1414.
22 lipca przez dziesięciolecia był jednym z najważniejszych dni w kalendarzu państwowym Polski Ludowej. Narodowe Święto Odrodzenia Polski, ustanowione na pamiątkę ogłoszenia Manifestu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, stało się symbolem nowej epoki w historii kraju.
[22.07.2026, Toruń]
Edward Hopper (1882 – 1967) urodził się w rodzinie z klasy średniej w Nyack w stanie Nowy Jork, które w tamtych czasach było tętniącym życiem ośrodkiem transportowym i przemysłowym. Już w wieku 10 lat chłopiec poważnie podchodził do swoich artystycznych ambicji, zaczynając podpisywać i datować swoje rysunki. Rodzice Hoppera zachęcali go do studiowania ilustracji komercyjnej zamiast sztuk pięknych. W związku z tym spędził rok w New York School of Illustration, po czym przeniósł się do bardziej poważnej New York School of Art, aby zrealizować swoje marzenie.
W 1905 roku Hopper rozpoczął pracę jako ilustrator w nowojorskiej agencji reklamowej.
W latach 1906–1910 Hopper trzykrotnie podróżował do Europy, spędzając dwa dłuższe pobyty w Paryżu. Tam tworzył piękne, bezludne pejzaże, pozbawione turystycznych zabytków i atrakcji, w tym „Schody w Paryżu” (1906), „Bistro” (1909), „Schody przy rue de Lille 48 w Paryżu” (1906) oraz „Nowy most” (1909). Wpływ impresjonistów skłonił go do wychodzenia na ulice, by rysować i malować en plein air, czyli – jak to opisał sam Hopper – „z natury”. Szczególnie pociągały go niezwykłe kompozycje Édouarda Maneta i Edgara Degasa w ich przedstawieniach współczesnego życia miejskiego.
Hopper nie był malarzem płodnym. Często miał trudności z wyborem tematu do namalowania, a następnie poświęcał mnóstwo czasu na dopracowanie szczegółów kompozycji poprzez liczne szkice. Do końca życia tworzył średnio zaledwie dwa obrazy olejne rocznie. Hopper zainspirował niezliczoną liczbę malarzy, fotografów, filmowców, scenografów, tancerzy, pisarzy i muzyków, a termin „hopperowski” jest obecnie powszechnie używany w odniesieniu do obrazów przywodzących na myśl nastroje i motywy charakterystyczne dla twórczości Hoppera. W sztukach wizualnych wpływ Hoppera dotknął artystów posługujących się różnymi mediami, w tym Marka Rothko, George’a Segala, Banksy’ego, Eda Ruschę i Tony’ego Ourslera. Zainspirował również całą szkołę fotografów, w tym Roberta Adamsa, Diane Arbus, Harry’ego Callahana, Williama Egglestona, Walkera Evansa, Roberta Franka, Lee Friedlandera i Stephena Shore’a. Hopper wywarł nie mniejszy wpływ na kinematografię. Inspirację z dramatycznych ujęć, oświetlenia i ogólnego nastroju obrazów Hoppera czerpały całe pokolenia filmowców, m.in. Sam Mendes, David Lynch, Robert Siodmak, Orson Welles, Wim Wenders i Billy Wilder. Jego obraz „Dom przy torach kolejowych” (1925) stał się inspiracją dla domu Alfreda Hitchcocka w filmie „Psychoza” (1960), a także dla domu z filmu Terrence’a Malicka „Dni nieba” (1978).
1. Poranne słońce
2. Nocna konferencja
3. W samo południe
4. Latarnia morska i budynki, Portland Head, Cape Elizabeth, stan Maine
5. Droga w Main
6. Wieczór na Cape Cod
7. Jo z Wyoming
8. Człowiek idący z laską i teczką
[22.07.2026, Toruń]
Ilekroć był na starówce, starał się dojść Floriańską pod mury obronne, aby przynajmniej zerknąć na wystawiane w tym miejscu obrazy. Spory tłum gromadził się oglądając malunki zawieszone wprost na murach lub położone bezpośrednio na plastykowych płachtach, na kartonach czy też opartych na walizkach lub taboretach. Obok wystawianych prac siedzieli malarze, głównie w wieku studenckim lub osoby pełniące rolę sprzedawców – każdy z nich opiekował się kilkoma czy kilkunastoma obrazami, a każdemu z nich poświęcał parę słów, gdy zdawało mu się, że ten czy ów oglądający prace malarskie wykazuje zainteresowanie danym płótnem.
