Johannes Vermeer - Dziewczyna z perłą

Johannes Vermeer  -  Dziewczyna z perłą

CHMURKA I WICHEREK

...życie tutaj jest także fikcją, choć nie zawsze...

Down with the fascists Trump and Netanyahu!

04 lipca 2025

JULIUSZ SŁOWACKI - BENIOWSKI - PIEŚŃ IV (18)

 

PIEŚŃ IV

Dąb utrudzone opuścił konary,

Świerszcze sykały, upał był ognisty.

W dębie na ziemi siedział Marek stary,

I na kolanach rozpisywał listy;

A włożył na nos krzywy okulary.

A taki był list jeden: — „Mój strzelisty

Afekt i łaska Pana Zbawiciela

Z wami… W nawiasie: — Niech was powystrzela


Moskal i diabeł, że się tak kłócicie,

I zostawiacie Bar Moskali pastwą;

A choć szlachetne imiona nosicie,

Jest z was ohyda Boska i plugastwo.

Pan Regimentarz zaś sam mianowicie,

Który obiecał karmić nas jak ptastwo

Indyjskie, imbier przysyłać, muszkatel:

Cierpi, że buty dziś je obywatel!


Venit iudicium³⁸⁵. Nie ode mnie, sługi,

Usłyszy wtenczas sąd — lecz przed Chrystusem

Zapłaci swoje zaciągnięte długi;

Toż samo pan Różański³⁸⁶, co Fabiusem³⁸⁷

Jest w naszej partii, także i ten drugi,

Niech wie, że sądu dzień nadchodzi kłusem,

I weźmie wszystkich was jak tuman śmieci.

Piszę to z głębi żalu do Waszeci”.


Takie Ksiądz pisał listy pełne grozy,

A przy nim moja młoda posłannica,

Przelatująca moskiewskie obozy,

Jak głos od harf, albo blask księżyca,

Lub Afodyta³⁸⁸, której ciche wozy

Przez błękit gołąb niósł i gołębica:

Ze świeczką w ręku stała zapaloną,

Od blasku złotą mając twarz i łono.


Kto by tam zajrzał: myślałby, że który

Z Ojców kościoła siedzi z gołą głową,

I po natchnienie patrzy w ciemne chmury;

A zaś aniołek rączką rubinową,

Dotknąwszy białej jak kamień tonsury³⁸⁹,

Wyciąga z głowy tęczę brylantową

Podobną róży z gwiazd, lub pełnej malwie…

Gdy starzec siedzi na orle lub na lwie.


I w ciemnym dębie było tylko dwoje,

Ksiądz z piórem w ręku, ze świeczką dziewczyna;

------------------------------------------------------------------------------

³⁸⁵venit iudicium (łac.) — nadchodzi sąd.

³⁸⁶pan Różański — Michał Krasiński (1712 - 1784), podkomorzy różański, jeden z wodzów konfederacji barskiej.

³⁸⁷Fabius — właśc. Quintus Fabius Maximus (ok. 280 – 203 p.n.e.), rzymski polityk i generał, słynny ze swej ostrożności, jako wódz podczas wojny punickiej otrzymał przydomek Cunctator, tj. zwlekający.

³⁸⁸Afrodyta (mit. gr.) — bogini miłości, jej atrybutem był rydwan zaprzężony w gołębie.

³⁸⁹tonsura (z łac.: strzyżenie, postrzyżyny) — kółko wygolone na czubku głowy, daw. charakterystyczna fryzura księży; łysina.

------------------------------------------------------------------------

I tylko świerszcze między drzewne słoje

Wrzały piosenką. Była to godzina,

W której tak miło pójść nad jasne zdroje,

Gdzie słońcu broni przystępu leszczyna;

I na murawie legnąć aksamitnej,

W brzęku motyli, przy wodzie błękitne…


Lecz w owe czasy, któż jednę godzinę

Marzył, spokojnie przedumał nad wodą?

Któż miał czas marzyć, że tak wszystko minie

Jak kwiat, będący motylom gospodą?

Jak nezabudka³⁹⁰ drżąca przy leszczynie?

