ODKURZONE - BRETOŃSKA WDOWA

 BRETOŃSKA WDOWA

Bretońska wioska niskim słońcem malowana

Przebudza się sinobiałych okiennic trzaskiem,

Kogutów rumianych pieniem i wróbli wrzaskiem,

A na przedprożu chaty niewiasta zaspana,

Bielą rękawa przeciera oczy znużone

Snem niespokojnym, co wkradł się do jej alkowy,

Burząc samotność okradzionej z męża wdowy,

By przed świtem spuścić tajemnicy zasłonę.

Oto przybywam ja - ze snu duch niepokorny,

Co maskę nocy zrzucił i do światła biegnie

Oczu, którym łez nocna mara nie szczędziła.

Przychodzę nieśmiało z bukietem kwiatów polnych.

We śnie hardy byłem; teraz serce mi mięknie.

Proszę przyjmij mnie do siebie jeszcze raz, miła.

    

[24.09.2016, Saint Avoid w Lotaryngii, Francja]

[12.11.2024, Toruń]

KARTKA Z KALENDARZA - 11.11.2024

 

Kartka z kalendarza na dzień 11 listopada 2024 roku

poniedziałek

Imieniny dzisiaj obchodzą: Anastazja, Marcin oraz Alicja, Bartłomiej, Jan, Jozafat, Maciej, Maryna, Menas, Pafnucy, Prot, Sobieżyr, Spycisław, Teodor

Przysłowia na dziś:

„Gdy mróz na świętego Marcina, będzie tęga zima”

„Jeśli na Marcina sucho, to Gody (25.12) z pluchą”

„Na dzień świętego Marcina lepsza gęś, niźli zwierzyna”

„Od świętego Marcina zima się zaczyna”

„Chmurny Marcin chętnie przyprowadza łagodną zimę, mrozy straszne zgładza”

„Gdy liście przed Marcinem nie opadają, to mroźną zimę przepowiadają”

„Gdy Marcin w śniegu przybieżał, całą zimę będzie w nim leżał”

„Gdy Marcinowa gęś po lodzie, będzie Boże Narodzenie po wodzie”

„Jak Marcin na białym koniu przyjedzie, to ostrą zimę przywiedzie”

„Jak pierś z Marcinowej gęsi sina, to będzie sroga zima, a jak biała - to nie będzie statkowała”

„Jaki dzień na świętego Marcina, taka będzie cała zima”

„Jak Marcin z chmurami niestateczna zima przed nami”

„Jeśli mglisto na Marcina, będzie lekka zima, Marcinowa zaś pogoda, mrozów zimie doda”

„Jeśli na Marcina wiatr z południa wieje, lekkiej zimy daje nadzieje”

„Jeśli śnieg spadnie na świętego Marcina, to będzie wielka zima”

„Na świętego Marcina najlepsza gęsina: patrz na piersi, patrz na kości, jaka zima nam zagości”

„Zazwyczaj tak bywało, że święty Marcin okrywa swego płaszcza połą oziminę gołą”

Słońce

Świt: 06:11

Wsch. Sł.: 06:48

Zenit: 11:20

Zach. Sł.: 15:51

Zmierzch: 16:28

Cytat dnia:

„Życie ma ty­le ko­lorów, ile pot­ra­fisz w nim dostrzec.” - Małgorzata Stolarska

11 listopada 1821 w Moskwie urodził się Fiodor Dostojewski, rosyjski pisarz. [zm. 9 lutego 1881 roku w Petersburgu].

Poniżej początkowy fragment książki „Wspomnienia z martwego domu”, rozdział 1 „Martwy Dom”.

[pisownia tłumaczenia Józefa Tretiaka oryginalna]

 Nasz dom więzienny stał na krawędzi fortecy, tuż pod wałem fortecznym. Popatrzysz, bywało, przez szczeliny ostrokołu na świat Boży, czy nie zobaczysz tam czegokolwiek? i widzisz tylko skrawek nieba i wysoki wał ziemny, porosły burzanem, a po tym wale tam i napowrót, dniem i nocą, chodzi straż wojskowa, i zaraz pomyślisz, że przejdą całe lata, a ty tak samo będziesz podchodził do częstokołu i zobaczysz ten sam wał, taką samą straż na, wale i ten sam maleńki skrawek nieba, nie tego nieba, które nad więzieniem, ale innego, dalekiego, wolnego nieba, wyobraźcie sobie wielki dziedziniec, dwieście kroków długi, a półtorasta szeroki, dziedziniec w kształcie nieregularnego sześciokąta, cały otoczony częstokołem z wysokich pali, mocno i głęboko w ziemię wbitych, szczelnie przystających do siebie krawędziami, utwierdzonych poprzecznemi belkami i z góry zaostrzonych: oto zewnętrzna rama więzienia. W jednej ze stron tej zagrody jest mocna brama, zawsze zamknięta, dniem i nocą strzeżona: otwierano ją tylko, aby puścić więźniów na roboty. Za tą bramą był jasny, wolny świat, tam żyli ludzie, jak wszędzie. Ale po tej stronie ostrokołu ów świat wydawał się marzeniem fantastycznem. Tutaj był świat osobny, do żadnego innego niepodobny, tu były swoje odrębne prawa, swoje stroje, zwyczaje, obyczaje: dom żywcem pogrzebanych, życie — jakiego nigdzie nie znaleźć i ludzie szczególni. Ten to osobliwy zakątek zamierzam opisać.

 Wchodząc do ogrodzenia, widzicie w jego wnętrzu kilka budynków. Po obu stronach wewnętrznego dziedzińca ciągną się dwa długie domy; to są „kazarmy“ czyli koszary. Tu mieszkają aresztanci, rozmieszczeni według tego, do jakiego rzędu przestępców należą. Dalej w głębi dziedzińca jeszcze jeden budynek drewniany: to kuchnia podzielona na dwa oddziały. Dalej jeszcze budynek, gdzie pod wspólnym dachem mieszczą się piwnice, spichrze i szopy. Środek dziedzińca niezabudowany, tworzy równy i dość wielki plac. Tu szykują się aresztanci, tu następuje ich wywoływanie i sprawdzanie rano, w południe i wieczór, a niekiedy i częściej, co zależy od podejrzliwości strażników i ich umiejętności prędkiego liczenia. W koło, pomiędzy budynkami a ostrokołem, zostaje jeszcze dość wolnej przestrzeni. Tutaj pod tylnemi ścianami budynków niektórzy więźniowie, posępniejsi i więcej stroniący od ludzi, lubią chodzić w czas nieroboczy, zakryci od oczu ludzkich i dumać swoje dumy. Spotykając się z nimi podczas takich przechadzek, lubiłem wpatrywać się w ich ponure, piętnowane twarze i zgadywać, o czem oni tak dumają? Był jeden z zesłanych, którego ulubionem zajęciem w czasie wolnym było liczenie palów. Wszystkich palów było półtora tysiąca, wszystkie on liczył i miał na uwadze. Każdy pal w jego rachunku oznaczał dzień; każdy dzień odliczał po jednym palu i tym sposobem po ilości niedoliczonych pali mógł wiedzieć, jak długo mu jeszcze potrzeba zostawać w katordze. Wiele lat wypadało mu jeszcze czekać, ale w więzieniu było dość czasu na nauczenie się cierpliwości. Widziałem raz, jak się żegnał z towarzyszami aresztant, który przebył dwadzieścia lat w katordze i nakoniec wychodził na wolność. Byli tacy. którzy pamiętali, jak wchodził do więzienia młody, o nic się nie troszczący, nie myślący ani o swojej zbrodni, ani o karze. Wychodził siwy starzec, z twarzą ponurą i smutną. Milcząc obchodził wszystkie nasze kazarmy, modlił się przed obrazami, a potem nizko, wpół zginając się, kłaniał się swoim towarzyszom i prosił, aby go źle nie wspominali. Pamiętam także, jak pewnego aresztanta, który był przedtem zamożnym właścicielem sybirskim, wezwano raz pod wieczór do bramy. Pół roku przedtem otrzymał on wiadomość, że jego żona wyszła zamąż i mocno to odczuł. Teraz ta żona właśnie podjechała do bramy, wywołała go i dała mu jałmużnę. Pomówili z sobą ze dwie minuty, zapłakali i pożegnali się na wieki. Widziałem twarz jego, kiedy wracał do kazarmy.... Tak, tutaj można było nauczyć się cierpliwości.

 Gdy zmierzch zapadał wprowadzano wszystkich nas do kazarmów i zamykano na całą noc. Ciężko mi było zawsze wracać z dziedzińca do naszej kazarmy. Była to długa, niska, duszna sala, mdło oświetlona łojówkami, z ciężkim, zabijającym zapachem. Nie pojmuję teraz, jak w niej przeżyłem lat dziesięć. Do spania na tak zwanych „narach“ miałem tylko trzy deski; to było całe moje miejsce. Na tych „narach“ w naszej tylko izbie mieściło się trzydziestu ludzi. W zimie zamykano nas wcześnie; trzeba było ze cztery godziny czekać, dopóki wszyscy zasną. A do tego gwar, hałas, śmiechy, przekleństwa, dźwięk łańcuchów, swąd i kopcenie, golone głowy, piętnowane twarze, łatane ubiory — wszystko napiętnowane, zbezczeszczone. Tak, człowiek dużo wytrzymać może. Człowiek jest istotą do wszystkiego przywykającą, i myślę, że to najlepsze jego określenie.

[11.11.2024. Toruń]

SŁOWA DAWNIEJSZE ZAPOMNIANE I INNE [4]

 

dyferencjał - mechanizm różnicowy , przekładnia różnicowa – przekładnia mechaniczna zębata, wynaleziona w starożytnych Chinach przez Ma Juna w III w.n.e., stosowana od czasów Carla Benza w układzie napędowym pojazdów.

pryncypał - potoczne, zwykle żartobliwe lub poufałe określenie przełożonego, zwierzchnika, właściciela firmy;

- w muzyce to podstawowy głos klawiaturowy i pedałowy w organach.

stójkowy - w zaborze rosyjskim przed pierwszą wojną światową: szeregowy policjant

tużurek (z fr.: tout jour, co znaczy: cały dzień), – rodzaj okrycia męskiego podobnego do żakietu, o wyciętych i zaokrąglonych połach, z jednorzędowym zapięciem i wykładanym, często aksamitnym kołnierzem, kieszonką na lewej piersi oraz kieszeniami z patkami. Miał wąskie mankiety przy rękawach, zapinany był na pięć guzików. Kołnierz sięgał górnego guzika na piersiach. Ten noszony na co dzień rodzaj surduta pojawił się w męskiej garderobie w latach 40. XIX wieku, w tzw. okresie biedermeieru. Widywany był jeszcze na początku XX wieku, jednak w latach 30. uważany był już za ubiór staroświecki.

biedermeier - [ˌbʲidɛrˈmajɛr] – styl w sztuce, literaturze, muzyce, a przede wszystkim w architekturze wnętrz rozwinięty w latach 1815–1848 w Europie Środkowej – głównie w Niemczech i Austrii oraz w krajach pozostających w kręgu kultury niemieckojęzycznej: skandynawskich (zwłaszcza w Danii), w północnych Włoszech i krajach słowiańskich (szczególnie Czechy, Polska).

przyszwa - część cholewki obuwia przyszyta do podeszwy, zakrywająca stopę.

perpendykuł – 1. daw. wahadło zegara; 2. daw. zegar wahadłowy; 3. daw. pionowa linia, pion

komunik – w XVI–XVII-wiecznym wojsku polskim oddział konnicy zdolny do szybkich i niespodziewanych działań bojowych; w uproszczeniu: jazda poruszająca się bez taborów i armat.

[11.11.2024, Toruń]

ZAPISKI (1326 – 1327) SŁUŻBA, KTÓRA MA NAS W GŁĘBOKIM POWAŻANIU. SZOPKA.

 

1326.

Właściwie to straciłem ochotę do pisania, bo też nie czuję się najlepiej, zrobienie paru kroków po mieszkaniu mnie męczy i cały czas bym spał. Chcieliśmy w trójkę zmienić lekarza rodzinnego, bo wciąż jesteśmy „zapisani do Kutna”, a że mieszkamy w Toruniu, więc i łatwiej, i bliżej. Teoretycznie nie ma przeciwwskazań, ale podczas pierwszej wizyty w ośrodku, który znajduje się najbliżej naszego miejsca zamieszkania, moja żona usłyszała: - Proszę przyjść w poniedziałek o siódmej; my wprawdzie otwieramy o ósmej, ale może być kolejka, więc trzeba przyjść wcześniej. Jeśli się uda, to zostanie wam przydzielony jakiś lekarz, jeśli się nie uda, to trzeba przyjść kolejnego dnia.

- A czy można się umówić z lekarzem telefonicznie?

- To raczej wykluczone.

Czyli jednak zostaniemy przy tym Kutnie. I tak lepiej niż w Suwałkach.

1327.

W sumie miałem nie pisać o wyborach w USA, bo też kompletnie się nimi nie interesuję i uważam, że czy to pod rządami Demokratów czy też Republikanów Stany Zjednoczone będą wpływać na politykę światową według własnego widzimisię i pozostaną największym na globie straszakiem i policjantem w jednym. Mam nadzieję, że już niedługo alternatywą dla USA będą Chiny.

Cóż rzec o wyborach? Amerykanie wybrali prostaka, człowieka, który nie kłania się prawu, gbura i chama, który postanowił nie przedłużać kuracji psychiatrycznej. Wygrał z kobietą, która przypomina aktorkę, która wygrała nagrodę „Złotej Maliny” za najgorszą rolę w kiepskim filmie. Patrzysz na tę babkę z rozdziawioną buźką, rechoczącą ze śmiechu nad samą sobą, patrzysz i myślisz do jakiego dna dokopała się amerykańska elita. Ale kiedy podawane są informacje, że 27 milionów Amerykanów nie umie pisać i czytać, to przestaje cię dziwić ta wyborcza szopka za oceanem.

[09.11.2024, Toruń]

FILOZOFIA - LUKRECJUSZ (TITUS LUCRETIUS CARUS) - O NATURZE WSZECHRZECZY (DE RERUM NATURA)

 

Wiedza o życiu Lukrecjusza jest uboga i większość informacji o nim jest mniej lub bardziej dyskusyjna. Z notatki w Kronice Hieronima wyczytamy, że Lukrecjusz urodził się w 96 roku p.n.e. (według innych rękopisów w 94 roku p.n.e.), który „własną ręką śmierć zadał w czterdziestym czwartym roku życia”. Ostrożnie można więc przyjąć, że poeta urodził się w latach dziewięćdziesiątych p.n.e., a zmarł w latach pięćdziesiątych p.n.e.

„O naturze rzeczy” jest najpełniejszym starożytnym wykładem filozofii epikurejskiej. Składa się z sześciu ksiąg, obejmujących siedem i pół tysiąca wersów. Księga I i II traktuje o nauce o atomach i próżni, jako jedynych składnikach rzeczywistości. W księdze III i IV zawarte są opisy natury duszy i ducha (Lukrecjusz te pojęcia rozróżnia) oraz mechanizmy poznania ludzkiego. Ostatnie księgi V i VI kreślą powstanie naszego świata, rozwój cywilizacji oraz wyjaśniają różne zjawiska przyrody

Księga pierwsza rozpoczyna się wspaniałą inwokacją do bogini Wenus.