Adam zwrócił uwagę, że tak jak zwykle (często bywał w Krakowie w okresie letnim) pośród udanych, nie ma co mówić, kopii przeważają Van Gogh-owe słoneczniki. Nie był to jego ulubiony malarz, a ponadto wolał przypatrywać się oryginałom, scenkom rodzajowym, portretom, krajobrazom, jak i też widoczkom Krakowa, zwłaszcza w akwareli lub w gwaszu. Spędzał przed tą galerią sporo czasu, czasami z pewną nutką nieśmiałości dopytywał się o autora pracy, lecz zwykle ci, którzy godzili się na wymianę zdań z laikiem zainteresowanym sztuką lekceważyli młodzieńca, przypuszczając, że z pewnością nie stać go na zakup obrazu, więc rozmowa na jaką się zgodzili nie doprowadzi do finalizacji przedsięwzięcia – sprzedaży pracy.
W pewnej chwili zauważył dziewczynę w podobnym jak on wieku, która trzymała w rękach owinięty w papier obraz o wymiarach przynajmniej 80x60 centymetrów. Domyślił się, że dopiero co odbyła się transakcja i dziewczyna stała się właścicielką obrazu. Patrzył w tamtą stronę dociekliwie i doszedł do wniosku, że tym owiniętym w szary papier obrazem był widok przedstawiający prom przecinający Wisłę pod Tyńcem. Był spostrzegawczy, przed paroma minutami widział ten obraz przytwierdzony do ściany muru obronnego, a teraz tam go nie było.
Trudno powiedzieć, co tak naprawdę skłoniło go do podążenia w kierunku dziewczyny; z jednej strony spodobała mu się jej delikatna sylwetka, jasne włosy opadające na ramiona i niezwykle zgrabne nogi zaledwie zakrywając kolana. Ubrana była w letnią sukienkę, zwiewną, kolorową, z białymi falbankami wieńczącymi spód sukienki, dekolt i ramiona; oprócz tego chciał z nią porozmawiać na temat zakupionego obrazu, dowiedzieć się, dlaczego ten, a nie inny został przez nią wybrany.
Chociaż nie był przesadnie otwarty na rozmowy z dziewczętami w jej wieku, tym razem nie zwlekając, podszedł do niej i wpadł na pomysł, aby się jej przypodobać, co rozumiał jako propozycję daną dziewczynie, polegającą na służeniu jej pomocą w niesieniu obrazu.
- Cześć, widziałem cię, jak kupowałaś obraz – odezwał się dochodząc do nieznajomej na odległość wyciągniętej ręki.
- Nie kupowałam – zaprzeczyła. – Ciotka już uzgodniła z autorem obrazu, studentem, że weźmie tę „Przejażdżkę promem”, a ja tylko pośredniczyłam w zakupie. Podobał ci się ten obraz?
- Owszem, muszę ci powiedzieć, że płynąłem pod Tyńcem tym promem, kiedy byłem w Krakowie w zeszłym roku.
- Ciekawe. Często przyjeżdżasz tutaj?
- Tak. Przyjeżdżam do wujostwa na Bronowicach – odparł mając nadzieję, że znajdzie z dziewczyną jakieś zaczepienie do rozmowy.
- Widzę, że znasz Kraków.
- Wciąż go poznaję. Robię sobie całodniowe piesze i tramwajowe wycieczki po mieście – pochwalił się. – A ta ciotka gdzie mieszka?
- Cichy Kącik… znasz to miejsce? – była szczerze zaskoczona.
- Tak, raz tam dotarłem tramwajem, chyba ósemką, choć mogę się mylić. Długa droga przed tobą.
- Tramwajem nie tak daleko – zapewniła.
- Tam jest sporo ciekawych urbanistycznie wilii zbudowanych w początku XX wieku – pochwalił się swą wiedzą po raz kolejny.
- To sobie wyobraź, że ciotka mieszka w jednej z takich wilii.
[…]
[21.07.2026, Toruń]
1411.
No i po Mundialu, który nie interesował mnie tak bardzo i kiedy był mecz o trzecie miejsce – Francja - Anglia (4-6), to patrzyłem sobie na siatkówkę i pojedynek Polski z Francją (3-0). Po prostu wolę siatkówkę. Wracając do piłki nożnej: tu jestem od zawsze kibicem Argentyny, więc na mecz patrzyłem, ale mówiąc szczerze Hiszpania była piłkarsko lepsza i zasłużenie wygrała, i tyle w temacie.
Zastanawiam się jak czuł się Donald Trump, który wręczał złote medale Hiszpanom, bo jak wiadomo dla „pomarańczowy egoista” nie jest zadowolony z Hiszpanii, uznając ją za kraj niepomocny, z którym nie chce mieć nic do czynienia. Niedawno oświadczył, że Stany Zjednoczone nie będą kontynuować współpracy z tym państwem i całkowicie zerwą z nią stosunki handlowe, słowem – nie chce mieć z Hiszpanią nic do czynienia; podobnie zresztą jak z Kanadą, która nie umie sobie radzić z pożarami, zdaniem bufona, i trzeba będzie wprowadzić na kraj klonowego liścia dodatkowe cła, bo w Waszyngtonie nie było czym oddychać.
