SZTUKA - JOHN FAED - REALIZM / ROMANTYZM

 

[Fragment biografii]

John Faed, członek Królewskiego Stowarzyszenia Sztuki (31 sierpnia 1819 – 22 października 1902) był szkockim malarzem. John był najstarszym z sześciorga dzieci Jamesa Faeda, dzierżawcy młyna Barlay Mill w Galloway, oraz Mary Faed z domu McGeoch. John zaczął malować miniatury przedstawiające lokalnych mieszkańców, gdy miał zaledwie dziewięć lat. Do 11. roku życia uczęszczał do szkoły parafialnej w Girthon. W gazecie „Castle Douglas Weekly Visitor” z 19 sierpnia 1831 r. odnotowano, że podczas egzaminu w szkole w Girthon „obecnym zaprezentowano piękny i poprawnie wykonany atlas map, autorstwa Johna Faeda, jako przykład jego licznych i różnorodnych rysunków, które już wcześniej wielokrotnie budziły podziw wszystkich, którzy je oglądali”. W 1840 roku przeniósł się do Edynburga, a w 1841 roku po raz pierwszy zaprezentował swoje prace w Królewskiej Akademii Szkockiej. W 1848 roku figuruje jako malarz miniatur mieszkający pod adresem 6 SW Circus Place w dzielnicy Stockbridge w Edynburgu. Faed malował przede wszystkim sceny religijne, literackie i historyczne. Niemal nieprzerwanie wystawiał swoje prace w Królewskiej Akademii Szkockiej oraz w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych. Kiedy w 1899 roku pełnił funkcję prezesa Stowarzyszenia Sztuk Pięknych hrabstwa Kirkcudbrightshire, jego portret sir Isaaca Newtona (namalowany, gdy Faed miał 36 lat) został zaprezentowany na wystawie Dalbeattie Loan and Industrial Exhibition, która odbyła się w lipcu i sierpniu tego samego roku. […]

1. John Faed, szkocki malarz (1819–1902)

Sen poety, 1882–ok. 1883

2. John Faed
Stara klacz Maggie, 1870

3. John Faed

Zaufany Anny 1864

4. John Faed

„Bunt królowej Małgorzaty wobec szkockiego parlamentu”, 1859

5. John Faed

Wypędzenie Adama i Ewy

6. John Faed

Merlin, 1888.

7. John Faed

„Biedny żebrak Bodie”, 1886

8. John Faed

„Godzina wieczorna” (panny Bennie i pan J. Noble Bennie) – 1847

[01.09.2026, Toruń]

FRAZEOLOGIZMY II (481 – 500)

 

481. dupa jasiu - wulg. niepowodzenie, sytuacja, z której trudno wybrnąć

482. dureń do kwadratu - o kimś szczególnie głupim

483. duży ekran - przen. kino

484. dwa ognie - sport. gra zespołowa polegająca na zbijaniu piłką przez matkę i jej drużynę członków przeciwnej drużyny

485. dwoić się i troić - starać się sprawnie coś zrobić, kilka rzeczy jednocześnie, wkładać w to wiele wysiłku

486. dylu-dylu na badylu - pot. lekceważąca reakcja na czyjąś wypowiedź uważaną za nieprawdziwą

487. dziad kalwaryjski - lekcew. biedak, nędzarz, żebrak, człowiek ubogi

- obraź. Wyzwisko

488. dziada z babą brakuje - o dużym nieporządku, o nadmiarze przedmiotów

489. dziadek do orzechów - ręczne narzędzie kuchenne, służące do rozłupywania skorup orzechów

490. działać jak płachta na byka - wyjątkowo kogoś drażnić, denerwować, złościć

491. działać na nerwy - denerwować kogoś, być dla kogoś irytującym

492. dzidzia-piernik - środ. obraź. lub żart. dojrzała kobieta ubierająca się i zachowująca jak nastolatka

493. dziecko szczęścia - osoba, która ma stałe powodzenie w życiu

494. dzielić skórę na niedźwiedziu - przedwcześnie cieszyć się z osiągnięcia planowanych korzyści

495. dzielić włos na czworo - przesadnie coś analizować, być zbyt drobiazgowym w analizowaniu czegoś

496. dzień otwarty - dzień, podczas którego osoby zaintersowane mogą zapoznać się z określonym obiektem, do którego zazwyczaj nie mają dostępu (uczelnią, zakładem pracy itp.), i uzyskać potrzebne informacje

497. dzień trzech wiedźm - ekon. dzień, w którym wygasają kontrakty terminowe i na giełdach notuje się wysoką zmienność, zwłaszcza w ostatniej godzinie notowań

498. dziesiąta muza - przen. sztuka filmowa, kino, kinematografia

499. dziesiąta woda po kisielu - bardzo daleki krewny, gdy stopień pokrewieństwa jest bardzo mały

500. dziewczyna spod latarni - posp. pogard. Prostytutka

[01.09.2026, Toruń]

IGNACY KRASICKI - MIKOŁAJA DOŚWIADCZYŃSKIEGO PRZYPADKI - KSIĘGA I /8/

 

VIII.

Nie było jeszcze doszło do wiadomości matki mojej, iż wiele dłużników mieli karty z mojemi podpisami na znaczne summy, z których pan Damon z towarzystwem swojem korzystał. Z początku nie śmiałem o tem wspominać: bojąc się jednak, żeby dłużnicy prosto do matki rekursu nie uczynili, gdym dobrą porę upatrzył, opowiedziałem jej wszystko szczerze. Odpuściwszy więcej, darowała mniej. Kazała napisać do dłużników, aby się z kartami stawili, z upewnieniem, iż każdy odbierze, co mu się będzie należało. Mogłaby była wprawdzie, według rady plenipotenta swego, nie zapłacić dłużnikom: ale delikatność jej sumienia nie chciała zostawować w odpowiedzi ludzi niewinnych za cudze przestępstwa. I tak, czyli nie umiejąc, czyli nie chcąc czynić różnicy między sprawą prawną, a sprawiedliwą, wolała, ile majętniejsza, szkodować, niż być przyczyną szkody ubogim: mogę bezpiecznie mówić ubogim, bo to byli obywatele kupcy i rzemieślnicy stołecznego miasta naszego województwa.

 Czytanie Koloandra wiernego, wzbudziło we mnie nieznacznie chęć do kontynuowania sentymentowej zaczętej przez Pana Damona edukacyi. Zdała mi się wieś zbyt szczupłym teatrum do praktykowania reguł, któremi byłem napojony. Julianny w domu nie było; jużem był wynalazł cel affektów moich Jejmć Pannę Podwojewodzankę; ale gdym pierwsze kroki czynić począł, zagadł mnie z góry Jmć Pan Podwojewodzy, obiecując córkę, prosząc o zapis i ostrzegając dożywocie. Przejęło mnie wskróś takowe barbarzyństwo, i zbrzydziwszy wieś do ostatka, tylem na matce wymógł; iż mnie przy wuju, który z naszego województwa został był posłem na sejm, wysłała do Warszawy.

 Każdy człek młody, pierwszy raz przyjeżdżający ze wsi do stołecznego miasta, zatłumiony zostaje wielością i rozmaitością rzeczy, które się przed jego oczyma snują. Ta impresya tym była we mnie żywsza, im większe miałem pragnienie obaczyć i poznać, jak teraz mówią, świat wielki. Przyrównywając niezgrabność moją ziemiańską, do cudnej udatności kawalerów stołecznych, z początku czułem wstyd wielki i upokorzenie. Nauki i objaśnienia wujowskie wdrożyły mnie powoli w uczciwą przytomność i prezencyą; ale nierównie więcej winny zostałem damom. Z ich łaski pozbyłem się nałogu niewczesnej kawalerskiemu stanowi modestyi. Wyśmiany w dobrej kompanji za wstydliwe zarumienienie się, stałem się odważnym: poznałem, iż, co lud prosty nazywa obmową, wyborny świat mieni być uciesznym żartem, duszą wybornej konwersacyi: i takem się w tem nowem rzemieśle wyćwiczył, żem wkrótce przeszedł tych, których mi przedtem naśladować kazano.

 Jużem był przekonanym u siebie, że mi nic nie brakowało do wytworności; ale wywiódł mnie z błędu jeden poufały od dwóch dni po pierwszem poznaniu przyjaciel. Ten przyszedłszy do Warszawy w kubraku bez chłopca, jeździł już naówczas karetą angielską na resorach, a osi uginały się pod ciężarem sążnistych hajduków. Wziął do mnie serce, i zaprosiwszy na ostrygi, gdy się inni goście rozeszli, tak mówić począł.

 « Rozumiem, iż nie będziesz mi miał za złe, że świeżo na to wielkie teatrum przybyłemu, dam rady niektóre, i takie reguły przepiszę, z których zachowania, widzisz Wmć Pan z mojej sytuacyi, jakem korzystał. Gdyby człowiek mógł dysponować urodzeniem swojem, byłbym zapewne obrał Wmć Pana sytuacyą, albo jeszcze lepszą: inaczej się ze mną stało. Urodziłem się, prawda, szlachcicem, ale tak ubogim, iż rodzice myśląc jedynie o wyżywieniu, nie mieli czasu myślić o mojej edukacyi. Skorom lat jedenastu doszedł, wyprawiony, a bardziej wypchnięty byłem z domu rodzicielskiego: oprócz błogosławieństwa, nic mi na drogę nie dali. Udałem się na służbę, i naturalna jakowaś raźność przymilała mnie w oczach tych, u których służyłem. Postrzegłem, iż ta raźność i dobra fantazya była instrumentem mojego szczęścia: ten dar natury, utrzymywałem i pielęgnowałem, ile możności; i takem go z czasem powiększył i wydoskonalił, iż stała się nieznacznie efronteryą. Trzeba, Mospanie, mieć czoło miedziane, kto chce co na świecie wskórać.

 « Dla czegóż się, proszę, ludzie cnotliwi, zacni, przystojni, uczeni, na fortunę skarżą? Nie dla innej przyczyny cierpią, tylko, iż nie umieją swego towaru sprzedać. Mniemają, iż przy modestyi lepiej się cnota wydaje: fałszto wierutny. Minęły te czasy, albo ich może nie było, czemu ja najbardziej wierzę, żeby cnotę szukano: jej się za szczęściem ubiegać trzeba; albo medytować o głodzie nad marnościami świata tego. Dobra rzecz i nader pożądana mieć talenta, ale większa sztuka, nie mając talentów, ujść za doskonałego. Nie będę Wmć Pana bawił mojemi awanturami; możesz się dorozumieć iż musiałem ich mieć i wiele, i rozmaitych, niżlim przyszedł do tego stanu, w którym mnie Wmć Pan widzisz. Wracam się więc do przełożenia niektórych sposobów, jakiemi można zyskać wziętość, i zarobić na reputacyą doskonałego kawalera.

 « Najprzód, trzeba, ile możności, pozyskać trojaką reputacyą, galantoma, junaka i filozofa. Trzeci ten przymiot dawniejszemi czasy nie był potrzebny, teraz konieczny. Kawaler modny wcale jest teraz odmienny od owych galantów czasu Ludwika XIV we Francyi, albo Augusta II w Polszcze. Reguły sentymentowe, w takich naówczas były obrębach przystojności, modestyi, sekretu, iż amant, który sobie cel swojego kochania obrał, albo zmierzał po parafiańsku do stanu świętego małżeńskiego, albo zostawał dozgonnym prawie niewolnikiem osoby ulubionej. Najmniejsze przestąpienie reguł galantomji, było przestępstwem niedopuszczonem: a dama i kawaler, męczennicy własnego uprzedzenia, rozumieli czasem, iż się serdecznie kochają wtenczas, gdy się nudzili wzajemnie.

 « Postrzegły te grube w kochaniu defekta damy, i śmielsze od nas, zrzuciły jarzmo niewczesnej przystojności. Że sinogarlice wiecznie płaczą, tym gorzej dla sinogarlic, mówiła mi niedawno grzeczna jedna i bardzo modna dama. Statek jest teraz przymiotem podłych tylko umysłów; po wsiach jeszcze może kochają się podawnemu, u nas w Warszawie, nawet po kramach i przy warstatach modna teraz panuje galantomia. Rozwodzić się więc z affektami, wzdychać, płakać, cierpliwie oczekiwać, wyszło to z mody. Wstęp pierwszy czyni efronterya, giesta wolne, dyskursy śmiałe, obmowa, chlubienie się z mniemanego szczęścia, strój wytworny, ekwipaż gustowny, expens rozrzutna. Gdy Wmć Pan w posiedzeniu z damami będziesz, niech laufer raz poraz od samegoż Wmć Pana skomponowane bilety nosi, a Wmć Pan czytaj je, niby z dystrakcyą; uskarżaj się, iż momentu wolnego czasu znaleźć dla siebie nie możesz; spytany od kogo te poselstwa i bilety? czasem z misterną miną, czasem z uśmiechem powiadaj, że to interes domowy, małej wagi, i t. d.; a jeżeliby był ogień na kominku, pójdź do niego, i inny dyskurs zacząwszy wrzuć w ogień bilet, tak nieznacznie i ostróżnie, żeby to wszyscy postrzegli.

 « Pomaga i to w kompaniach do akceptacyi, gdy w dyskursie potocznym najdystyngwowańsze osoby będziesz Wmć Pan cytował, i wspominał poufale: byłem u hetmana, grałem z kanclerzem, polowałem z wojewodą, i t. d. Sposób ten wchodzi nieco i w reguły junackie; ale do nabrania tej reputacyi najlepiej służy uczęszczanie z tymi, którzy bezkrwawnemi pojedynkami zasłużyli sobie na reputacyą walecznych rycerzów; opowiadanie dzieł marsowych i hazardów w wielu okolicznościach w kompanji damskiej, albo ludzi spokojnych, może wielce dopomódz. Za powrotem z cudzych krajów, lepsze się Wmć Panu pole otworzy: nie obawiając się świadków, i przed junakami będziesz się mógł z męztwem swojem popisać. Nie od rzeczy będzie i to, gdy będziesz Wmć Pan miał zawsze przy łóżku parę pistoletów, choćby i nienabitych, i w tejże samej izbie, albo wiszący, albo stojący w kącie pałasz z furdymentem.

