SZTUKA - JÓZEF CHEŁMOŃSKI - REALIZM

 

Józef Chełmoński (Boczki k. Łowicza 1849 - Kuklówka k. Grodziska Maz. 1914)

Józef Chełmoński Studiował w Warszawie u Wojciecha Gersona i w Klasie Rysunkowej. W 1871-75 przebywał w Monachium, gdzie związał się z polską kolonią artystyczną, skupioną wokół Józefa Brandta i Maksymiliana Gierymskiego. W 1875-87 pracował w Paryżu. Powrócił do Polski i w 1889 r. osiadł we wsi Kuklówka.

Realizm i wrażliwość na piękno rodzimego pejzażu znalazły odbicie w krajobrazach (Żurawie 1870), a żywiołowy temperament i wirtuozeria formy przejawiły się w przedstawieniach pędzących zaprzęgów konnych (Czwórka 1881) i w scenach rodzajowych o tematyce wiejskiej (Sprawa u wójta 1873, Przed deszczem 1873).

Oryginalność i egzotyka obrazów Chełmońskiego zapewniły mu popularność oraz liczne zamówienia, które obniżyły poziom artystyczny wykonywanych płócien. Po powrocie do kraju ponowne zetknięcie Chełmońskiego z przyrodą (liczne podróże po Ukrainie i Podolu) wpłynęło na odrodzenie jego malarstwa. Do tego okresu należą nastrojowe, liryczne pejzaże ożywione niekiedy motywem dzikiego ptactwa (Kuropatwy na śniegu 1891) i sceny podkreślające związek człowieka z naturą (Bociany 1900, Przed burzą 1896).

1. Jesień (1875)

2. Jeździec / Posłaniec (1879)

3. Kaczki nad wodą (1880)

4. Przed karczmą (1882)

5. Rankiem w puszczy (1870)

6. Odlot żurawi (1871)

7. Podczas deszczu (1873)

8. Babie lato (1875)

[10.09.2026, Toruń]

SZTUKA - MARTWA NATURA - MALARZE HOLENDERSCY XVII WIEKU

 

1. Willem Kalf (Holandia, 1622–1693)

Martwa natura z dzbanem, owocami, szklanką i innymi przedmiotami z kolekcji Nautilusa (ok. 1660)

Muzeum Thyssen-Bornemisza, Madryt

Kalf był jednym z najwybitniejszych holenderskich malarzy martwej natury. W latach 1642–1646 pracował w Paryżu. Po powrocie do Niderlandów mieszkał w Hoorn, a następnie w 1653 roku osiadł w Amsterdamie. Jego wczesne prace to skromne sceny kuchenne i podwórkowe, ale wkrótce stał się wybitnym przedstawicielem stylu martwej natury, w którym owoce i cenne przedmioty – porcelana, orientalne dywany, weneckie szkło – są ułożone w okazałych barokowych kompozycjach. Jego obrazy często porównywano z dziełami Vermeera ze względu na mistrzowskie oddanie faktury oraz umiejętność operowania ciepłymi i chłodnymi barwami (często kontrastował czerwonobrązowe odcienie dywanu z żółcią obranej cytryny oraz błękitem i bielą porcelany).

2. Willem Kalf

Martwa natura z dzbanem, naczyniami i granatem (ok. 1645–1650)

Muzeum J. Paula Getty’ego, Los Angeles

Holendrzy nazywali je „pronkstilleven”, gdzie słowo „pronk” oznaczało „próżność”, a Willem Kalf był uważany za najlepszego przedstawiciela tego gatunku. Kalf, który był również marszandem, posiadał cenne przedmioty, które mógł malować: srebrne i złote naczynia, marmurowe stoły, tureckie dywany oraz wykwintne ceramiczne miski. Jego pewne wyczucie kompozycji i powściągliwość nadawały obrazom szlachetność i tajemniczość, dzięki czemu przedmioty te zyskiwały wartość wykraczającą poza ich blask i połysk.

3. Willem van Aelst (Holandia, ok. 1626–1683)

Martwa natura z owocami i kryształowym wazonem (ok. 1650)

Galleria Palatina (Palazzo Pitti), Florencja

Martwe natury Van Aelsta są niezwykle różnorodne. W tym przypadku artysta być może nawiązuje do klasycznych korzeni tego gatunku: winogron greckiego malarza Zeuksisa, tak realistycznych, że ptaki próbowały je zjeść, oraz rozciętego granatu, przypominającego umowę Demeter i zwiastującego powrót zimy, gdy Prozerpina po raz kolejny schodzi do Hadesu.