Jak łza?… jak wszystko, co się zowie modą?…

Choć dobra moda była w onych czasach

Konfederować się i kryć po lasach!


A jednak i to minęło!… Ojczyzna

Minęła także! i ów wierszyk złoty,

Że dla niej każda smakuje trucizna³⁹¹,

Ów wiersz, co niegdyś zachęcał do cnoty:

Jest dzisiaj… Każdy mi to pewnie przyzna,

Kto w oblężeniu jadł szczury lub koty —

Że ten wiersz bez psów, bez liszek³⁹², bez czajek,

Jest dziś najlepszą z Krasickiego bajek…


A więc niech wszystko mija! — Wstańcie, burze!

I zwiejcie mój ślad z tej smętnej pustyni!

I moje myśli jak łez pełne kruże³⁹³

Przechylcie, niech je próżnemi uczyni

Czas. — Wszak stawałem na niejednej górze

Bliżej piorunów, niż gadu, co ślini

Pocałunkami nawet twarz człowieka;

Bliżej chmur, co grzmią — niż ludu, co szczeka. —


I dziś od ogniów³⁹⁴ Boskich w dół zepchnięty,

Z piramid czoła, z wulkanicznych szczytów,

Cierpię — lecz jeszcze gardzę. I ten ścięty

Rym, nieraz kąsa was aż do jelitów³⁹⁵;

I płynie jako szalone okręty,

Z fal odrzucany do niebios błękitów,

Gdzie mu początek był i koniec będzie,

Gdy śmierć na żaglach okrętu usiędzie.


Tymczasem z szumów żeglowych i waru

Myśli zhukanych jest harmonia dzika,

Którą ja lubię, że tak pełna gwaru,

Że czasem jak wąż pośród ruin syka,

Czasem podobna do aniołów swaru,

Gdy błyskawicą letnią się odmyka

--------------------------------------------------------------------------------

³⁹⁰nezabudka (z ukr.) — niezapominajka.

³⁹¹dla niej każda smakuje trucizna — nawiązanie do słów z Hymnu do miłości Ojczyzny napisanego jako hymn dla Szkoły Rycerskiej, a ogłoszonego drukiem jako część Myszeidy Krasickiego: „Święta miłości kochanej Ojczyzny! / Czują cię tylko umysły poczciwe! / Dla ciebie zjadłe smakują trucizny (…)”.

³⁹²liszka (daw.) — lis.

³⁹³kruża (poet.) — czara, dzban, kielich.

³⁹⁴ogniów — dziś popr. forma D. lm: ogni.

³⁹⁵jelitów — dziś popr. forma D. lm: jelit.

------------------------------------------------------------------------------

Niebo, i znów się zasuną płomienie

Na dziwny duchów świat, skąd szło westchnienie.


A jednak gdyby twoja o! młodości,

Żelazna niegdyś wola, dumna, twarda;

Gdybym nad sobą miał więcej litości,

Gdyby mi nawet w krew nie przeszła wzgarda

Tego, co teraz jest i co w przyszłości

Być może: lutnią³⁹⁶ szalonego barda³⁹⁷

Skruszyłbym, wziąwszy pod zgięte kolano;

I nową harfę wziął niepokalaną


Lecz późno! późno już! Gdzie są słuchacze?

Czy w grobach klaszczą w ręce zadziwione?

Czy urągają? — nie wiem — i nie raczę

Gonić myślami te smętne, stracone

Mary. — Lecz nieraz, kiedy mi zakracze

Orzeł, lecący na słońce czerwone:

Zda mi się, że to jakaś dusza bratnia

Znów odlatuje ode mnie — ostatnia!


Lubiłem takie dusze, dzikie, smętne,

Rozokolone na niebie szeroko,

Błyskawicowe trochę, trochę mętne,

Nawet gdy w ciało się straszne obloką,

I w pioruny się rzucają namiętne,

Lub nad Safony³⁹⁸ chwieją się opoką;

Lubiłem takie dusze — nie bezkarny!

Wybrednie marząc w różach, kolor czarny.


