[…]
— Więc do jakiejże spółki sprawiedliwy będzie lepszym spólnikiem niż kitarzysta³⁷, tak jak kitarzysta to lepszy spólnik niż sprawiedliwy, kiedy chodzi o wtór na kitarze?
— Do spółki pieniężnej ja przynajmniej tak uważam.
— Wiesz, Polemarchu, że tak; ale może oprócz tych wypadków, gdy chodzi o używanie pieniędzy. Kiedy za pieniądze trzeba wspólnie kupić konia albo sprzedać, wtedy lepszy ten, uważam, co się zna na koniach. No przecież?
— Wydaje się.
— No tak — a jak okręt, to budowniczy okrętów albo sternik.
— Zdaje się.
— Więc kiedy do czego trzeba srebra albo złota wspólnie użyć, sprawiedliwy więcej się przyda niż inni?
— Kiedy je trzeba u kogoś złożyć i być o nie pewnym, Sokratesie.
— Więc ty mówisz, że wtedy, kiedy nic nie trzeba z nim robić, tylko żeby leżało?
— No tak.
— Więc kiedy pieniądze niepotrzebne, wtedy do nich jest potrzebna sprawiedliwość?
— Może i tak.
— I sierpu, kiedy trzeba pilnować, sprawiedliwość się przyda — i spólnikom, i każdemu na własny rachunek — a jak go przyjdzie używać, to już umiejętność uprawy winnic?
— Widocznie.
— I tarczy, powiesz, i liry, kiedy trzeba strzec i nie używać ich do niczego, to sprawiedliwość się przyda, a jak używać, to już sztuka walczenia w zbroi i muzyka?
— Koniecznie.
— I tak w ogóle jest ze wszystkimi innymi rzeczami: jak tylko którejś potrzeba, to sprawiedliwość się nie przydaje, a jak tej rzeczy nie potrzeba, to sprawiedliwość potrzebna?
— Gotowo³⁸ tak być.
— Nieprawdaż więc, przyjacielu, że sprawiedliwość to może nie będzie nic takiego poważnego, jeżeli to jest właśnie coś potrzebnego do rzeczy niepotrzebnych.
VIII. Ale rozpatrzmy i taką rzecz. W walce na pięści albo w jakiejkolwiek innej, czy ten, co najlepiej potrafi wymierzać ciosy, nie potrafi zarazem najlepiej się osłaniać?
— Owszem, tak.
— A czy i ten, co potrafi się ustrzec choroby, nie potrafi jej zarazem skrycie zaszczepiać?
— Tak mi się wydaje.
— A więc i obozu strażnikiem dobrym będzie ten sam, co potrafi dobrze plany nieprzyjaciół wykradać i wyszpiegować inne ich zabiegi.
— Tak jest.
— Więc od czego ktoś jest dobry stróż, od tego i złodziej tęgi³⁹.
— Zdaje się.
— Więc jeżeli sprawiedliwy pieniędzy pilnować potrafi, to i kraść je potrafi najlepiej.
— Tak niby — powiada — tok myśli wskazuje.
— Otóż pokazuje się, że sprawiedliwy to jest jakby pewien złodziej. Bodaj żeś ty się tego nauczył z Homera. On przecież kocha dziadka Odyseuszowego⁴⁰ ze strony matki, Autolykosa, i powiada, że on wszystkich ludzi przewyższał — tak umiał kraść i przysięgać⁴¹. Więc zdaje się, że sprawiedliwość i według ciebie, i według Homera, i według Simonidesa — to będzie pewna sztuka złodziejska, oczywiście, że skierowana na dobro przyjaciół, a na szkodę wrogów. Czy nie tak mówiłeś?
— Ależ na Zeusa, nie tak; ja już nie wiem i sam, co mówiłem. To jedno tylko jeszcze mi się słuszne wydaje, że sprawiedliwość przynosi korzyść przyjaciołom, a szkodzi wrogom. […]
------------------------------------------------------------------------
³⁷kitarzysta — człowiek grający na kitarze, staroż. greckim instrumencie muzycznym będącym odmianą liry.