4. Willem van Aelst

Martwa natura z owocami i kryształowym wazonem (1652)

Galleria Palatina (Palazzo Pitti), Florencja

5. Willem Kalf

Martwa natura z rogiem do picia (ok. 1653)

National Gallery, Londyn

6. Jan de Heem (Holandia, 1606–1683)

Wazon z kwiatami (ok. 1660)

National Gallery, Waszyngton

Holendrzy i Flamandowie czerpali niezwykłą radość z przedstawiania świata przyrody jako wyrazu wiecznego błogosławieństwa Bożego. Obrazy kwiatowe Jana Davidsza de Heema celebrują piękno flory, a jednocześnie uosabiają koncepcję Ars longa, vita brevis (sztuka jest długa, życie jest krótkie), zawartą w holenderskich martwych naturach XVII wieku. Obrazy De Heema odzwierciedlały również ogromne zainteresowanie botaniką w tamtych czasach, a na tym dziele widnieją egzotyczne kwiaty i rośliny przywiezione z odległych krain, takie jak tulipan, sprowadzony do Europy z Turcji w latach 50. XVI wieku.

[04.09.2026, Toruń]

SZTUKA - JOHN FAED - REALIZM / ROMANTYZM

 

[Fragment biografii]

John Faed, członek Królewskiego Stowarzyszenia Sztuki (31 sierpnia 1819 – 22 października 1902) był szkockim malarzem. John był najstarszym z sześciorga dzieci Jamesa Faeda, dzierżawcy młyna Barlay Mill w Galloway, oraz Mary Faed z domu McGeoch. John zaczął malować miniatury przedstawiające lokalnych mieszkańców, gdy miał zaledwie dziewięć lat. Do 11. roku życia uczęszczał do szkoły parafialnej w Girthon. W gazecie „Castle Douglas Weekly Visitor” z 19 sierpnia 1831 r. odnotowano, że podczas egzaminu w szkole w Girthon „obecnym zaprezentowano piękny i poprawnie wykonany atlas map, autorstwa Johna Faeda, jako przykład jego licznych i różnorodnych rysunków, które już wcześniej wielokrotnie budziły podziw wszystkich, którzy je oglądali”. W 1840 roku przeniósł się do Edynburga, a w 1841 roku po raz pierwszy zaprezentował swoje prace w Królewskiej Akademii Szkockiej. W 1848 roku figuruje jako malarz miniatur mieszkający pod adresem 6 SW Circus Place w dzielnicy Stockbridge w Edynburgu. Faed malował przede wszystkim sceny religijne, literackie i historyczne. Niemal nieprzerwanie wystawiał swoje prace w Królewskiej Akademii Szkockiej oraz w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych. Kiedy w 1899 roku pełnił funkcję prezesa Stowarzyszenia Sztuk Pięknych hrabstwa Kirkcudbrightshire, jego portret sir Isaaca Newtona (namalowany, gdy Faed miał 36 lat) został zaprezentowany na wystawie Dalbeattie Loan and Industrial Exhibition, która odbyła się w lipcu i sierpniu tego samego roku. […]

1. John Faed, szkocki malarz (1819–1902)

Sen poety, 1882–ok. 1883

2. John Faed
Stara klacz Maggie, 1870

3. John Faed

Zaufany Anny 1864

4. John Faed

„Bunt królowej Małgorzaty wobec szkockiego parlamentu”, 1859

5. John Faed

Wypędzenie Adama i Ewy

6. John Faed

Merlin, 1888.

7. John Faed

„Biedny żebrak Bodie”, 1886

8. John Faed

„Godzina wieczorna” (panny Bennie i pan J. Noble Bennie) – 1847

[01.09.2026, Toruń]

SZTUKA WEIMARSKA II

 

65. George Grosz

Zwierzę pociągowe - 1928
Akwarela, pióro i tusz na papierze

66. Alois Erbach (Niemiec, 1888–1972).

„Górnik”, 1930 r., akwarela.

Muzeum w Wiesbaden.

Erbach, syn ślusarza, od zawsze pragnął zostać malarzem. Studiował w Królewskiej Szkole Sztuki Użytkowej w Monachium, a później w Monachijskiej Akademii Sztuk Pięknych.

