pełną torbą, to jeszcze przyniesie od rzeźnika  sporo wiadomości. Ona nie może nie wiedzieć, co się dzieje w miasteczku.
- Nie martw się. Damy radę. Jutro kupię na targu kurę. Zrobimy rosół na powitanie.
Kończyli śniadanie.
- Dolać ci?
- A dolej. Wypiję w pokoju. Włączę telewizor.
- Co ty ciekawego widzisz w tym telewizorze?
- Oj tam. Dobrze wiedzieć, co się na świecie dzieje… a potem puszczają jakiś film… młodzieżowy.
Zabrała się do zmywania naczyń.
- A ja zagrałabym w tysiąca, ale jakoś tak nie mogę, tak jakbym nie miała ochoty a chcę.
- Pewnie już myślisz o Irci, co?
- A żebyś wiedział, myślę. Ale ty się chyba ogolisz zanim przyjedzie – spojrzała na Władysława surowym wzrokiem.
- A ogolę się. Przypomniałaś mi, że muszę naostrzyć brzytwę.
- Tylko nie ostrz przy mnie. Wiesz, że nie lubię na to patrzeć.
- Helcia, to nic trudnego. Czy ja się kiedyś zarżnąłem przy ostrzeniu brzytwy, no powiedz?
- Nie zarżnąłeś się, ale tego nie lubię… wiesz, a ja się jeszcze położę. Pomidorówkę mamy z wczoraj, mielone mamy w lodówce; obierzesz tylko ziemniaki na obiad, a ja zrobię mizerię… tak jakoś dziwnie się czuję… jakbym była słaba.
- To przez ten upał. Już czwarty dzień trzyma. Oddychać nie ma czym.
Kiedy puścili film dla młodzieży, Helena pochrapywała leżąc na zasłanym łóżku. Stojący zegar wybił dwie pełne godziny, zanim wstała. Władysław przez ten czas wypalił jednego papierosa.
(…)

[14.08.2019, Dobrzelin]