 « Co do trzeciego punktu, masz Wmć Pan wiedzieć, iż wiek nasz terazniejszy, jestto wiek oświecony: tak jak angielskie fraki, i filozofia w modę weszła. U najmodniejszych dam zastaniesz Wmć Pan na gotowalni tuż przy węzełkach i bielidle xięgi pana Rousseau, filozoficzne dzieła Woltera, i inne podobnego rodzaju pisma. Trzeba więc koniecznie postawić się w stanie prowadzenia dyskursu, gdy Wmć Pana z tej strony zagadną. Nie rozumiej Wmć Pan, żeby dla tej przyczyny potrzeba było nieustannie czytać, aplikować się, i wchodzić w głębokie spekulizacye. Nie tak to trudno zostać filozofem, jak Wmć Pan rozumiesz: chwal tylko, co drudzy ganią, myśl, jak chcesz, byleby osobliwie; kiedy nie kiedy z religji zażartuj, decyduj śmiele a gadaj głośno; przyrzekam, iż ujdziesz wkrótce za wielkiego filozofa... » Chciał więcej mówić, ale znać dano, iż już czas jechania; z ciężkim więc moim żalem musiał dyskurs zakończyć, i razem z nim pojechaliśmy na asamble.

[31.08.2026, Toruń]

JULIUSZ SŁOWACKI - ANHELLI - ROZDZIAŁ IV

 

ROZDZIAŁ IV

• I przechodził Szaman z Anhellim pustemi drogami Syberyi, gdzie stały turmy.

• I widzieli twarze niektórych więźni przez kraty patrzących się na niebo smutne i blade.

• A przy jednej z onych turm spotkali ludzi niosących trumny i zatrzymał je Szaman każąc otworzyć.

• Więc gdy zdjęto trumien wieka, wzdrygnął się Anhelli widząc, że umarli byli jeszcze w łańcuchach, i rzekł: Szamanie, oto się boją, żeby nie zmartwychwstali ci umęczeni.

• Obudź którego z nich, albowiem masz siłę cudów; obudź tego starca z siwą brodą i z białemi włosami: bo mi się zdaje, żem go znał żywym.

• A Szaman spojrzawszy surowo rzekł: Cóż więc? Oto go wskrzeszę, a ty go znów zabijesz.

• Zaprawdę i dwa razy go wskrzeszę i dwa razy od ciebie śmierć weźmie.

• Lecz niech będzie, jak żądasz, abyś wiedział, że śmierć nas ochrania od smutków, które już się były w drogę ku nam wybrały, a znalazły nas martwémi.

• Tak mówiąc spojrzał Szaman na starca w trumnie i rzekł:

• Wstań! A ciało w łańcuchach podniosło się i usiadło, patrząc się na ludzi jak człowiek śpiący.

• A poznawszy go wtenczas Anhelli rzekł: Witaj, człowieku możny niegdyś w radzie i jeden z najmędrszych.

• Cóż więc przywiodło ciebie w więzieniu, abyś się spłaszczył przed władzą i uczynił owe wyznanie winy, o którém słyszeliśmy?

• Dlaczego zaparłeś się serca twojego i przeszłości twojéj? Czy ci mękami odebrano rozum i pamięć? Coźeś uczynił!

• Zaszkodziłeś nam; albowiem dziś mówią do nas ludzie obcy: Oto przewodnicy wasi zapierają się i zmieniają serca dla narodu, a tylko ludzie mali trwają w stałości.

• Ta więc stałość małych uporem jest, gdy ludzie pierwsi w narodzie uznają błąd swój nie spodziewając się nawet przebaczenia.

• A gdy to mówił Anhelli, stało się podług słów Szamana, że wskrzeszony ów jęknąwszy umarł na nowo.

• Rzekł więc Szaman: Zabiłeś go, Anhelli, powtarzając ludzkie obmowy i oszczerstwo, o którem nie wiedział przed śmiercią.

• Lecz ja go wskrzeszę raz drugi, a ty się strzeż, abyś go powtórnie o śmierć nie przyprawił.

• To powiedziawszy zbudził umarłego, i podniósł się ów człowiek w trumnie łzy wylewając z otwartych powiek.

• I rzekł doń Anhelli: Przebacz, bom nie wiedział, że mówię obmowę i oszczerstwo.

• Oto widziałem cię w radzie narodu z bratem twoim, i widziałem wasze dwie głowy zawsze razem, a białością podobne dwóm gołębiom, które razem zlatują na proso.

• Bo zaprawdę, że jak dwaj gołębiowie zlatywaliście na urnę projektów i wyniszczaliście ziarno praw; a na plewy wasze zlatywali się maleńcy wróblowie świergocąc o rzeczach mniejszej wagi.

• Przebacz mi, że was równam ptakom Bożym i rzeczom błahym; ale białość wasza i prostota tak każe.

• O nieszczęśliwi! oto jeden na cmentarzu sybirskim szuka spocznienia, a drugi leży pod różami i cyprysami Sekwany. Biedni gołębiowie i rozłączeni i umarli!

• Usłyszawszy owe słowa wskrzeszony, krzyknął: Mój brat! i powalił się w trumnie i umarł.

• A Szaman rzekł do Anhellego: Na cożeś mu powiedział o śmierci brata? Oto chwila, a dowiedziałby się od Boga i spotkałby się z bratem miłym w krainie niebieskiéj.

• Stało się! Niech zakryją te trumny i zaniosą je na cmentarz. A ty nie proś mnie więcej, abym wskrzeszał tych, którzy śpią i odpoczywają.

[31.08.2026, Toruń]

HOMER - ILIADA - KSIĘGA VII cd. (24)

 

[…]

Tego Likurg⁴⁹⁹ podstępem, nie siłą obalił,

W ciasnej zaszedłszy drodze, ani go ocalił

Żelazny pocisk w ręku, którym postrach szerzył;

Pchnął go Likurg, on ciałem o ziemię uderzył.

Odarłszy z niego łupy, Aresowe zbroje,

Sam się w nie zwykł ubierać, gdy chodził na boje.

Lecz gdy już wieku został przytłoczon ciężarem,

Ereutal je, towarzysz, wziął od niego darem.

W tej on zbroi wyzywał wszystkie nasze wodze:

Lecz największe umysły w takiej były trwodze,

Iż z tym groźnym olbrzymem spotkania się bały.

Choć najmłodszy ze wszystkich, ja tak byłem śmiały,

Żem wyszedł przeciw niemu z twarzą niezmieszaną.

A Pallas uwieńczyła mój oręż wygraną.

Powaliłem olbrzyma, widziałem, jak brzemię⁵⁰⁰

Ogromnych jego członków upadło na ziemię.

Obym dziś miał tę żywość, tę młodość w tej porze!

Walczyłby godny ciebie przeciwnik, Hektorze!

Z was, których w pierwszym rzędzie rycerzów świat liczy,

Żaden sobie spotkania z Hektorem nie życzy».

Tak starzec ich upomniał. Wraz⁵⁰¹ dziewięciu wstaje:

Agamemnon, którego wodzem lud uznaje,

Potem silny Diomed⁵⁰², greckich wojsk ozdoba,

Potem najchciwsi boju Ajasowie oba,

Po nich zaś Idomenej, Krety wódz szanowny,

I Merion, Aresowi z dzidą w ręku równy:

Po nich zacny Eurypil, do bojów pochopny⁵⁰³,

Po nim Toas, nareszcie Odyseusz roztropny.

Chęć walczenia z Hektorem we wszystkich gotowa,

Kiedy poważny Nestor przemawia w te słowa:

— «Oddajcie rzecz losowi! Kogo los wyznaczy,

Przez tego się dźwignionym lud grecki obaczy;

I sobie dobrze zdziała, nie tylko ojczyźnie,

Jeśli z tej bitwy strasznej cały się wyśliźnie».

Rzekł, a oni z przydaniem każdy swego znaku

Losy w Agamemnona złożyli szyszaku.

Wojska wzywają bogów, ręce w górę wznoszą

I tymi słowy pana nieśmiertelnych proszą:

— «Daj, niechaj los Ajasa lub Tydejda⁵⁰⁴ padnie,

Lub króla, co w Mykenach możnych berłem władnie!»

Tak się modlą, do nieba obróciwszy oczy.

Wtem Nestor zatrząsł szyszak. Natychmiast wyskoczy

Żądany los Ajasa, Telamona syna,

Woźny go z prawej strony obnosić zaczyna

Przez wszystkie, co włożyli swe znaki, rycerze,

Lecz za swój nie uznając, żaden go nie bierze.

Kiedy zaś przed Ajasem niezwalczonym staje,

Ten ściąga po los rękę i za swój uzna􀰗e,

I rzuciwszy na ziemię swą radość tłumaczy:

— «Los jest mój, przyjaciele, i dobrze się znaczy: […]

----------------------------------------------------------------------

⁴⁹⁹Likurg — Arkadyjczyk, syn Aleosa.

⁵⁰⁰brzemię — ciężar.

⁵⁰¹wraz (daw.) — zaraz.

⁵⁰²Diomedes — syn Tydeusa, Diomedesa, króla Argos, grecki wojownik, którym opiekowała się Atena.

⁵⁰³pochopny — prędki, działający bez zastanowienia.

⁵⁰⁴Tydejd — syn Tydeusa; chodzi o Diomedesa, króla Argos, greckiego wojownika, którym opiekowała się Atena.

----------------------------------------------------------------------

[...]

Że Hektora zwyciężę, mam pewną nadzieję.

Wy tymczasem, nim zbroję rycerską przywdzieję,

Proście za mną Zeusa, ale proście w ciszy,

Niech waszej nieprzyjaciel modlitwy nie słyszy.

Lub raczej proście głośno! Nie znam w sercu trwogi,

Przed nikim z ludzi nie drżę ani cofam nogi.

Mniemam, że gdy w rycerskiej Salaminie⁵⁰⁵ wzrosłem,

Znam się niepoczątkowo z Aresa rzemiosłem».

Rzekł, wojsko wzywa bogi w pokornych odgłosach:

— «Panie, co władasz ziemią, co rządzisz w niebiosach,

Co opatrznymi wszystko ogarniasz oczyma,

Daj, niech Ajas zwycięstwo i chwałę otrzyma!

A jeśli i Hektora miła ci osoba,

Niech mają równą siłę, równą chwałę oba!»

Tak się modlą, a rycerz w świetną miedź się stroi;

Kiedy zaś cały stanął w bohaterskiej zbroi,

Sążnistym⁵⁰⁶ idzie krokiem. Z jaką Ares miną

Dąży w pole, gdzie wojska w krwawej rzezi giną,

Tak na plac boju wielki Ajas szedł z pośpiechem:

Twarz groźna się uśmiecha, lecz dumnym uśmiechem;

Długą wstrząsając dzidą wielkim stąpa krokiem.

Cieszą się Grecy męża takiego widokiem,

A Trojanie się zlękli na jego spojrzenie:

Nawet serce Hektora zimne przeszło drżenie,

Lecz ni bać się, ni cofać nie była już pora,

Pierwsze bowiem wyzwanie poszło od Hektora.

Zbliży się, na kształt wieży niosąc puklerz⁵⁰⁷, który

Zrobił Tychej, siedmioma powlekłszy go skóry:

W Hyli⁵⁰⁸ mieszkał, ze skórnych pierwszy rzemieślników;

Ten dobrze wytuczonych siedm zarzezał byków

I nie naśladowany w swym wielkim przemyśle⁵⁰⁹,

Ósmą blachą umocnił siedm skór zbitych ściśle.

Takim Ajas puklerzem swe piersi okrywa

I zbliżywszy się groźnym tonem się odzywa:

— «Gdy się moja sam na sam ręka z twoją zmierzy,

Poznasz, Hektorze, jakich my mamy rycerzy…

Którym rycerski z tobą niestraszny uczynek.

Ale nie zwlekaj boju, zacznij pojedynek!

A Hektor: — «Cny Ajasie, nie trwóż ty mnie słowy,

Nie doświadczaj jak dziecka albo białogłowy,

Co nie znał dzieł wojennych! Bo rycerskie sprawy

Od kolebki są dla mnie najmilsze zabawy.

Na prawej i na lewej umiem trzymać tarczę,

Tak że niezmordowany długo bić wystarczę,

Piesze w tańcu Aresa zdolnym zwodzić bitwy

I ogniste na dzielnych rumakach gonitwy.

A skoroś taki, skrycie pociskiem nie mierzę,

Lecz jeśli mi się uda, otwarcie uderzę».

To rzekł i dzidę rzucił, a pocisk gwałtowny

Trafia w puklerz Ajasa siedmią skór warowny:

Przebija blachę z miedzi i sześć skór przedarła

Silna dzida, w ostatniej ledwie się oparła. […]

-------------------------------------------------------------------

⁵⁰⁵Salamina — miasto i wyspa w pobliżu Attyki.

⁵⁰⁶sążnisty (daw.) — długi (od sążnia, dawnej miary długości).

⁵⁰⁷puklerz — rodzaj okrągłej tarczy.

⁵⁰⁸Hyle — miasto w Beocji.

⁵⁰⁹przemysł (daw.) — spryt, przemyślność.

------------------------------------------------------------------

Znowu Ajas szlachetny swą dzidą niezłomną

Mierzy i trafia w tarczę Hektora ogromną:

I przez tarczę gwałtowny grot drogę otwiera,

I kirys⁵¹⁰, mocno tkany, na ciele przedziera

I na boku od wnętrza szatę mu przewierci:

Schylił się zręcznie Hektor i wydarł się śmierci.

Oba z puklerzów dzidy wyciągnąwszy razem,

Z bliska sobie śmierć niosą zabójczym żelazem:

Bo jak lwy ścierwo żrące lub zajadłe dziki,

Równie oba zawzięte walczą wojowniki.

Uderza w puklerz Hektor, lecz go nie przebija:

Twardą miedzią odparty grot dzidy się zwija.

Ajas razy⁵¹¹ po razach zadawać pośpieszał,

Wpadającego nagle bohatera zmieszał

I zadrasnął go w szyję żeleźcem pociska;

Jemu natychmiast z rany krew czarna wytryska.

Lecz i tak mężny Hektor pola nie odbieżał⁵¹²:

Cofnąwszy się, głaz porwał, co na ziemi leżał,

Głaz wielki, chropowaty, i silnym ramieniem

W twardy puklerz Ajasa ugodził kamieniem:

Zaraz miedzi chrapliwe ozwały się jęki.

Lecz Ajas jakby młyński kamień wziął do ręki

I kręcąc go, niezmierne swe siły natęża:

Leci ogromny kamień z rąk ogromnych męża.

Strzaskał puklerz, stłukł nogi: bohater się wzdrygnął.

Upadł na wznak z puklerzem, lecz go Feb podźwignął

Już i mieczów rycerze dobywają groźnych,

Gdy się do nich szanownych dwu zbliżyło woźnych

(Urząd poselstwem bogów i ludzi wsławiony):

Idej przyszedł z trojańskiej, Taltyb z greckiej strony.

Ci berła wśród zajadłych bohaterów kładą⁵¹³,

A Idej pierwszy rzecze, mądrą znany radą:

— «Przestańcie już, synowie, już walczyć nie trzeba,

Bo obydwu zarówno kochają was nieba.

Znamy⁵¹⁴, żeście obadwa niezwalczonej mocy,

Ale noc się przybliża, ustąpcie więc nocy».

Na to Ajas mądremu rzecze Idejowi:

— «Hektora zobowiążcie, niech on oto mówi:

On nadzwyczajnym wszystkich nas wyzwał przykładem,

Więc, co zrobi, ja chętnie jego pójdę śladem».

A Hektor: — «Gdy, Ajasie, masz od bogów tyle,

Że twa roztropność równa odwadze i sile,

Bo ci w odwadze wszyscy ustąpią Achiwi,

Nie chciejmy w po􀰗edynku dziś być uporczywi.

Jeszcze się w polu sławy zetrze nasze męstwo,

Aż wreszcie mnie lub tobie da wyrok zwycięstwo…

Lecz dary wzajemnymi uprzedźmy rozstanie,

Aby o nas mówili Grecy i Trojanie:

— «Walczyli w gniewie, który mężne serce bodzie,

A rozeszli się z sobą w przyjaźni i zgodzie!»

To do Ajasa Hektor wyrzekłszy szlachetny,

Ze srebrnymi pochwami podał mu miecz świetny […]

---------------------------------------------------------------------

⁵¹⁰kirys — rodzaj pancerza osłaniającego korpus.

⁵¹¹raz — cios, uderzenie.

⁵¹²pola nie odbieżał — nie uciekł przed walką.

⁵¹³Ci berła wśród zajadłych bohaterów kładą — gest oznaczający nietykalność urzędu.

⁵¹⁴znać — tu: wiedzieć.

-------------------------------------------------------------------

[…] I pas rycerski przydał⁵¹⁵ na dowód szacunku;

Ajas mu purpurowy dał pas w podarunku.

Rozchodzą się rycerze: ten do Greków śpieszy,

A Hektor się udaje do trojańskiej rzeszy.

Jaką się ich radością serca rozpływały,

Że spod silnej Ajasa ręki wyszedł cały!

A zatem go do miasta weseli prowadzą,

Lecz że go widzą, ledwie oczom wiarę dadzą…

Grecy czuwają, póki cień nocy nie minie,

I miłej używają ochoty przy winie.

Trojanie jedzą w mieście i ich przyjaciele.

Ale gniewny gotuje Kronid⁵¹⁶ nieszczęść wiele.

Grzmi strasznie. Ci na ziemię zbledli wino leją,

I poty do ust czaszy przybliżyć nie śmieją,

Póki bogu pioruna nie zrobią ofiary;

Kładą się, a sen słodkie na nich sypie dary. […]

-------------------------------------------------------------------

⁵¹⁵przydać (daw.) — dodać.

⁵¹⁶Kronid — przydomek Zeusa (syn Kronosa).

[31.08.2026, Toruń]

BOLESŁAW PRUS - LALKA - TOM I (11)

 

R.4. POWRÓT (zakończenie)

[…]

— Mylisz się.

— Zaraz ci dowiodę — odpowiedział Ignacy przyciszonym głosem. — Ty nie jeździłeś tam wyłącznie dla zrobienia pieniędzy…

— Zapewne — rzekł Wokulski po namyśle.

— Bo i na co trzysta tysięcy rubli tobie, któremu wystarczało tysiąc na rok?…

— To prawda.

Rzecki zbliżył swoje usta do jego ucha.

— Jeszcze ci powiem, że pieniędzy tych nie przywiozłeś dla siebie…

— Kto wie, czyś nie zgadł.

— Zgaduję więcej, aniżeli myślisz…

Wokulski nagle roześmiał się.

— Aha, więc tak sądzisz? — zawołał. — Upewniam cię, że nic nie wiesz, stary marzycielu.

— Boję się twojej trzeźwości, pod wpływem której gadasz jak wariat. Rozumiesz mnie, Stasiu?…

Wokulski wciąż się śmiał.

— Masz rację, nie przywykłem pić i wino uderzyło mi do głowy. Ale — już zebrałem zmysły. Powiem ci tylko, że mylisz się gruntownie. A teraz, ażeby ocalić mnie od zupełnego upicia, wypij sam — za pomyślność moich zamiarów.