Podczas I wojny światowej Erbach służył w wojsku, a jednocześnie pracował jako niezależny artysta. W 1919 roku był współzałożycielem düsseldorfskiej grupy „Das Junge Rheinland”. Należał również do grupy „Drezdeńska Secesja” oraz do kręgu artystycznego skupionego wokół właścicielki galerii Johanny Ey w Düsseldorfie.

Erbach nawiązywał do ekspresjonizmu, jednak w późniejszych pracach widoczne są wpływy surrealizmu i nowej rzeczywistości.

Pod pseudonimem „Aleus” Erbach rysował karykatury dla czasopism.

Erbach utrzymywał bliskie kontakty z Dixem, Georgem Groszem, Otto Griebelem i Heartfieldem, a także z kręgiem innych artystów skupionych wokół wydawnictwa Malik oraz z dadaistami.

W noc pożaru Reichstagu Erbach został aresztowany przez gestapo, ale później zwolniony. Znajdował się wówczas w poważnym niebezpieczeństwie i w 1933 roku wyemigrował na Majorkę. W 1937 roku jego dzieła zostały skonfiskowane z kolekcji publicznych w ramach kampanii przeciwko „sztuce zdegenerowanej”.

67. Jesekiel David Kirszenbaum (urodzony w Polsce, 1900–1954).

„Woźnica w sztetlu”, 1928 r., akwarela;

Kirszenbaum został zmuszony do opuszczenia swojego rodzinnego miasta w Polsce, aby zarówno uciec przed prześladowaniami jako Żyd, jak i rozwijać swoją twórczość artystyczną. Wyemigrował do Niemiec, ale w 1933 roku ponownie uciekł do Paryża.

Podczas niemieckiej okupacji jego pracownia została splądrowana, a ponad 600 obrazów i rysunków zrabowano – stanowiło to niemal całość jego dorobku artystycznego.

Był więziony w różnych obozach pracy, w tym w obozie koncentracyjnym Camp du Vernet. Jego żona, wraz z wszystkimi członkami rodziny w Polsce, została deportowana do obozu koncentracyjnego i tam zamordowana przez nazistów.

68. Max Carl Friedrich Beckmann (12 lutego 1884 r., Lipsk – 27 grudnia 1950 r., Nowy Jork, USA) był niemieckim malarzem, rysownikiem, grafikiem, rzeźbiarzem i pisarzem.

„Das Nizza im Frankfurt am Main”

autor: Max Beckmann, 1921 r.

Olej na płótnie

Kunstmuseum Basel, Szwajcaria

We Frankfurcie nad Menem, na brzegu rzeki Main w dzielnicy Sachsenhausen, znajduje się park porośnięty roślinnością śródziemnomorską, znany jako „Das Nizza”. Został on zaprojektowany przez ogrodników, którzy kształcili się w okolicach Nicei.

69. Wilhelm Heise (Wiesbaden 1892 - München 1965)

Blooming Spring - Autoportret jako radiowizjer, 1926

70. Ernst Ludwig Kirchner (6 maja 1880 r. w Aschaffenburgu, Niemcy – 15 czerwca 1938 r.

„Mleczarka w Alpach”, znana również jako „Dostarczająca mleko w Alpach”

był niemieckim malarzem i grafikiem ekspresjonistycznym. Był jednym z założycieli grupy artystycznej „Die Brücke” („Most”), która odegrała kluczową rolę w powstaniu ekspresjonizmu w sztuce XX wieku. Kirchner zgłosił się na ochotnika do służby wojskowej podczas I wojny światowej, ale wkrótce doznał załamania nerwowego i został zwolniony ze służby. W 1933 roku naziści uznali jego twórczość za „zdegenerowaną”.

[17.08.2026, Toruń]

SZTUKA - GEORG EMIL LIBERT - REALIZM

 

Georg Emil Libert (2 sierpnia 1820 – 19 maja 1908) był duńskim malarzem pejzażystą. Specjalizował się w przedstawianiu pejzaży duńskich, niemieckich i norweskich. Libert urodził się w Kopenhadze w Danii. Był synem Johana Christiana Liberta (1790–1846) i jego pierwszej żony, Andrei Margrethe Hassing (1796–1820). Jego ojciec był stolarzem. Libert ukończył Królewską Akademię Sztuk Pięknych w Kopenhadze. W 1845 roku złożył wniosek o stypendium podróżnicze do Akademii, które przyznano mu w 1846 roku, a następnie przedłużono w 1847 roku. W latach 1857–1859 przebywał za granicą, głównie w Niemczech i Szwajcarii. Inspirację czerpał przede wszystkim z monachijskich pejzaży. Wiele swoich prac wystawiał w Charlottenborgu oraz w Kunstforeningen. Najbardziej znany jest z obrazów przedstawiających bałtycką wyspę Bornholm; jedna ze skał w Helligdomsklipperne, Libert's Rock (Libertsklippen), została nawet nazwana jego imieniem. Wiele z jego dzieł znajduje się obecnie w Duńskiej Galerii Narodowej i Muzeum Thorvaldsena.

1. Georg Emil Libert

Krajobraz wieczorny

2. Georg Emil Libert

Ruina w świetle księżyca

3. Georg Emil Libert

Para w blasku księżyca nad jeziorem

4. Georg Emil Libert

Krajobraz z chłopcem siedzącym przed kurhanem

5. Georg Emil Libert

Widok na Sommerspiret, klify wyspy Møn

6. Georg Emil Libert

Widok na Helligdomsklipperne, Bornholm

[09.08.2026, Toruń]

SZTUKA WEIMARSKA

 

59. Hans Baluschek (9 maja 1870 r. we Wrocławiu w Prusach – 28 września 1935 r. w Berlinie) był niemieckim malarzem urodzonym we Wrocławiu w Prusach, grafikiem i pisarzem.

„Towarzysze imprezy”

60. Ernest Neuschul, malarz i grafik

(17 maja 1895 r., Aussig, Austro-Węgry – 1968 r., Londyn, Anglia) urodził się w 1895 r. w żydowskiej rodzinie w Aussig w Austro-Węgrzech (obecnie Ústí nad Labem, Czechy). Studiował w Pradze, a później w Wiedniu, początkowo pozostając pod wpływem ekspresjonizmu. W czasie I wojny światowej, w 1916 roku, przeniósł się do Krakowa w Polsce, aby uniknąć poboru do wojska. Jako wybitny przedstawiciel ruchu Neue Sachlichkeit (Nowa Rzeczywistość), Neuschul został uznany przez reżim hitlerowski za „artystę zdegenerowanego” i w 1938 roku uciekł z nazistowskich Niemiec do Pragi.

„Takka-Takka tańczy”

61.Albert Birkle (Niemiec, 1900–1986)

„Ruchliwy most dla pieszych w Salzburgu (z widokiem na Kapuzinerberg)”,

ok. 1930 r.

62.Leo Lesser Ury (7 listopada 1861 r. w Birnbaum – 18 października 1931 r. w Berlinie, w czasach Republiki Weimarskiej) był niemieckim malarzem i grafikiem pochodzenia żydowskiego, reprezentującym nurt impresjonizmu i związanym ze szkołą malarską w Düsseldorfie.

~„Scena w paryskiej kawiarni”

63. Georg Scholz (Niemiec, 1890–1945)

„Chłopi przemysłowi”, 1920

64. Dodo (Dörte Clara Wolff),

„Dwie dziewczynki”, 1929

[04.08.2026, Toruń]

SZTUKA - CHRISTIAN EDUARD BOETTCHER - REALIZM, ROMANTYZM NIEMIECKI - SENTYMENTALIZM

 

Christian Eduard Boettcher, (9 grudnia 1818 – 15 czerwca 1889), był niemieckim malarzem, którego twórczość obejmowała portrety i malarstwo rodzajowe.

W swojej twórczości Böttcher koncentrował się przede wszystkim na malarstwie figuratywnym, początkowo preferując tematykę społeczno-krytyczną, czego przykładem są obrazy „ Der Blinde und sein Führer” (1845) i „Die Entlassung des Gefangenen” (1848). W latach 60. i 70. XIX wieku tworzył obrazy łączące przedstawienia ludzi, miast i krajobrazów nad Renem między Bingen a Kolonią , których tematyka wpisuje się niekiedy w tradycję malarza i grafika Adolpha Schroedtera. Odchodząc jednak od często satyrycznego i krytycznego podejścia tego ostatniego, popularne kompozycje Böttchera podkreślają późnoromantyczny nastrój sentymentalny, na przykład w Sianokosach nad Renem (1856), a także Wieczór nad Renem (1860) i Letnia noc nad Renem (1862) – oba ukazują rozpoznawalnych artystów z Düsseldorfu przed karczmą, oraz Reńskie żniwa pod Sinzig (1864). Inne obrazy obejmują Turystę nad Renem (1865), prawdopodobnie przedstawiającego malarza Adolfa Seela , Dom wiejski nad Renem (1866), Fragment winobrania (1867), Przy fontannie targowej nadreńskiego miasta (1870) i ​​Podróż po Renie w Loreley (1880).