1412.
Czytam obecnie „Śledztwo prowadzi radca Heumann” Ladisłava Fuksa i cały czas rozszyfrowuję narrację tego świetnego czeskiego pisarza, i nie mogę się nadziwić, jak prowadząc na ten przykład dialogi, wtrąca opisy zachowanie się bohaterów, mierzy się z każdym detalem, który nie jest jedynie tłem, na którym toczą się rozmowy, ale to tło ma swoje głębokie uzasadnienie w utworzonym przez autora świecie przedstawionym, wyznaczając przy tym tempo akcji. Próbowałem, niestety z nie najlepszym skutkiem stosować tę technikę w moich tekstach, ale spróbuję jeszcze.
1413.
Dziwna jest ta lipcowa pogoda. Z jednej strony mamy do czynienia z krótkotrwałymi ogromnymi, rekordowymi upałami (mam na myśli nasz kraj), a z drugiej strony średnia dobowa temperatura jest niska, by nie powiedzieć: rekordowo niska. W mediach co i rusz straszy się nas burzami, choć wiadomo, że te najpotężniejsze burze zdarzają się wtedy, gdy mamy upał, a te kolejne nie są już to groźne; dotyczy to również ulew, które pojawiają się po zderzeniu frontów gorącego i zimnego. Media przedstawiają tę naszą zmienną pogodę (uwaga – klimat nasz był i jest zmienny), jakby każda burza czy ulewa była zjawiskiem dotąd niespotykanym na naszych szerokościach geograficznych i należy w związku uciekać, gdzie pieprz rośnie.
[21.07.2026, Toruń]
Nie dokazuj
Było kiedyś w pewnym mieście wielkie poruszenie,
Wystawiano niesłychanie piękne przedstawienie,
Wszyscy dobrze się bawili, chociaż był wyjątek.
Młoda pani z końca sali wszystko miała za nic,
Nawet to że śpiewak śpiewał tylko dla tej pani,
I gdy rozum tracił dla niej, śmiała się, klaskała.
W drugim akcie śpiewak śpiewał znacznie już rozważniej,
Młoda pani była jednak ciągle niepoważna,
Aż do chwili, kiedy nagle, nagle wśród pokazu,
Padły słowa...
Nie dokazuj, miła nie dokazuj,
Przecież nie jest z ciebie znowu taki cud,
Nie od razu, miła nie od razu,
Nie od razu stopisz serca mego lód!
Nie dokazuj, miła nie dokazuj,
Przecież nie jest z ciebie znowu taki cud,
Nie od razu, miła nie od razu,
Nie od razu stopisz serca mego lód!
Innym razem zaproszony byłem na wernisaż,
Na wystawy późną nocą w głębokich piwnicach,
Czy to były płótna mistrza Jana czy Kantego?
Nie pamiętam tego...
Były tam obrazy wielkie, płótna kolorowe,
Z nieskromnymi kobietami szkice nastrojowe,
Całe szczęście, że naturą martwą jednak były...
Na tym pierwszym młoda pani tańczy na polanie,
A na dwóch dalszych rozbawione dwie następne panie.
Choć szaleństwem było śpiewać - śpiewać do obrazu,
Nie zdołałem się powstrzymać:
Nie dokazuj, miła nie dokazuj,
Przecież nie jest z ciebie znowu taki cud,
Nie od razu, miła nie od razu,
Nie od razu stopisz serca mego lód!
Nie dokazuj, miła nie dokazuj,
Przecież nie jest z ciebie znowu taki cud,
Nie od razu, miła nie od razu,
Nie od razu stopisz serca mego lód!
Była także pewna chwila, której nie zapomnę,
Był raz wieczór rozmarzony i nadzieje płonne,
Przez dziewczynę z końca sali podobną do róży,
Której taniec w sercu moim święty spokój zburzył...
Wtedy zdarzył się niezwykły, przedziwny wypadek,
Sam już nie wiem jak to było,
Trudno opowiadać...
Jedno tylko dziś pamiętam,
Jak jej zaśpiewałem...
"Usta milczą, dusza śpiewa,
Usta milczą, świat rozbrzmiewa!"
Lecz dziewczyna nie słuchała,
Tańcem już zajęta,
W tańcu komuś zaśpiewała to co tak pamiętam...
"Nie dokazuj, miły nie dokazuj,
Przecież nie jest z ciebie znowu taki cud,
Nie od razu, miły nie od razu,
Nie od razu stopisz serca mego lód!"
Nie dokazuj, miła nie dokazuj,
Przecież nie jest z ciebie znowu taki cud,
Nie od razu, miła nie od razu,
Nie od razu stopisz serca mego lód!
Słowa i wykonanie - Marek Grechuta
Muzyka - Jan Kanty Pawluśkiewicz
[20.07.2026, Toruń]
ROZDZIAŁ II
Rozpatrzywszy się Szaman w sercach owéj zgrai wygnańców, rzekł sam w sobie: Zaprawdę nie znalazłem tu, czegom szukał; oto serca ich słabe są i dadzą się podbić smutkowi.
Dobrzy byliby z nich ludzie w szczęściu, ale je nędza przemieni w ludzi złych i szkodliwych. Co uczyniłeś, Boże?
Azaż każdemu kwiatowi nie dajesz dokwitać tam, gdzie mu jest ziemia i życie właściwe? Dlaczegoź ci ludzie mają ginąć?
Wybiorę więc jednego z nich i ukocham go jak syna, a umierając oddam mu ciężar mer, i większy ciężar, niż mogą unieść inni; aby w nim było odkupienie.
I pokażę mu wszystkie nieszczęścia téj ziemi, a potem zostawię samego w ciemności wielkiej z brzemieniem myśli i tęsknot na sercu.
To powiedziawszy przywołał do siebie młodzieńca imieniem Anhelli i położywszy na nim ręce wlał w niego miłość serdeczną dla ludzi i litość.
A obróciwszy się do gromady rzekł: Odejdę z tym młodzieńcem, abym mu pokazał wiełe rzeczy bolesnych, a wy zostaniecie sami uczyć się, jak znosić głód, nędzę i smutek.
Ale miejcie nadzieję; bo nadzieja przejdzie z was do przyszłych pokoleń i ożywi je; ale jeśli w was umrze, to przyszłe pokolenia będą z ludzi martwych.
A to, o czem pomyślicie, wypełni się i wielka radość będzie na ziemi w on dzień zmartwychwstania.
Lecz wy będziecie w grobach, i całuny będą na was spróchniałe; wszakże wasze groby będą święte, a nawet Bóg od ciał waszych odwróci robaki, i ubierze was w umarłych dumną powagę... będziecie piękni.
Tak jak ojcowie wasi, którzy są w grobach; bo spojrzycie na każdą czaszkę ich: nie zgrzyta ani cierpi, lecz spokojną jest i zdaje się mówić: Dobrzem uczyniła.
Czuwajcie nad sobą, bo jesteście jak ludzie stojący na podniesieniu; a ci, co przyjdą, widzieć was będą.
Oto powiedziałbym wam tajemnicę, że jednych dusze idą w słońce, a drugich dusze oddalają się od słońca na ciemne gwiazdy, lecz nie zrozumiecie mnie!
Powiedziałbym wam, dlaczego żyjecie i dlaczego się rodzą milijony dusz nowych i na jaki cel dane jest ciało: lecz nie pojmiecie mnie!
Lecz mówię wam, bądźcie spokojni nie o jutro, lecz o dzień, który będzie jutrem śmierci waszéj.
A gorsze jest jutro życia, niż jutro śmierci. Choć nie tak myślą ludzie podli i ludzie małego serca.
Rzekły więc do Szamana zgraje: Któż ci dał władzę nauczać o życiu i o śmierci? Oto mamy między sobą księży, do nich należy słowo Boskie.
Na to im odpowiedział Szaman: Słyszeliście o Mojżeszu i o cudach, które czynił? Jam jest Mojżesz między sybirskim ludem, a cudy czyniłem straszniejsze niż tamten, co przed wiekami.
A nie wyszedłże z zorzy północnej Anioł, kiedym go wywołał z płomieni? spytajcie ludu mojego.
Na moje słowo ten śnieg stał się krwią, a te słońce szczerniało jak węgiel; wiele bowiem we mnie jest Boga.
Lecz nie kuście mnie o cudy; albowiem jesteście ludem starym, a wskrzesić was cudem jest. O to proście Boga.
Aby was wskrzesił, mówię, i dobył z mogiły i uczynił was narodem, który drugi raz kładziony jest w kołysce i spowity; by wyrósł prosty i nie skrzywiony na ciele.
Tak mówił Szaman; i nie śmieli mu odpowiedzieć wygnańce; lecz przyrzekli z ludem sybirskim chować przymierze.
[19. 07.2026, Toruń]
Śnieg przeszłoroczny
Do towarzystwa, z którym siedział Profesor Tutka, zbliżył się jeden z gości i powiedział:
— Przepraszam najmocniej, ale kiedy zobaczyłem śród panów Profesora Tutkę, nie mogłem przezwyciężyć chęci zbliżenia się do tego stolika. Czy pozwolą panowie, że siądę na chwilę, dosłownie na chwilę, gdyż nie chcę przeszkadzać, a poza tym spieszę.
Panowie powiedzieli «prosimy», a gość przedstawił się panom.
— Ach, to pan! — powiedział Profesor Tutka. — Nie poznałem pana w pierwszej chwili. — Po czym przywitał gościa bardzo serdecznie.
— Tak, nic dziwnego — mówił gość — że mnie pan nie poznał. Tam mieliśmy krótko strzyżone głowy, poza tym parę lat i przeżycia zmieniają człowieka. Po czym zwrócił się do panów:
— Profesor Tutka jest moim kolegą więziennym. Spędziliśmy czas pewien razem, w warunkach... powiedzmy, dość ciężkich... a przy tym wisiał nad nami wciąż miecz na włosku, każdy ruch w nocy na dziedzińcu wzbudzał pytanie: «Czy to już po nas przyjechali, żeby nas uśmiercić, czy jeszcze nie po nas?» Może ten i ów z panów przeżywał to samo, ale wątpię, czy który natrafił w więzieniu na takiego towarzysza. Profesor Tutka w chwilach najcięższych opowiadał nam historie, które nas, kolegów z jednej celi, bardzo pocieszały. Pamiętam dobrze zwłaszcza jedną historię pocieszającą:
Profesor Tutka, idąc przez las, obliczał, wiele przypuszczalnie zgniótł bożych krówek, mrówek, gąsienic, zarodków motyli. Obliczywszy, powiedział, że choć zgniótł, świat pozostał taki sam. I nas jak uśmiercą, świat będzie szedł naprzód i nawet się za nami nie obejrzy. Ponieważ powiedziane to zostało w sposób bardziej interesujący, niż ja to podaję, i tak plastycznie przedstawiona została wielkość wszechświata, że nas, małych ludzi, to uspokoiło i zasnęliśmy tego wieczora pocieszeni.
Gość spojrzał na zegarek.
— Uprzedziłem panów — powiedział — że nie będę przeszkadzał. Spieszę na kolej.
Pożegnał panów i poszedł.
— Bardzo miły człowiek — powiedział sędzia. Potem zwrócił się do Profesora Tutki: — Opowiedział pan nam dużo historii ze swego życia, ale nigdy ani słowem nie wspomniał pan o swych przeżyciach więziennych.
— Bardzo wielu historii ze swego życia panom nie opowiedziałem. A tamte chwile więzienne... Tylu moich rodaków to przeżywało i wielu o tym mówiło, więc nie uważam, aby to miało być specjalnie interesujące.
— A jednak — mówił sędzia — niech nam pan z tych przejść coś opowie. W pańskim
oświetleniu może to będzie jednak interesujące. Nie wymagamy, aby to miało być wesołe. Niech dziś będzie smutne.
W tej chwili sędzia zwrócił się do kelnera:
— Proszę o ptysia, tylko żeby krem był świeży! — po czym dalej mówił do Profesora Tutki: — Nic pan nam dzisiaj nie opowiedział. Dajemy panu temat i słuchamy.
Profesor Tutka zachmurzył się trochę, milczał, ale po chwili zaczął mówić, z wolna i melancholijnie.
— Ubiegłej zimy, gdy się pewnego dnia obudziłem, podszedłem do okna: w nocy niespodzianie spadł obfity śnieg. Śnieg na gałęziach, na dachach, śnieg na balkonach, wszędzie, gdzie oczy widzą, wszędzie puszysty biały śnieg. Północny poeta, bajka, lecące łabędzie, sanna w dalekim dzieciństwie — to wszystko sunęło cicho, gdy spoglądałem na ten świeżo opadły śnieg.
Profesor Tutka zatrzymał się na chwilę, po czym mówił dalej:
— Zapewne nie zauważyliście panowie, że w tym, co powiedziałem, nie użyłem do tej pory ani razu litery r. Nie jest to łatwe w naszej mowie: literę r spotykamy na każdym kroku. Lubi ona osiadać zwłaszcza w takich słowach, jak tragizm, rozpacz, piorun, krew lub armata. Ja chciałem powiedzieć łagodnie o bieli, ciszy, o śniegu.
Ponieważ Profesor Tutka przestał mówić, odezwał się sędzia:
— Przyznaję, że wstęp był oryginalny. Słuchałem z zaciekawieniem i nie dotknąłem nawet podanego mi ptysia. Czekamy teraz na ciąg dalszy.
— To nie był wstęp. To wszystko, co chciałem powiedzieć.
— O przeżyciach więziennych?
— Nie. O śniegu przeszłorocznym i o literze r.
— Tematem miały być przeżycia więzienne.
— Spotka pan, panie sędzio, niejednego, który woli czasem zmienić temat i mówić o czymś innym. A poza tym... cóż poza tym?... Panie sędzio, niech pan już zje tego ptysia z kremem, którego miał pan jeść podczas mego opowiadania o przeżyciach więziennych.
[19.07.2026, Toruń]
361. czyn społeczny - nieodpłatna praca dla dobra ogółu wykonywana często w celu uczczenia jakiejś rocznicy czy święta narodowego; zob. też czyn społeczny
362. czynić honory domu - gościć z szacunkiem i jako gospodarz
363. czynić wstręty - stpol. stawiać opór
364. czyste sumienie - poczucie, że zachowało się w sposób właściwy moralnie i uczciwy
365. czysty jak łza - nieskazitelnie czysty; pot. niemający żadnego związku z jakąś sprawą
366. czysty kintop - gw. (Poznań) ale uciecha, zabawa
367. czytać jednym tchem - czytać szybko, z zapałem
368. czytać między wierszami - domyślać się z treści jakichś faktów i informacji chociaż nie zostały one wyrażone wprost
369. czytać w kimś jak w otwartej księdze - z łatwością odgadywać czyjeś uczucia, nastrój i myśli
370. dach nad głową - dom, mieszkanie
371. dach świata - przen. Mount Everest; czasem też całe Himalaje, Tybet
372. dać arbuza - daw. odrzucić czyjąś propozycję matrymonialną
373. dać czarną polewkę - daw. odrzucić czyjąś propozycję matrymonialną
374. dać drapaka - pot. uciec, zwiać
375. dawać dupy - wulg. o kobiecie: odbywać stosunki seksualne z mężczyznami; wulg. o mężczyźnie: pozwalać penetrować się doodbytniczo innemu mężczyźnie; wulg. nie wykonywać powierzonego zadania; psuć coś; dawać się oszukać
376. dać dyla - pot. uciec, zwiać
377. dać kopa w dupę - wulg. pozbyć się kogoś, wyrzucić kogoś brutalnie
378. dać kosza - nie dać szansy drugiej osobie (w sprawach miłosnych); odmówić komuś (np. przy oświadczynach)
379. dać nogę - pot. uciec, zwiać
380. dać plamę - pot. skompromitować się, źle coś zrobić
[19.07.2026, Toruiń]
… I DZIELĘ SIĘ - MIT SYZYFA
Albert Camus - MIT SYZYFA
Z wyroku bogów Syzyf musiał nieustannie toczyć pod górę głaz, który, znalazłszy się na szczycie, spadał siłą własnego ciężaru. Bogowie nie bez racji doszli do wniosku, że nie ma straszniejszej kary niż praca bezużyteczna i bez nadziei.
Jeśli wierzyć Homerowi, Syzyf był najmądrzejszym i najbardziej przezornym ze śmiertelnych. Wedle innej tradycji jednak miał skłonności zbójeckie. Nie widzę w tym sprzeczności. Opinie wyjaśniające, dlaczego został bezużytecznym pracownikiem piekieł, są rozmaite. Zarzuca się Syzyfowi przede wszystkim, że traktował bogów z niejaką lekkością. Zdradzał ich tajemnice. Egina, córka Asoposa, została porwana przez Jowisza. Ojciec, zaskoczony tym zniknięciem, poskarżył się Syzyfowi. Ten wiedząc w czym rzecz, przyrzekł Asoposowi, że się tym zajmie, pod warunkiem jednak, że Korynt otrzyma od niego wodę. Wolał błogosławieństwo wody od piorunów niebieskich, za co został ukarany w piekle. Homer opowiada również, że Syzyf uwięził śmierć. Pluton nie mógł ścierpieć widoku swego pustego i niemego królestwa. Pchnął boga wojny, który wyzwolił Śmierć z rąk jej zwycięzcy.
Podobno też Syzyf, gdy był bliski śmierci, chciał nieprzezornie wypróbować miłość swojej żony. Nakazał jej, aby nie grzebała jego ciała, ale rzuciła je na plac publiczny. I tak trafił do piekieł. Rozdrażniony postępkiem żony tak sprzecznym z ludzką miłością, wyjednał sobie u Plutona powrót na ziemię, aby ją ukarać. Ale gdy znów zobaczył świat i zakosztował smaku wody i słońca, ciepłych kamieni i morza, nie chciał powrócić do cieni piekielnych. Nie pomogły wezwania, gniewy i ostrzeżenia. Żył jeszcze długie lata mając przed oczami łuk zatoki, olśniewające morze i uśmiechy ziemi. Trzeba było aż wyroku bogów. Zjawił się Merkury, by pochwycić zuchwalca; i pozbawiając Syzyfa jego radości, siłą zaciągnął go do piekieł, gdzie czekał już przygotowany kamień. Nietrudno zrozumieć, że Syzyf jest bohaterem absurdalnym tak przez swoje pasje, jak i udręki. Za pogardę dla bogów, nienawiść śmierci i umiłowanie życia zapłacił niewypowiedzianą męką: całe istnienie skupione w wysiłku, którego nic nie skończy. Oto cena, jaką trzeba zapłacić za miłość do tej ziemi. Nie wiemy nic o Syzyfie w piekle.
Po to są mity, by ożywiała je wyobraźnia. Tu widać ciało napięte, aby dźwignąć ogromny kamień i pchnąć go w górę po stoku, setki już razy przebytym; widać ściągniętą twarz, policzek przy kamieniu, pomocne ramię, o które wspiera się oblepiona gliną masa, stopę odnajdującą równowagę, palce sprawdzające pozycję głazu i dwie pełne ziemi, niezawodne ludzkie dłonie. U końca tego długiego wysiłku, mierzonego przestrzenią bez nieba i czasem bez głębi, cel jest osiągnięty. Syzyf patrzy wówczas, jak kamień w kilka chwil spada na dół, skąd trzeba będzie go znów wynieść na górę. Schodzi na równinę. Interesuje mnie Syzyf podczas tego powrotu, podczas tej pauzy. Twarz, która cierpi tak blisko kamieni, sama jest już kamieniem. Widzę, jak ten człowiek schodzi ciężkim, ale równym krokiem ku udręce, której końca nie zazna. Ten czas, który jest jak oddech i powraca równie niezawodnie jak przeznaczone Syzyfowi cierpienie, jest czasem jego świadomości. W każdej z owych chwil, kiedy ze szczytu idzie ku kryjówkom bogów, jest ponad swoim losem. Jest silniejszy niż jego kamień.
Jeśli ten mit jest tragiczny, to dlatego, że bohater jest świadomy. Bo też na czym polegałaby jego kara, jeśli przy każdym kroku podtrzymywałaby go nadzieja zwycięstwa? Współczesny robotnik poświęca wszystkie dni życia jednemu zadaniu i ten los nie mniej jest absurdalny. Ale nie jest tragiczny prócz tych rzadkich chwil, kiedy robotnik osiąga świadomość swego losu. Bezsilny i zbuntowany Syzyf, proletariusz bogów, zna własny w całej pełni: o nim myśli, kiedy schodzi. Jasność widzenia, która powinna mu być udręką, to jednocześnie jego zwycięstwo. Nie ma takiego losu, którego nie przezwycięży pogarda.
Jeśli zatem to zejście w pewne dni jest cierpieniem, w inne może być radością. W tym określeniu nie ma przesady. Wyobrażam sobie także Syzyfa powracającego do kamienia w dniach pierwszej udręki. Kiedy obrazy ziemi zbyt mocno trzymają się pamięci, a głos przyzywający szczęście nazbyt nagli, smutek wzbiera w sercu człowieka: to zwycięstwo kamienia, to sam kamień. Bezgraniczną rozpacz trudno udźwignąć; przychodzą nasze noce w Getsemani. Ale druzgocąca prawda ginie, gdy zostaje rozpoznana. I tak Edyp wpierw posłuszny jest przeznaczeniu, którego nie zna. Tragedia zaczyna się, kiedy Edyp wie. Ślepy, bez żadnej nadziei, stwierdza jednak, że jest coś, co łączy go ze światem: chłodna dłoń młodej dziewczyny. I wówczas padają wielkie słowa: „Choć tak bardzo zostałem doświadczony, wiek mój podeszły i dusza moja znająca wielkość mówią mi, że wszystko jest dobre”. Edyp Sofoklesa, podobnie jak Kiriłow Dostojewskiego, daje więc formułę zwycięstwa absurdalnego.
Antyczna mądrość łączy się z bohaterstwem nowoczesnym. Nie odkrywa się absurdu bez pokusy ułożenia kilku reguł szczęścia. "Jakże to, idąc ścieżką tak wąską...?" Ale świat jest tylko jeden, a szczęście i absurd są dziećmi tej samej ziemi. Są nierozłączne. Błędem byłoby powiedzieć, że szczęście siłą rzeczy rodzi się z odkrycia absurdalnego. Zdarza się również, że poczucie absurdu rodzi się ze szczęścia. "Mówię, że wszystko jest dobre" - oświadcza Edyp i te słowa są święte. Rozbrzmiewają w okrutnym i ograniczonym świecie człowieka. Uczą, że wszystko nie jest i nie zostało wyczerpane. Bóg, który znalazł się w tym świecie razem z upodobaniem do niepotrzebnych cierpień, zostaje wygnany. Los staje się sprawą ludzką i określaną przez ludzi. Stąd płynie milcząca radość Syzyfa. Los jest jego własnością, kamień jego kamieniem. Podobnie człowiek absurdalny: gdy zgłębi swoją udrękę, zamilkną bogowie. Cisza zostaje nagle przywrócona światu i słychać tysiące głosów ziemi. Wołania nieświadome i tajemne idą od wszystkich ziemskich twarzy: to jest ta druga strona i nagroda za zwycięstwo. Nie ma słońca bez cienia i nie można nie znać nocy. Od chwili gdy człowiek absurdalny mówi: tak, jego wysiłkom nie będzie końca. Lecz jeśli istnieje los, nie został dany z wysokości, dane jest tylko rozwiązanie nieuchronne; człowiek absurdalny stwierdza, że jest ono nieuchronne i godne pogardy. Wszystko inne
do niego należy. Powraca do życia, Syzyf do swego głazu. Syzyf rozważa działania następujące po sobie i pozbawione związku, które stają się jego losem — stworzonym przez niego, spojonym jego pamięcią; przypieczętuje je śmierć. Przeświadczony o ludzkim początku wszystkiego, co ludzkie, ślepiec, który chce widzieć, a wie, że nie ma końca ciemnościom, nie ustaje nigdy. Kamień toczy się znowu.
Zostawiam Syzyfa u stóp góry. Człowiek zawsze odnajdzie swój ciężar. Syzyf uczy go wierności wyższej, tej, która neguje bogów i podnosi kamienie. On także mówi, że wszystko jest dobre. Świat bez władcy nie wydaje mu się ani jałowy, ani przemijający. Każda z cząsteczek kamienia, każdy poblask minerału w tej górze pełnej nocy same w sobie tworzą świat. Aby wypełnić ludzkie serce, wystarczy walka prowadząca ku szczytom. Trzeba wyobrażać sobie Syzyfa szczęśliwym.
(A. Camus, Dwa eseje. Mit Syzyfa. Artysta i jego epoka, tłum. J. Guze, Warszawa 1991, s. 107-110.)
[19.07.2026, Toruń]
Lucian Freud (1922 – 2011) był brytyjskim artystą, znanym z portretów i autoportretów malowanych w ekspresyjnym, neofiguratywnym stylu. Urodził się w Berlinie, jako wnuk rewolucyjnego psychologa Zygmunta Freuda, syn architekta Ernsta Freuda i historyczki sztuki Lucie Brasch.
Publiczne reprezentacje Freuda korespondowały z wizerunkiem artysty bohemy. Nieposłuszny wobec wszystkich władz, został w młodym wieku wydalony z kilku szkół, a później jego lekkomyślne zachowanie miało być przyczyną pożaru w jednej z nich. Zwracał na siebie uwagę, gdziekolwiek się udał ze swoim towarzyszem – jastrzębiem na nadgarstku lub ramieniu. Freud spędzał całe dnie na kolacjach, hazardzie i spędzaniu czasu w towarzystwie brytyjskich arystokratów, bywalców salonów i artystów. Wśród nich był malarz Franciszek Bacon, który wywarł ogromny wpływ na twórczość Freuda – aż do końca ich przyjaźni, co było nieuniknione, biorąc pod uwagę ich charaktery i brak wzajemnego szacunku dla późniejszej twórczości.
Freud należał do Szkoła Londyńskiej - grupy artystów zajmujących się malarstwem figuratywnym. Podejście to było wysoce kontrowersyjne w świecie sztuki, w którym w tamtym czasie dominowała abstrakcja. W porównaniu z innymi wybitnymi malarzami tej szkołynFreud był stylistycznie bardziej konwencjonalnym artystą. Malował ludzi, nie idealizując ich, podkreślając cechy płciowe i niedoskonałości ludzkiego ciała. W swoich obrazach opisywał niepokój lub w jakiś sposób zaburzone stany psychiczne konkretnych osób, ale także ludzi w ogóle.
Zainspirowany wczesną erą XX wieku – ekspresjonizmem płótna Freuda przywodzą na myśl sztukę Edwarda Muncha i Egon Schiele. Pod koniec lat 60. kreski Freuda stały się cięższe i bardziej wielowarstwowe. Jego styl ewoluował w kierunku rozpoznawalnych, ekspresyjnych portretów nagich, przedstawiających zdeformowane i nieprzyjemne ciała. Później, w latach 80. i 90., gdy zyskał na popularności, Freud portretował wiele znanych postaci. Freud słynie również z autoportretów, które malował obsesyjnie. Tworzył je wytrwale przez ponad sześć dekad, co przypomina nam tradycję Rembrandta i Schiele. Jego autoportrety ukazują głęboką introspekcję, szczegółową analizę mimiki twarzy i emocji, które się za nią kryją.
Po wyrobieniu sobie rozpoznawalnego stylu, Freud nie zmienił go aż do końca swojej kariery artystycznej. Jego długie i męczące sesje z modelami można porównać do psychoanalitycznej praktyki jego dziadka.
1. Dziewczyna z białym psem
2. Pokój malarzami
3. Głowa kobiety (Portret Lady Elizabeth Cavendish)
4. Sypialnia hotelowa
5. .Autoportret - odbicie
6. Skrzynka z jabłkami w Walii
7. Wnętrze w Paddington
8. Ojciec i córka
[19.07.2026, Toruń]