Ignacy nalał kieliszek i mocno ściskając rękę Wokulskiemu, rzekł:

— Za pomyślność wielkich zamiarów…

— Wielkich dla mnie, ale w rzeczywistości bardzo skromnych.

— Niech i tak będzie — mówił Ignacy. — Jestem tak stary, że mi wygodniej nic nie wiedzieć; jestem już nawet tak stary, że pragnę tylko jednej rzeczy — pięknej śmierci. Daj mi słowo, że gdy przyjdzie czas, zawiadomisz mnie…

— Tak, gdy przyjdzie czas, będziesz moim swatem.

— Już byłem i nieszczęśliwie… — rzekł Ignacy.

— Z wdową przed siedmioma laty?

— Przed piętnastoma¹⁰⁹.

— Znowu swoje — roześmiał się Wokulski. — Zawsze ten sam!

— I tyś ten sam. Za pomyślność twoich zamiarów… Jakiekolwiek są, wiem jedno, że

muszą być godne ciebie. A teraz — milczę…

To powiedziawszy Ignacy wypił wino, a kieliszek rzucił na ziemię. Szkło rozbiło się z brzękiem, który obudził Ira.

— Chodźmy do sklepu — rzekł Ignacy. — Bywają rozmowy, po których dobrze jest mówić o interesach.

Wydobył ze stolika klucz i wyszli. W sieni wionął na nich mokry śnieg. Rzecki otworzył drzwi sklepu i zapalił kilka lamp.

— Co za towary! — zawołał Wokulski. — Chyba wszystko nowe?

— Prawie. Chcesz zobaczyć?… Tu jest porcelana. Zwracam ci uwagę…

— Później… Daj mi księgę.

— Dochodów?…

— Nie, dłużników.

Rzecki otworzył biurko, wydobył księgę i podsunął fotel. Wokulski usiadł i rzuciwszy okiem na listę, wyszukał w niej jedno nazwisko.

— Sto czterdzieści rubli — mówił czytając. — No, to wcale niedużo…

— Któż to? — zapytał Ignacy. — A… Łęcki…

— Panna Łęcka ma także otwarty kredyt… bardzo dobrze — ciągnął Wokulski zbliżywszy twarz do księgi, jakby w niej pismo było niewyraźne. — A… a… Onegdaj wzięła portmonetkę… Trzy ruble?… to chyba za drogo…

— Wcale nie — wtrącił Ignacy. — Portmonetka doskonała, sam ją wybierałem.

— Z którychże to? — spytał niedbale Wokulski i zamknął księgę.

— Z tej gablotki. Widzisz, jakie to cacka.

— Musiała jednak dużo między nimi przerzucić… Jest podobno wymagająca…

-------------------------------------------------------------------------

¹⁰⁹Przed piętnastoma — w domyśle: laty, a więc w r. 1863; pojawia się tu kolejna aluzja do udziału Wokulskiego w powstaniu styczniowym.

-------------------------------------------------------------------------

— Wcale nie przerzucała, dlaczego miałaby przerzucać? — odparł Ignacy. — Obejrzała tę…

— Tę?…

— A chciała wziąć tę…

— Ach, tę… — szepnął Wokulski biorąc do ręki portmonetkę.

— Ale ja poradziłem jej inną, w tym guście…

— Wiesz co, że to jednak jest ładny wyrób.

— Tamta, którą ja wybrałem, była jeszcze ładniejsza.

— Ta bardzo mi się podoba. Wiesz… ja ją wezmę, bo moja już na nic…

— Czekaj, znajdę ci lepszą — zawołał Rzecki.

— Wszystko jedno. Pokaż inne towary, może jeszcze co mi się przyda.

— Spinki masz?… Krawat, kalosze, parasol…

— Daj mi parasol, no… i krawat. Sam wybierz. Będę dziś jedynym gościem i w dodatku zapłacę gotówką.

— Bardzo dobry zwyczaj — odparł uradowany Rzecki. Prędko wydobył krawat z szuflady i parasol z okna i podał je ze śmiechem Wokulskiemu. — Po strąceniu rabatu — dodał — jako handlujący, zapłacisz siedem rubli. Pyszny parasol… Bagatela…

— To już wrócimy do ciebie — rzekł Wokulski.

— Nie obejrzysz sklepu? — spytał Ignacy.

— Ach, co mnie to ob…

— Nie obchodzi cię twój własny sklep, taki piękny sklep?… — zdziwił się Ignacy.

— Gdzież znowu, czy możesz przypuszczać… Ale jestem trochę zmęczony.

— Słusznie — odparł Rzecki. — Co racja, to racja. Więc idźmy.

Pozakręcał lampy i, przepuściwszy Wokulskiego, zamknął sklep. W sieni znowu spotkał

ich mokry śnieg i Paweł niosący obiad. [...]

[31.08.2026, Toruń]