Dziś uleczony na pół — lubię róże

Takie, jakiemi je Bóg stworzył, ładne

I wiotkie. — Teraz wam powieścią służę,

I w żadne więcej ustępy nie wpadnę;

Żadną gawędą pieśni nie przedłużę —

Ale też z faktów wam nic nie ukradnę,

Bo wszystko godne jest pamięci wiecznej,

I wszystko może ujść w kompanii grzecznej.


Stoi więc w dębie moja mołodyca³⁹⁹

Ze świecą — jasne dwa gołębie burczą:

Ksiądz pieczętuje sygnetem szlachcica

Listy… Posłuszne się papiery kurczą

W kopertę; z lakiem ożeniona świéca —

Mówiąc Delilla⁴⁰⁰ stylem — styl tak sturczą⁴⁰¹

Poeci, że dziś gwałtem trzeba z Francji

Rozumu — jeszcze więcej elegancji.


Ożeniona więc świeca z laską laku

Wydała tę łzę, która z tajemnicy

------------------------------------------------------------------------------

³⁹⁶lutnią — dziś popr. forma B. lp: lutnię.

³⁹⁷szalony bard — prawdopodobnie nawiązanie do Ludovica Ariosta (1474–1533), włoskiego poety, autora poematu Orland szalony.

³⁹⁸Safona (VII–VI w. p.n.e.) — wybitna poetka starożytnej Grecji; opoka Safony: według legendy nieszczęśliwa w miłości Safona popełniła samobójstwo, rzucając się w morze ze Skały Leukadejskiej.

³⁹⁹mołodyca (z ukr.) — młoda dziewczyna.

⁴⁰⁰Delille, Jacques (1738–1813) — fancuski poeta i tłumacz, autor poematu Ogrody, jego pompatyczny styl był wzorem dla polskich poetów klasycystycznych; poniższe strofy stanowią parodię tego stylu.

⁴⁰¹sturczyć — przerobić na modłę turecką, udziwnić.



[04.07.2025, Toruń]


03 lipca 2025

BIBLIA GDAŃSKA (1632) - KSIĘGA KAZNODZIEI SALOMONA [KOHELETA] KSIĘGA 5.

 

5:1

Nie bywaj porywczy do mówienia, ani serce twoje prędkie na wymówienie słowa przed obliczem Bożem, albowiem Bóg jest na niebie, a ty na ziemi; przeto niech słów twoich mało będzie.

5:2

Bo jako sen przychodzi z wielkiej pracy, tak głos głupiego z wielu słów.

5:3

Gdy co Bogu poślubisz, nie omieszkiwaj tego oddać, boć mu się głupi nie podobają; cokolwiek poślubisz, oddaj.

5:4

Lepiej jest nie ślubować, niżeli poślubiwszy co, nie oddać.

5:5

Nie dopuszczaj ustom twoim, aby do grzechu przywodziły ciało twoje, ani mów przed aniołem, że to jest błąd. Przeczże masz Boga gniewać mową swą, któryby wniwecz obrócił sprawę rąk twoich?

5:6

Bo gdzie jest wiele snów, tam i marności i słów wiele; ale się ty Boga bój.

5:7

Jeźli ucisk ubogiego, i zatrzymanie sądu i sprawiedliwości ujrzysz w której krainie, nie dziwuj się temu; bo wyższy wysokiego upatruje, a jeszcze wyżsi są nad nimi.

5:8

Zabawa koło ziemi ma pierwsze miejsce u wszystkich; i król roli służy.

5:9

Kto miłuje pieniądze, nie nasyci się pieniędzmi, a kto miłuje bogactwa, nie będzie miał pożytku. I toć jest marność.

5:10

Gdzie wiele majętności, wiele bywa tych, co ją jedzą. Cóż tedy za pożytek Panu z tego? jedno że na nie patrzy oczyma swemi.

5:11

Słodki jest sen pracowitemu, chociaż mało, chociaż wiele jadł; ale nasycenie bogatego spać mu nie dopuści.

5:12

Jest ciężka bieda, którąm widział pod słońcem; bogactwa zachowane na złe pana swego.

5:13

Bo takowe bogactwo złą sprawą giną, a syn, którego spłodzi, nie będzie miał nic w rękach swych.

5:14

Jako nagi wyszedł z żywota matki swojej, tak się wraca, jako był przyszedł, a nie odnosi nic z pracy swojej, coby miał wziąć w rękę swoję.

5:15

A tak i toć jest ciężka bieda, że jako przyszedł, tak odejdzie. Cóż tedy za pożytek, że na wiatr pracował?

5:16

Dotego, że po wszystkie dni swoje w ciemności jadał z wielkim kłopotem, z boleścią i z gniewem.

5:17

Toć jest, com ja obaczył, że dobra i osobliwa rzecz jest, jeść i pić, i używać dobrego ze wszystkiej pracy swej, którą człowiek podejmuje pod słońcem po wszystkie dni żywota swego, które mu dał Bóg; albowiem to jest dział jego.

5:18

A któremukolwiek człowiekowi dał Bóg majętność i bogactwo, i dał mu w moc, aby ich używał, i odbierał dział swój, a weselił się z pracy swojej: to jest dar Boży.

5:19

Bo nie będzie wiele pamiętał na dni żywota swego; przeto, że mu Bóg życzy wesela serca jego.



[03.07.2025, Toruń]

FRAZEOLOGIZMY II (81-100)

 

81. beksa-lala - pot. ktoś (najczęściej dziecko), kto często płacze

82. bele kaj - gw. (Górny Śląsk) byle gdzie, gdziekolwiek

83. benedyktyńska praca - bardzo żmudna, precyzyjna i długa praca

84. beret z antenką - pot. żart. beret, zwykle filcowy, z małym ogonkiem na środku

85. beton partyjny - pot. skrajnie zachowawcza frakcja partii

86. bez ceregieli - bez konwencjonalnej grzeczności, ceremonii, zbędnych działań; bezpośrednio

87. bez dwóch zdań - bez zbędnego komentowania lub dyskusji

88. bez krępacji - pot. żart. zachowując się swobodnie, czując się w pełni sobą

89. bez ładu i składu - bezładnie, byle jak, chaotycznie

90. bez łaski - pot. żart. jeśli czegoś nie chcesz, to nie rób, obejdę się bez twojej pomocy

91. bez ogródek - bez zbędnych słów, wprost, nazywając rzeczy po imieniu, szczerze

92. bez pamięci - zapominając o wszystkim; (np. kochać nieprzytomnie)

93. bez picu - naprawdę, serio

94. bez prądu - 1. dosł. bez zasilania energią elektryczną, 2. pot. muz. (o wykonywaniu muzyki i sposobie jej rejestracji) akustyczny, akustycznie, 3. pot. bez dodatku alkoholu

95. bez reszty - całkowicie, zupełnie

96. bez wytchnienia - bez przerwy, bez odpoczynku, non stop

97. bez zarzutu - idealnie, nienagannie

98. bezduszna lalka - młoda kobieta, ładna, ale nieczuła, niewrażliwa, obojętna

99. bezkrwawe łowy - fotografowanie scen z życia zwierząt

100. biała flaga - międzynarodowy znak poddania się lub propozycji rokowań



[03.07.2025, Toruń]

02 lipca 2025

ZAPISKI (1304 – 1306) NIE DAŁEM GŁOSU. WRĘCZ WSPÓŁCZUJĘ. OCHRONA KOMENDANTA W GOTOWOŚCI.

 

1304.

Jestem zadowolony, tak jak każdy, kto nie dał się okpić. Ponieważ wybór prezydenta jest ważny, choć w wyniku pomyłek (sic!) i fałszerstw nie dowiemy się, ile głosów padło na poszczególnych kandydatów, to z punktu siedzącego i piszącego te słowa zachowuję neutralną wściekłość – w liczniku i tumiwisizm – w mianowniku. Nie oddałem głosu na nikogo, a zatem nikt nie posłużył się moim zdaniem, wolą. Ale przyznać muszę, że wcale nie dziwię się wściekłości tych, których los wbrew ich woli przeszedł nieopacznie z jednej kupy na drugą. Aby się nie stresować, jeśli dożyję, głosu nie dam – hau!


1305.

Oj, kończy nam się pan premier, kończy, a ślamazarny jest jak mucha w oliwie. Po co mu było iść w konkury za damskim bokserem bąkiewiczem i jego przygraniczną zgrają. Czy przypadkiem pan bąkiewicz nie powinien siedzieć? Czy przypadkiem kontrolowanie pojazdów przez osoby nieuprawnione (mam skojarzenia z ORMO, ale zdaje się, że PRL-owskie prawo dawało ormowcom takie uprawnienia) nie jest przestępstwem? Mam pretensje do pana premiera o to, że nie wprowadził obostrzeń na przejściach granicznych z Niemcami na drugi dzień, kiedy to nasz zachodni sąsiad zaczął kontrolować auta. Sam pan Tusk nadstawia oba policzki prawicy, która oczywiście wykorzystuje sytuację i powiada, że nasz premier sprzyja Niemcom. Coś mi się wydaje, że powolutku zaczyna naszemu premierowi odjeżdżać pociąg i małe to pocieszenie, że prezesowi wszystkich prezesów już dawno odjechał peron.


1306.

Kogo policji łatwiej schwytać:

a) niepełnosprawnego umysłowo złodzieja batonika czekoladowego,

b) złodzieja złapanego przez obywateli i dostarczonego na komisariat

c) mordercę.

Nie ryzykowałbym odpowiedzi „c”, choć pochwycenie mordercy, który po dokonaniu zbrodni popełnił samobójstwo, nie jest sztuką na najwyższym poziomie, zwłaszcza że ponoć szukało dwukrotnego zabójcy 840 ludzi, drony i helikopter. Komendant wojewódzki policji w Krakowie na zorganizowanym briefingu był uszczęśliwiony; ja nie byłym w takim humorze zważywszy na fakt, że zabójca targnął się na życie w promieniu około 3 kilometrów od miejsca dokonanej zbrodni i ,co by nie mówić, troszeczkę ułatwił służbom pojmanie przestępcy. Akurat widziałem tę króciutką konferencję komendanta i oprócz jego radosnej miny z powodu uchwycenia pana dudy, zauważyłem, że po bokach policyjnego wodza stało po trzech zamaskowanych jegomościów z giwerami gotowymi do strzału, a wyglądało to tak, jakby pana komendanta ochraniano, jakby w tym miasteczku / wiosce roiło się od zbrodniarzy gotowych zastrzelić komendanta. Ja wiem, naigrywam się nieco, a sprawa jest poważna i tragiczna zwłaszcza do pozostałej przy życiu rodziny, ale chyba należy od dowódcy poszukiwań wymagać nieco inteligentniejszej wypowiedzi.



[02.07.2025, Toruń]

PROZĘ CZYTAM… EDWARD STACHURA - CAŁA JASKRAWOŚĆ

 


I DZIELĘ SIĘ…


    Tak się zaczyna to, co nie wiem, to, czego dalsze losy mi nie znane, bo jak mogę wiedzieć? Skąd mogę wiedzieć? Jakim cudem mam wiedzieć, jak to wszystko dalej i jeszcze dalej się potoczy. Rodzaju nijakiego, widzę, użyłem: to. To dobrze chyba. Chyba na pewno dobrze. I myślę, że w ogóle dobry, najlepszy jest rodzaj nijaki jako wszelki początek. Bardzo ładnie nic za nim nie widać, tak, jak nie widać końca wielkiej wody, kiedy się stoi na jej brzegu.

    Pod ów czas trafiła nam się okazjonalna robota. Z ust do ust, tradycją nie pisaną, pieśnią gminną doszła nas wieść, że pobliskie słynne uzdrowisko zamierza oczyścić i pogłębić fatalnie zamulony staw w parku zdrojowym. Zgłosiliśmy się z Witkiem w biurze dyrekcji i po wysłuchaniu zwanych warunków zostaliśmy przyjęci. Wydano nam z magazynów robocze ubranie, gumiaki i utensylia, czyli szpadle, i teraz staliśmy na pozycjach: w mule tej epoki. Z pewnych rzeczy trzeba sobie po prostu zdawać sprawę.

    Staw był dwuczęściowy. Dwubasenowy. Dwukołowy jak cyfra osiem. Na Styku przerzucony był mostek. Bajkowy taki, rusałkowy, wierna rekonstrukcja tych w paradisie mostków nad czystymi wodami. Taki łagodnie wchodząco-schodzący. Spięty balustradami, na których opierając się kuracjusze w letnim sezonie karmili tłuste karpie, białe łabędzie i japońskie kaczki. Baseny były co najmniej nierówne. Jeden większy, drugi mniejszy. Ten większy mieli oczyścić koparką. Dlaczego przy okazji nie mieliby oczyścić tą samą koparką mniejszego basenu, tego nie wiem. Może bali się, że maszyna poharata i poniszczy otaczające go egzotyczne krzewy. Możliwe. Tak więc my z naszymi szpadlami kopaliśmy w tym mniejszym, który wysuszono przy pomocy pompy. W drugim, większym basenie stało natomiast trochę wody.[…]

    Do domu, gdzie zagościliśmy, mieliśmy osiem minut jazdy pociągiem, potem pieszo jakieś półtora kilometra koroną kolejowego nasypu, potem w dół, dwieście metrów wzdłuż rowu, przez kładkę, doliną brzegiem stawu, w prawo, kawałek pod górkę i byliśmy w stanicy.

    Wszystko to prawie mieliśmy za sobą. Szliśmy teraz wolniutko, lelum polelum, doliną brzegiem stawu. Staw porastał trzciną od południowo-wschodniej. Kiedy parę lat temu byłem tu ostatni raz, żadna nie kołysała się nad wodą wiotka łodyga. Przez te parę lat ilu porosło sadłem, ilu pleśnią, ilu czerwiem, a ilu smutkiem niepojętym? Nad wodą na paradnej wysokości dwie rybitwy krążyły długimi leniwymi susami, od czasu do czasu pikując pionowo w dół z szybkością pośpiesznego pociągu-widma albo nagłego jak błysk rybiej łuski olśnienia. Ptaki spadały w wodę, tuż nad powierzchnią rozwierając lekko złożone wzdłuż boków skrzydła, żeby za głęboko się nie zanurzyć. Po czym znów ulatywały wzwyż z rybą w dziobie albo z niczym w dziobie.

    Koza Potęgowej pasła się na łące. Wyciągnąłem kołek i przepalowałem ją na nowe miejsce, bliżej wody, gdzie rosła lepsza trawa. Skręciliśmy w prawo, pod górkę ścieżką i doszliśmy wolniutko do stanicy. W popiele kawałek za chałupą grzebały kury.

- Że też te kury muszą zawsze w czymś grzebać - odezwał się nagle Witek. - Jak nie w ziemi, to w liściach, jak nie w trawie, to w popiele. Zawsze coś musi być. Jak nie jawa, to mary. Jak nie grube pieniądze, to drobne. I tak dalej.

Witek wyrzucił to wszystko jednym tchem. Skończywszy splunął. Kury podbiegły do jego śliny i zaczęły ją dziobać.

Na obiad Potęgowa naszykowała śledzi nam. Marynowanych śledzi z kartoflami. Był piątek. Post. Siedzieliśmy zmęczeni przy postnym stole i jedliśmy bez skruchy piękną pokutniczą potrawę.

- Żryjta, chłopoki - mówiła Potęgowa, - Narobiliśta się, to żryjta. Żebyśta mieli siły. A jo przed południem poszłam do boru. Wzinam kulkę i nałamałam gałęzi. Przyniosłam taki snop, że hej.

- Wieczorem porąbię - krzyknąłem.

Hy? - mruknęła Potęgowa i wlepiła oczy w moje usta. Bo była trochę głucha i słowa zgadywała więcej po ruchu ust, niż je słyszała

- Porąbię wieczorem - krzyknąłem.

- Adyć się nie spieszy. […]



[02.07.2025, Toruń]