³⁸gotowo (daw. forma r.n.) — gotowe.
³⁹tęgi — mocny, dzielny, dobry w swojej dziedzinie.
⁴⁰Odyseusz (mit. gr.) — ulubieniec bogów, awanturnik, mężny, a przede wszystkim sprytny wojownik. Król Itaki, mąż Penelopy. Bohater Odysei, która opisuje jego dziesięcioletnią podróż powrotną spod Troi.
⁴¹z Homera. On przecież kocha (…) Autolykosa, i powiada, że (…) tak umiał kraść i przysięgać — zob. Odyseja
--------------------------------------------------------------------------
[...]
— A przyjaciele, to — mówisz — ci, którzy się każdemu wydają porządnymi ludźmi, czy też ci, którzy są porządnymi, choćby się takimi nie wydawali? A z wrogami tak samo?
— To przecież naturalne — powiada — że każdy się przyjaźnie odnosi do tych, których uważa za porządnych ludzi, a których ma za łotrów, tych nienawidzi.
— A czy się ludzie co do tego nie mylą i czy nie biorą za ludzi porządnych takich, którzy nimi nie są, a nieraz i wprost na odwrót?
— Mylą się.
— A więc dla takich ludzie dobrzy bywają wrogami, a ludzie źli są ich przyjaciółmi.
— No tak.
— A więc dla nich wtedy czymś sprawiedliwym będzie ludziom złym pomagać, a ludziom
dobrym szkodzić?
— Okazuje się.
— Ależ dobrzy to są ludzie sprawiedliwi; tacy, co to nikogo nie krzywdzą.
— Prawda.
— Więc, według twojego zdania, takim, którzy żadnej nikomu nie wyrządzaą krzywdy, sprawiedliwie będzie szkodzić.
— Nigdy w świecie — powiada — Sokratesie, to wygląda na myśl niemoralną.
— Więc tylko niesprawiedliwym — powiedziałem — sprawiedliwie można szkodzić, a sprawiedliwym trzeba pomagać?
— To już ładniej wygląda niż tamto.
— Zatem niejednemu z tych, Polemarchu, którzy się na ludziach pomylili, wypadnie szkodzić własnym przyjaciołom, bo to łotry, a nieprzyjaciołom pomagać, bo to ludzie dobrzy. W ten sposób powiemy coś wprost przeciwnego, niż Simonides mówił, według nas.
— No tak — powiada — zupełnie na to wychodzi. Więc zmieńmy tu coś. Bo możeśmy niesłusznie wzięli przyjaciela i nieprzyjaciela.
— Jakeśmy wzięli, Polemarchu?
— Że ten, co się wydaje porządny — to przyjaciel.
— No, a teraz — mówię — jak to zmienimy?
— Że przyjacielem jest ten — powiada — który się i wydaje, i jest porządny. A ten, który się tylko wydaje porządny, ale nie jest taki, ten się też wydaje przyjacielem, ale nim nie jest. A o nieprzyjacielu to samo zdanie.
— Więc według tej myśli zdaje się, że przyjacielem będzie człowiek dobry, a nieprzyacielem — zły.
— Tak.
— Zatem radzisz, żebyśmy coś dodali do określenia tego, co sprawiedliwe, a nie tak, jakeśmy to zrazu mówili, że sprawiedliwość polega na pomaganiu przyjacielowi i szkodzeniu wrogowi. Teraz powiemy w dodatku jeszcze tak: że sprawiedliwie jest dobrze czynić przyjacielowi, dlatego że dobry, a nieprzyjacielowi — szkodzić, dlatego że zły?
— Tak jest — powiada — zdaje mi się, że to chyba będzie dobrze powiedziane. […]
[09.11.2026, Toruń]
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz