SZTUKA - AUGUST MACKE - EKSPRESJONIZM, FOWIZM

 

August Macke (3 stycznia 1887 – 26 września 1914) był niemieckim malarzem ekspresjonistycznym.

Był jednym z czołowych przedstawicieli niemieckiego ekspresjonizmu

August Robert Ludwig Macke urodził się w Niemczech 3 stycznia 1887 roku w Meschede w Westfalii. Był jedynym synem Augusta Friedricha Hermanna Mackego (1845–1904), przedsiębiorcy budowlanego i artysty amatora, i jego żony, Marii Florentine. Wkrótce po narodzinach Augusta rodzina osiedliła się w Kolonii, gdzie Macke kształcił się w Kreuzgymnasium (1897–1900) i zaprzyjaźnił się z Hansem Thuarem, który również został artystą. W 1900 roku, gdy miał trzynaście lat, rodzina przeprowadziła się do Bonn, gdzie Macke uczył się w Realgymnasium i zaprzyjaźnił się z Walterem Gerhardtem i jego siostrą Elisabeth, którą poślubił kilka lat później.

W 1904 roku zmarł ojciec Mackego i w tym samym roku Macke zapisał się do Akademii Sztuki w Düsseldorfie, pod kierunkiem Adolfa Maennchena (1904-1906). W tym okresie uczęszczał również na zajęcia wieczorowe u Fritza Helmuta Ehmkego (1905), pracował jako scenograf i projektant kostiumów w Schauspielhaus w Düsseldorfie oraz odwiedził północne Włochy (1905) oraz Holandię, Belgię i Wielką Brytanię (1906).

Następnie Macke spędził większość swojego twórczego życia w Bonn, z wyjątkiem kilku okresów spędzonych nad jeziorem Thun w Szwajcarii i licznych podróży do Paryża, Włoch, Holandii i Tunezji. W Paryżu, dokąd po raz pierwszy wyjechał w 1907 roku, Macke zobaczył prace impresjonistów. Jego styl ukształtował się w nurcie francuskiego impresjonizmu i postimpresjonizmu, a później pfowizmu.

Twórczość Augusta Mackego można uznać ekspresjonizm (w swoim oryginalnym, niemieckim stylu, który rozkwitał w latach 1905–1925), a także jako element fowizmu. Obrazy koncentrują się przede wszystkim na wyrażaniu uczuć i nastrojów, a nie na odtwarzaniu obiektywnej rzeczywistości, zazwyczaj zniekształcając kolor i formę.

1. Ludzie nad błękitnym jeziorem

2. Promenada

3. Pożegnanie

4. Rynek w Algierze

5. Czerwony dom w parku

6. Taras domu wiejskiego w St. Germain

7. Drzewo na polu kukurydzy

8. Autoportret

[06.06.2026, Toruń]

BIBLIA - BIBLIA WARSZAWSKA - KSIĘGA JOBA (1.1 - 1.22)

 

1:1

Był mąż w ziemi Uz imieniem Job; a mąż ten był nienaganny i prawy, bogobojny i stroniący od złego.

1:2

I urodziło mu się siedmiu synów i trzy córki.

1:3

A dobytek jego stanowiło siedem tysięcy owiec i trzy tysiące wielbłądów, pięćset par wołów i pięćset oślic oraz bardzo wiele służby; był to mąż najmożniejszy ze wszystkich mieszkańców Wschodu.

1:4

Synowie jego zwykle wydawali uczty, każdy w swym domu w swoim dniu; wtedy posyłali po trzy swoje siostry i zapraszali je, aby z nimi jadły i piły.

1:5

A gdy minęły dni uczty, posyłał Job po nich, aby ich poświęcić: wstawał wczesnym rankiem i składał całopalenia za każdego z nich. Myślał bowiem Job: Może zgrzeszyli moi synowie i znieważyli Boga w swych sercach; tak czynił Job zawsze.

Job wystawiony na próbę utraty wszystkich dóbr

1:6

Otóż zdarzyło się pewnego dnia, że przybyli synowie Boży, aby się stawić przed Panem, a wśród nich przybył też i szatan.

1:7

I rzekł Pan do szatana: Skąd przybywasz? A szatan odpowiedział Panu, mówiąc: Wędrowałem po ziemi i przeszedłem ją wzdłuż i wszerz.

1:8

Rzekł Pan do szatana: Czy zwróciłeś uwagę na mojego sługę, Joba? Bo nie ma mu równego na ziemi. Mąż to nienaganny i prawy, bogobojny i stroniący od złego.

1:9

Na to szatan odpowiedział Panu, mówiąc: Czy za darmo jest Job tak bogobojny?

1:10

Czy Ty nie otoczyłeś go zewsząd opieką wraz z jego domem i wszystkim, co ma? Błogosławiłeś sprawie jego rąk i jego dobytek rozmnożył się w kraju.

1:11

Lecz wyciągnij tylko rękę i dotknij tego, co ma; czy nie będzie ci w oczy złorzeczył?

1:12

Na to rzekł Pan do szatana: Oto wszystko, co ma, jest w twojej mocy, tylko jego nie dotykaj! I odszedł szatan sprzed oblicza Pana.

1:13

I zdarzyło się pewnego dnia, gdy jego synowie i jego córki jedli i pili wino w domu swego najstarszego brata,

1:14

Że przybył posłaniec do Joba, mówiąc: Woły orały, a oślice pasły się obok nich.

1:15

Wtem napadli Sabejczycy i zabrali je, a sługi pozabijali ostrzem miecza; uszedłem tylko ja sam, aby ci o tym donieść.

1:16

Gdy ten jeszcze mówił, przyszedł inny i rzekł: Ogień Boży spadł z nieba, spalił trzodę i sługi i pochłonął je; uszedłem tylko ja sam, aby ci o tym donieść.

1:17

Gdy ten jeszcze mówił, przyszedł inny i rzekł: Chaldejczycy wystawili trzy hufce, napadli na wielbłądy i zabrali je, a sługi pozabijali ostrzem miecza; uszedłem tylko ja sam, aby ci o tym donieść.

1:18

Gdy ten jeszcze mówił, przyszedł inny i rzekł: Twoi synowie i twoje córki jedli i pili wino w domu swego najstarszego brata.

1:19

Wtem gwałtowny wicher zerwał się od pustyni i uderzył na cztery węgły domu, tak że on zawalił się na młódź i zginęli; uszedłem tylko ja sam, aby ci o tym donieść.

Job dochowuje wierności Bogu

1:20

Wtedy Job powstał, rozdarł szaty i ogolił głowę; potem padł na ziemię i oddał pokłon,

1:21

I rzekł: Nagi wyszedłem z łona matki mojej i nagi stąd odejdę. Pan dał, Pan wziął, niech będzie imię Pańskie błogosławione.

1:22

W tym wszystkim nie zgrzeszył Job i nie wypowiedział nic niestosownego przeciwko Panu.

[05.06.2026, Toruń]

ZAPISKI EMIGRANTA (1399 – 1400) NA SPORTOWO

 

1399.

Trochę na sportowo. Nie będę ukrywał, że powodem napisania tego wpisu jest przesympatyczna Maja Chwalińska i jej ósme już zwycięstwo na kortach Rolanda Garrosa w Paryżu. Ale nie tylko o aspekt sportowy tu chodzi. Mamy do czynienia z młodą, niezwykle skromną osóbką, utalentowaną, uroczą i tak bardzo naturalną, ze szczerym uśmiechem; nie ma w niej sztuczności i ciągłego narzekania jakie prezentuje panna Iga Świątek.

Maja jest w czwórce najlepszych tenisistek tegorocznego Rolanda Garrosa. Życzę wszystkiego dobrego, Maju.

1400.

Jestem miłośnikiem siatkówki, zarówno w wersji kobiecej jak i też męskiej. Otóż ilekroć patrzę na mecze naszej reprezentacji, podczas gdy nasi rywale / rywalki serwują, staram się zdalnie pomóc naszym drużynom. Pomoc ta polega na tym, że w chwili serwowania, wypowiadam znaczące hasło: skuś baba. Muszę przyznać, że osiągam zadowalające wyniki sięgające 50-60%.

Ale dlaczego nie jestem doceniany. Wielokroć to dzięki mnie nasze drużyny narodowe wygrywają sety i mecze, a ja nie dostałem dotąd medalu choćby z brukwi.

[03.06.2026, Toruń]

FILMY (68) GRUBY - SERIAL

 

Gruby – siedmioodcinkowy serial

Mariusz Kozłowski (Gruby)  i  Arkadiusz Bielawski  (Piotrek Maj)

Odcinek 2. - Szkoła

Reżyseria - Wojciech Fiwek

Scenariusz - Aleksander Minkowski, Wojciech Fiwek

Zdjęcia - Janusz Czecz

Scenografia - Zdzisław Kielanowski

Dekoracja wnętrz - Jerzy Górny

Muzyka - Piotr Marczewski

Obsada aktorska

Stanisław Milski - pan Józef, woźny w szkole; rola dubbingowana przez Zygmunta Zintla

Mariusz Kozłowski - Maciek Łazanek "Gruby"

Arkadiusz Bielawski - Piotrek Maj

Bogdan Kowalczyk - Witek Kowal

Andrzej Bielski - złodziej

Adolf Chronicki - polonista Wąsowicz

Henryk Hunko - Miecio, konserwator w szkole

Tadeusz Kozłowski - kierownik szkoły

Zdzisław Kuźniar - Szulc, nauczyciel wf-u

Katarzyna Łaniewska - Zofia Łazanek, matka "Grubego"

Ryszard Michalak - złodziej

Kazimierz Ostrowicz - Franciszek Kozioł

Tadeusz Schmidt - Stefan Łazanek, ojciec "Grubego"

Tadeusz Skorulski - Czerny, kapitan milicji

Marek Bielski - Anioł

Marek Dudek - Jacek, kolega Maćka

Małgorzata Durka - Wanda Flukowska

Michał Osiecki - Bubałło

Ryszard Pietrzak - Władek Starkiewicz

Dorota Skikiewicz - Basia Osiecka

Cezary Zieliński - Drozdowicz

Bohaterami filmowej opowieści są uczniowie siódmej klasy, rozpoczynający właśnie naukę w nowo otwartej szkole w małym miasteczku na Ziemiach Odzyskanych, tuż po zakończeniu wojny. Niełatwy proces asymilacji osadników, przybywających w 1946 r. na Dolny Śląsk, echa wojenne: akcje dywersyjne Werwolfu, działania szabrowników - stanowią tło dla rozgrywających się na pierwszym planie przygód.

Akcja filmu oparta jest na wspomnieniach scenarzysty, pisarza Aleksandra Minkowskiego.

[02.06.2026, Toruń]

ODKURZONE - OGRODY

 

Ogrody (2013)

W moim ogrodzie poszczególne alejki miały nazwy dziewiętnastowiecznych pisarzy. Płot rozdzielający ogród od drogi odgrywał rolę kolejowego wagonu. Wymiana barterowa pomiędzy ogrodami: moim i sąsiada dotyczyła głównie malin, truskawek, agrestu i pomidorów. Pomidory w moim ogrodzie podlewane były cieczą będącą mieszaniną wody, obornika oraz roztartej na drobno próchnicy wierzbowej. Dziadek „podkurzał” pszczoły i był odporny na ukąszenia. Miód był lepki, słodki, lejący się i ciepły, a jego smak przewyższał smakiem wszystkie miody świata. W pobliżu ogrodu, na alejce, znajdowało się ustrojstwo, którego nazwy nie pamiętam. Wyglądało to tak: Wbita w ziemię i zapewne zalana cementem szyna; przyspawana do niej, również z szyny kolejowej zrobiona poprzeczka – przypominało to niesymetryczny krzyż; do poprzeczki po obu stronach tej pionowej, zawieszono prostokątny kawał grubej blachy i mniejszą, wąskotorową szynę nie więcej niż półmetrowej wielkości; z poprzeczki zwisała też na łańcuchu żelazna pałka. Z urządzenia tego korzystano w dwu przypadkach: podczas pożaru lub innego nieszczęścia oraz w czasie rojenia się pszczół. Z drzew w ogrodzie rosły głównie jabłonie – renety i kosztele. Należały one do dziadka; babki domeną były warzywa, ja uprawiałem truskawki.

Pewnego roku przyszła „zła”, ruda woda z pokaźną domieszką słodu. Ogród podupadał na zdrowiu z każdym rokiem. Wcześniej zmarła babka. Rozlany z woreczka żółciowego płyn skaził organizm. Dziadek zmarł kilka lat później pozostawiając ogród mnie i ojcu. Pszczoły wyroiły się i odleciały. Miód przestał istnieć a ogród podupadał na zdrowiu. Musiał tęsknić za dziadkiem.

To było dawniej.

Mój obecny ogród znajduje się w zupełnie innym miejscu. Istniał jeszcze w zeszłym roku. W obecnym trafił go szlag. Pozostały na nim zioła i bezkrólewie roślin mniej lub bardziej zbędnych. O ile poprzedni ogród zamierał stopniowo, ten zaczął cierpieć na nieuleczalną chorobę zapomnienia. I ja straciłem serce. Tyle niepotrzebnej pracy, nie tylko w ogrodzie. Każdego dnia obserwuję ten upadek. Czuje się wtedy tak, jakbym patrzył w lustro. Nie poznaję siebie. Nie poznaję ogrodu. Życie przechodzi obok. Może już przeszło i nie ma co się łudzić, że powróci. Czasami jednak w chwili nieuzasadnionego optymizmu, myślę, że chciałbym mieć jeszcze trzeci ogród i nie chodzi mi o ten rajski. Do raju zgubiłem klucz. A zresztą, kto mnie tam wpuści bez listu referencyjnego. Chciałbym jeszcze dożyć do tego trzeciego ogrodu. Nie musiałby być tak piękny jak pierwszy i tak zmuszający do pracy jak drugi. Wystarczy kilkadziesiąt metrów kwadratowych, za to w trzecim wymiarze sięgnąłby nieba. Jeśli nie dożyję, to trudno. Oby pamięć została ze mną do końca.

[01.06.2026, Toruń]

IGNACY KRASICKI - MIKOŁAJA DOŚWIADCZYŃSKIEGO PRZYPADKI - KSIĘGA I (4)

 

IV.

Wprawiony już nie tylko w rozumienie, ale i mówienie po francuzku, żebym nie tylko coraz bardziej wzmacniał się w tym języku, ale i począł nabierać pierwsze sentymentów elementa: osądził za rzecz potrzebną Jmć Pan Damon, abyśmy się udali do xiąg miłośnomoralnych. W domu, oprócz heroiny, głosu synogarlicy, i ołtarzyka wonnego kadzenia, żadnej inszej xiążki nie znaleźliśmy.

 Za wielkiem Jmci Pana Damona staraniem, po kilku miesięcznem oczekiwaniu, przybyły nakoniec romanse Cyrusa i Klelji. Nie przestraszyła mnie bynajmniej niezmierność tak przeciągłych historyj; owszem, takiegom nabrał gustu w słuchaniu, gdy je Pan Damon czytał, iż chcąc czasem dójść końca zawiłej intrygi, trawiłem bezsenne nocy dla wielkiego Alkandra, lub wiernej Mandany. Duchem bohatyrstwa napełniony, nie mając jeszcze żadnej Dorynny, lub Kleomiry, wzdychałem przecie; uskarżałem się na bogi; i ażeby mogło powtarzać echo żałośne jęczenia, nie raz wykradałem się do blizkiego rezydencyi naszej gaiku.

 Raz gdym właśnie, najżałośniejszy rozdział czytał historyi Hippolita, leżąc u stoku na miękkiej murawie, wołać począłem żałośnym głosem: « Czemuż się nademną zlitować nie chcesz kochana Julianno? pastwisz się nad tym który uznałby się za najszczęśliwszego, gdyby mógł być wiecznym twoim sługą... Rozkaż!... wszystko dla ciebie uczynić gotowem, byleś mię tylko nie chciała tak niemiłosiernie prześladować!... Pójdę w świat gdzie mnie oczy poniosą... »

 Ach! nie czyń mi Wmć Pan tej krzywdy, rzekła w tym punkcie stojąca przy mnie młoda matki mojej wychowanica, tegoż właśnie imienia, która trafunkiem przechodząc się po tym lasku, właśnie za mną stała wtenczas, gdym się ja na te heroiczne okrzyki zdobywał. « Nie rozumiem, rzekła dalej, iżby postępki moje miały komukolwiek czynić przykrość, a dopieroż synowi tej, która w mojem sieroctwie matką mi się staje! »

 Nie wiem, czyli tak osobliwy przypadek, czyli głos wdzięczny i zarumienienie się, gdy mówiła, Julianny, czyli natężona z romansów imaginacya, ten we mnie w momencie sprawiła skutek, iż w tym punkcie zdała mi się być boginią. Padłem jej do nóg, łzami oblewając jej ręce, uczyniłem protestacyą miłości wiecznej; i gdyby była gwałtem z rąk moich nie wydarła się, rozumiem, iż cokolwiek Cyrus Mandanie, Hippolit Julji powiedział, wszystkoby to była usłyszała przy tym moim wstępie, w sentymentowe awantury. Respekt nadzwyczajny nie pozwolił mi dalej sprzeciwiać się jej rozkazom.

 Zostałem na temże miejscu, i tracąc ją z oczu, dopierom rozmawiać począł z rzeczką, drzewami i pagórki, zgoła kopijując wszystkie, które mi tylko przyjść mogły na myśl oryginały; nie opuściłem najmniejszej okoliczności, i tych, które w romansach czytałem przy każdym pierwszym poznaniu.

 Do tego czasu piękność Julianny, lubo była wyborna, nie nader wielką czyniła we mnie impresyą. Przyzwyczajony do jej widoku, zachowywałem się w granicach należytego względem płci damskiej uszanowania; ten osobliwy przypadek tak mi się zdał być niezwyczajnem losu przeznaczeniem, iż każde Julianny wzruszenie wskróś serce moje przerażało: to zaś mając już prawdziwe objektum, nie zatrudniało się fantastycznemi awanturami.

 Gdym do domu powrócił, postrzegłem, iż za mojem przybyciem twarz jej się zarumieniła, i skorom wszedł, spuściła oczy. Nie dobrze jeszcze istotnych romansów świadom, zdało mi się, iżem niedyskrecyą na jej gniew zasłużył; i tak mnie ta myśl zasmuciła, iż nadzwyczaj byłem ponury i zamyślony, czekając czasu spoczynku, żebym w cichości zgryzotę serca ulżył. Noc ta była prawie bezsenna: Julianna raz w takiej postaci, jakem ją w lasku widział, zagniewana; drugi raz stała mi ustawicznie w oczach: i gdy przededniem zmorzone powieki sen zamknął, marzyła się przecie ustawicznie jej postać wdzięczna i miła.

[01.06.2026, Toruń]

PISZMY POPRAWNIE - INTERPUNKCJA (13-14)

 

Przecinek przed oprócz

Wyraz oprócz to przyimek wyłączający z jakiegoś zbioru określony element, którego nazwa występuje po tym przyimku.

Przed wyrazem oprócz nie stawiamy przecinka.

Kupił wszystko oprócz jajek.

Zwiedził całe miasto oprócz jednej atrakcji.

Odpowiedziała na wszystkie pytania oprócz jednego.

Przecinek przed przez

Wyraz przez pełni w języku polskim funkcję przyimka.

Nie oddziela się go przecinkiem od pozostałej części zdania.

Droga wiedzie przez las.

Rozmawiałam z nią tylko przez chwilę.

Obostrzenia mają obowiązywać przez najbliższe dwa tygodnie.

To wszystko przez ciebie!

[31.05.2026, Toruń]

ŁACIŃSKIE MĄDROŚCI (161 – 180)

 

161. A capite ad calcem – Od głowy do pięty (Od stóp do głów).

162. A casu ad casum – Od przypadku do przypadku.

163. A fructibus eorum cognoscetis eos – Po ich owocach ich poznacie.

Autor: Jezus Chrystus - Wulgata, Ewangelia Mateusza 7:15, 20

164. A maximis ad minima – Od największych do najmniejszych.

Znaczenie: od spraw najważniejszych do najbardziej błahych.

165. A planta pedis usque verticum eius. – Od podeszwy stopy do głowy jego.

Znaczenie: od stóp do głów.

Źródło: Wulgata, Księga Hioba 2, 7

166. A priori – Uprzedzając fakty (dosł. z góry).

Opis: pojęcie filozoficzne sformułowane przez Immanuela Kanta oznaczające to, co wcześniejsze, pierwotne, nie podlegające dowodzeniu.

167. A verbis ad verbera – Od słów do rękoczynów.

168. Ab alio exspectes, alteri quod feceris – Od innego oczekuj tego, co robisz drugiemu; jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie.

Autor: Seneka

169. Ab equis ad asinos – Z deszczu pod rynnę, z pieca na łeb (dosł. z koni na osły).

170. Ab Iove principium – Początek od Jowisza.

Autor: Wergiliusz, Eklogi 3, 60

Znaczenie: zaczynać od osoby lub sprawy najważniejszej.

171. Ab ovo – Od jaja.

Autor: Horacy, O sztuce poetyckiej

Znaczenie: od początku.

172. Ab ovo usque ad mala – Od początku do końca (dosł. od jajka do jabłek).

Autor: Horacy, Satyry I, 3, 6

173. Ab urbe condita – Od założenia miasta [Rzymu]; od początku.

Autor: Tytus Liwiusz

174. Absens carens – Nieobecny traci.

175. Absente reo – Pod nieobecność oskarżonego.

176. Absterget Deus omnem lacrimam ab oculis eorum – I otrze Bóg wszelką łzę z oczu ich.

Źródło: Wulgata, Apokalipsa wg św. Jana

177. Acta est fabula – Sztuka jest skończona.

Opis: ostatnie słowa Oktawiana Augusta

178. Paupertas artes omnes docet - Ubóstwo uczy wszelkich sztuk

179. Peculium re, non verbis augetur - Majątek rośnie czynem, nie słowami

180. Permultis is indiget, qui permulta possidet - Bardzo wiele potrzebuje ten, kto bardzo wiele posiada

[31.05.2026, Toruń]

SŁOWA JAKIE DRZEWIEJ BYWAŁY (2237 - 2293)

 

2237. Zacz, zac - za co, nie wiedzieć dlaczego, bez przyczyny; poważać, cenić, szanować

2238. Zaczajny - dotyczący zaczajenia się

2239. Zaczapić - zacapić

2240. Zacząć, zaczynać - zaśpiewać tańcując i godując, wesoło sobie piosnki zaczynać

2241. Zaczep, zaczepek, zaczypek - zaczepka

2242. Zaczepca, zaczepnik - ten, co zaczepia, co szuka zaczepki, co zaczyna z kim zwadę

2243. Zaczerw - zaczerwienie się, zalężenie się robactwa

2244. Zaczerwić się - zapełnić się robakami, stać się robaczywym; zagnieździć się;

2245. Zacześć się - zaczytać się

2246. Zaczubić - wystroić w czuby

2247. Zaczuć, zaczuwać - zasłyszeć z daleka

2248. Zaczyn, zaczynanie - śpiew, pieśń

2249. Zaczynek - zaczęcie, początek

2250. Zaczynić, zaczyniać - zadziałać, zarobić na coś, wyświadczyć, wyrządzić uprzednio, zarobić, zagrodzić, załatać

2251. Zaczynszować - puścić na opłatę, na czynsz

2252. Zaćma - zaćmienie, ciemnota

2253. Zaćmiać, zaćmiwać - zaciemniać

2254. Zaćmienie w mieszku, w kieszeni - pustki

2255. Zaćpać - zapchać, zamulić

2256. Zaćwierdzić, zaćwierdzać - zatwierdzić; zatwardzić

2257. Zad - w tył, w tyle, z tyłu; nazad, na powrót

2258. Po zadzie, na zadzie - w tyle

2259. Z zadu - z tyłu

2260. Zadać, zadawać - dać zadatek; zawiesić, zaczepić

2261. zadają sobie - idą o pierwszeństwo (niechby uderzył moje dziecko, oj, zadałbym ja mu dałbym, pokazałbym mu, poczułby mnie

2262. Zadać ciastu - zakwasić ciasto

2263. Zadać syna do szkoły - oddać, posłać syna do szkoły

2264. Zadar - darmo

2265. Zadatny - tyczący się zadania czegoś, np. trucizny

2266. Zadawnić - zatrzeć wskutek dawności, przedawnić się

2267. Zadawność - przedawnienie

2268. Zadawny - przedawniony, zadawniony

2269. Zadąć, zadymać - np. księżyc zadęty, tzn. zachmurzony, zadymką zakryty

2270. Zadać na sowę / sowę - spuścić z tonu, spuścić nos na kwintę, smutnie się

odezwać.

2271. Zadebić - zabić, zatłuc kogoś

2272. Zadechnąć, zadychać - zamrzeć

2273. Zadeczny, zadkowy - tyczący się zadka, pośladkowy

2274. Zadem, zadma - zadęcie, zawiew

2275. Zademek, zadymek, zademka - zadymka.

2276. Zaderewisty - szybki, wart

2277. Zadłabić, zadłabać - zadławić, zadusić

2278. Zadmuchnąć, zadmuchywać, zadmuchować - wdmuchnąwszy zapełnić wdmuchnąć,

2279. Zadnica - tyłek, zadek

2280. Zadnie - w tyle, z tyłu

2281. Zadny - tyczący się zadu, zadka

2282. Zadowolność - zadowolenie

2283. Zadowolny - zadowolony

2284. Zadrali - zadarli

2285. Zadrał - zadarł

2286. Zadrap - zadrapanie, zadrapanie się

2287. Zadrewnić - zadrzewić

2288. Zadrętwieć, zatrętwieć - zdrętwieć, zamrzeć

2289. Zadrobić - drobiąc zapuścić; zdrobnić

2290. Zadrobnieć, zadrobniewać - zacząć drobnieć maleć; skarłowacieć

2291. Zadrzeć, zadzierać - fałszować, drapać uszy

2292. Zaduch, zaduszność - dychawica, duszność, dychawiczność

2293. Zadum - zaduma

[30.05.2026, Toruń]

DANTE - PIEKŁO - PIEŚŃ XVI cd.

 

Że już złem własnym skarżysz sama siebie²⁵⁸».

Tak wykrzyknąłem z podniesioną twarzą:

Słysząc to, cienie po sobie spojrzały,

Jak ci, co głosem prawdy się przerażą.

Potem samotrzeć tak odpowiedziały:

«Jeżeli zawsze, najskąpszy z gadaczy!

Tak małym kosztem zbywasz twych słuchaczy,

Szczęśliwie mierzysz miarą słów twe chęci:

Przecież gdy zdołasz wyjść z tych miejsc rozpaczy

I ujrzysz świat twój z gwiazd światłem tak miłym,

Jeśli ci zda się mówić: ja tam byłem —

Chciej nas przypomnieć żyjących pamięci!»

Wtem rozerwały koło i uciekły

Szybko, jak gdyby skrzydłami wiatr siekły;

I nikt tak prędko Amen nie wymówi,

Jak znikły w stepie, pędząc w ślad swej trzody.

Przeto iść dalej zdało się mistrzowi,

Ja szedłem za nim, wtem — o dziwo nowe!

Tak blisko łoskot zagłuszył nas wody, Rzeka

Że szumem naszą przerywał rozmowę.

Jak z własnym ujściem zapieniona rzeka²⁵⁹

Na wschód od Wizo do morza przecieka,

Z gór Apeninu, zwana Aquachetą,

Nim zstąpi w głębsze na dolinach łoże;

Przy Forli traci to imię, a potem,

Jak z gór kaskada spadając z łoskotem,

Grzmi wód hałasem przy San Benedetto²⁶⁰,

Gdzie z tysiąc ludzi pomieścić się może:

Z takim łoskotem ze stromej skał ściany²⁶¹,

Staczał się strumień krwią zafarbowany,

Ażem ogłuchnął na oboje ucho.

A byłem w pasie sznurkiem przepasany,

Jakim tuszyłem — daremna otucho! —

Złowić panterę z skórą cętkowaną²⁶².

Sznur odpasawszy, jak mi rozkazano,

Zwinięty w kłębek oddałem mistrzowi,

Mistrz się na prawo zwrócił ku brzegowi

I z brzegu, stojąc nad stromą opoką,

Cisnął go w otchłań strumienia głęboką.

Rzekłem więc w sobie: Pewnie coś nowego

Na ten znak nowy odpowie, jak wróżę,

Gdy mistrz uwagi nie zdejmuje z niego. —

------------------------------------------------------------------------

²⁵⁸Przybysze nowi (…) skarżysz sama siebie — Przez wieśniaków i cudzoziemców zwiększyła się liczba ludności, ale przybytek ten nie wyszedł na korzyść Florencji.

²⁵⁹Jak z własnym ujściem zapieniona rzeka — Rzeka tu wspomniana jest Montone, wypływająca z gór apenińskich do morza, aż do Forli nazywa się Aquacheta.

²⁶⁰San Benedetto — Sławne opactwo benedyktyńskie, ówczesny właściciel ziemi okolicznej chciał klasztor i kilka wsi połączyć w 􀰗edną mie􀰗scowość; do tego odnosi się wiersz następny.

²⁶¹Z takim łoskotem ze stromej skał ściany — Strumień z łoskotem spadający i krwawy w kręgu, gdzie są gwałtownicy, ma tu swoje głębokie znaczenie.

²⁶²A byłem w pasie sznurkiem przepasany, jakim tuszyłem (…) złowić panterę — Poeta wstąpił na krótko do zakonu franciszkanów, a właściwie tercjarzy, lubo — chociaż; ślubu zakonnego nie wypełnił i prędko habit klasztorny na suknię świecką zamienił. Tu się dowiadujemy z tekstu słów samego poety, że opasywał się sznurem franciszkańskim, którym miał nadzieję panterę, to jest młodzieńczą pokusę zmysłową trzymać na wodzy, ale na próżno! Na rozkaz swojego przewodnika, uosobionego tu przez Wergiliusza, to jest rozumu, zrzuca ten sznur z siebie i ciska go w otchłań wodną, z której wypływa potwór oszukaństwa. Aluzja do ówczesnego upadku tego zakonu! Sens moralny alegorycznego obrazu, zgodnie z wykładem wielu komentatorów jest następny następujący; dosyć jest opasywać się sznurem franciszkańskim, ale jeszcze nadto przepasać potrzeba swoje biodra pokorą, czystością i bojaźnią bożą, ażeby zwierzchnią suknią swoją nie oszukiwać siebie i drugich.

-------------------------------------------------------------------------------------

Jak ludzie przy tym powinni być baczni,

Który najskrytszą myśl w nich zbadać może!

Mistrz mówił: «Teraz pilno patrzeć zacznij,

To, na co czekam, zaraz się objawi,

O czym ty marzysz, wnet ujrzysz oczyma».

Niech człowiek prawdę za ustami trzyma,

Jeśli choć pozór z niej kłamstwa wynika,

Bo sam bez winy na wstyd się wystawi.

Lecz tu zatrzymać nie mogę języka:

Na te poemy, czytelniku, tobie,

Klnę się, jak chcę mieć twą łaskę po sobie,

Że przez mgły gęste widziałem i mżące

Jakieś w powietrzu widmo pływające

W postaci nurka, gdy tonie w wód łono,

Aby odwiązać kotew²⁶³ zaczepioną

O głaz podwodny lub wynieść z wód łona

Jakiś tam przedmiot morzem pochłonięty,

W chwili, gdy przed się wyciąga ramiona,

A cały sobą przysiada na pięty.

-------------------------------------------------------------------------------

²⁶³kotew — kotwica.

[29.05.2026, Toruń]