1. Zabawy dziecięce

2. Powrót z wycieczki szkolnej

3. Dzieci zbierające olej z drewna opałowego

4. Bacharach, Brama Steegera

5. Krzywy orzech bukowy z regionu Renu

6. Młoda matka z dzieckiem

7. Młoda wieśniaczka ze śpiącym dzieckiem podczas zbiorów siana

8. Młoda winiarka

[26.07.2026, Toruń]

SZTUKA - EDWARD HOPPER - REALIZM AMERYKAŃSKI

 

Edward Hopper (1882 – 1967) urodził się w rodzinie z klasy średniej w Nyack w stanie Nowy Jork, które w tamtych czasach było tętniącym życiem ośrodkiem transportowym i przemysłowym. Już w wieku 10 lat chłopiec poważnie podchodził do swoich artystycznych ambicji, zaczynając podpisywać i datować swoje rysunki. Rodzice Hoppera zachęcali go do studiowania ilustracji komercyjnej zamiast sztuk pięknych. W związku z tym spędził rok w New York School of Illustration, po czym przeniósł się do bardziej poważnej New York School of Art, aby zrealizować swoje marzenie.

W 1905 roku Hopper rozpoczął pracę jako ilustrator w nowojorskiej agencji reklamowej.

W latach 1906–1910 Hopper trzykrotnie podróżował do Europy, spędzając dwa dłuższe pobyty w Paryżu. Tam tworzył piękne, bezludne pejzaże, pozbawione turystycznych zabytków i atrakcji, w tym „Schody w Paryżu” (1906), „Bistro” (1909), „Schody przy rue de Lille 48 w Paryżu” (1906) oraz „Nowy most” (1909). Wpływ impresjonistów skłonił go do wychodzenia na ulice, by rysować i malować en plein air, czyli – jak to opisał sam Hopper – „z natury”. Szczególnie pociągały go niezwykłe kompozycje Édouarda Maneta i Edgara Degasa w ich przedstawieniach współczesnego życia miejskiego.

Hopper nie był malarzem płodnym. Często miał trudności z wyborem tematu do namalowania, a następnie poświęcał mnóstwo czasu na dopracowanie szczegółów kompozycji poprzez liczne szkice. Do końca życia tworzył średnio zaledwie dwa obrazy olejne rocznie. Hopper zainspirował niezliczoną liczbę malarzy, fotografów, filmowców, scenografów, tancerzy, pisarzy i muzyków, a termin „hopperowski” jest obecnie powszechnie używany w odniesieniu do obrazów przywodzących na myśl nastroje i motywy charakterystyczne dla twórczości Hoppera. W sztukach wizualnych wpływ Hoppera dotknął artystów posługujących się różnymi mediami, w tym Marka Rothko, George’a Segala, Banksy’ego, Eda Ruschę i Tony’ego Ourslera. Zainspirował również całą szkołę fotografów, w tym Roberta Adamsa, Diane Arbus, Harry’ego Callahana, Williama Egglestona, Walkera Evansa, Roberta Franka, Lee Friedlandera i Stephena Shore’a. Hopper wywarł nie mniejszy wpływ na kinematografię. Inspirację z dramatycznych ujęć, oświetlenia i ogólnego nastroju obrazów Hoppera czerpały całe pokolenia filmowców, m.in. Sam Mendes, David Lynch, Robert Siodmak, Orson Welles, Wim Wenders i Billy Wilder. Jego obraz „Dom przy torach kolejowych” (1925) stał się inspiracją dla domu Alfreda Hitchcocka w filmie „Psychoza” (1960), a także dla domu z filmu Terrence’a Malicka „Dni nieba” (1978).

1. Poranne słońce

2. Nocna konferencja

3. W samo południe

4. Latarnia morska i budynki, Portland Head, Cape Elizabeth, stan Maine

5. Droga w Main

6. Wieczór na Cape Cod

7. Jo z Wyoming

8. Człowiek idący z laską i teczką

[22.07.2026, Toruń]