KSIĘGA PIERWSZA

Rzymian pramatko, Wenus! Bogów i ludzi kochanko,

Która wprowadzasz na niebo gwiazd migotliwe kaganki,

Drogę znaczysz żeglarzom i żyzną rozjaśniasz niwę,

I sama dając początek wszystkiemu, co w świecie żywe,

Boskie, słoneczne światło każesz źrenicom ujrzeć.

Przed tobą, tobą, bogini, uchodzą wichry i burze,

Tobie przemyślna ziemia pod stopy kwiaty rozściela,

Do ciebie wód błękitami śmieje się gładki ocean.

Dla ciebie niebo pogodne szatą świetlistą się stroi

I kiedy blaskiem porannym schodzisz z wiosennych podwoi,

Gdy ciepły wiatr południowy przeleci rodnym powiewem,

Najpierw cię z całej piersi ptaki witają śpiewem;

Potem ochocze trzody i wolna zwierzyna wszystka

Przepływa bystro rzeki, tratuje bujne pastwiska,

Dokąd rozkażesz — zdąża w niewoli twego uroku.

W końcu po morzach i górach, po nurtach rwących potoków,

W cienistych gniazdach ptaków, na polach pełnych zieleni,

Rozżegasz ogień miłości w sercu każdemu stworzeniu

I rodzisz sztuką swoją, rozkosz dającą i boleść,

Młode radosne życie, nadzieję nowych pokoleń.

Skoro cała natura na twoich wspiera się rządach

I nic bez ciebie życia i światła nie ogląda,

Nic nie oddycha weselem, nic nie oddycha kochaniem —

Twojej pomocy wzywam, twego przymierza w pisaniu,

Składając wiersze o prawdzie dla druha mego, Memmiady,

Który za twoją sprawą jest wzorem cnót i ogłady.

Tem więcej teraz, bogini, gdy słudze twemu chcę służyć,

Nieśmiertelnego wdzięku mym prostym słowom użycz,

Spraw, niech po wszystkich morzach, nad całej ziemi obszary

Posną dzikie zapasy i krwawe, wojenne ofiary.

Ty jedna możesz śmiertelnych obdarzyć błogim pokojem,

Bo przecież Mars pancerny, co srogie roznieca boje

I sprawą rządzi wojenną, często na twoje łono

Pada, zmożony raną miłości nieukojoną,

I oto, rozkochany, smukłą odchyla szyję,

Chciwie wpatrzony w ciebie twój luby oddech pije.

Pochyl się nad nim, boska, gdy oczy tobą napawa,

Od uczty twoich wdzięków nie każ mu rychło wstawać,

Otul go sobą dokoła, nie szczędź najsłodszych namów,

Uproś łaskę pokoju dla wojną znużonych Rzymianów —

Bo w dni od burzy ciężkie i nam pracować niesporo

Ani dla dobra ojczyzny sławna Memmiuszów latorośl

Nie może spraw publicznych zaniechać i żyć w zaciszu.[…]

[06.11.2024, Toruń]

KANTATY BACHA [BWV 1]

 

1. Coro

Corno I/II, Oboe da caccia I/II, Violino concertante I/II, Violino ripieno I/II, Viola, Continuo

Jak pięknie nam jutrzenka lśni

Odblaskiem wiecznej, Bożej czci,

Jak cudnie nam jaśnieje!

Gałązko, Ty z Jessego pnia,

Dawida Synu, chlubo ma,

Wypełniasz me nadzieje!

Jasny, krasny,

Jesteś wiecznie i serdecznie uwielbiony,

Nad niebiosa wywyższony.

2. Recitativo T Continuo

Synu Najwyższego i Synu Maryi,

Tyś Twoich wybranych Król!

Jak słodko jest nam przy Twym życia słowie,

Według którego pierwsi ojcowie

Tak lata jak i dni liczyli;

Które Gabriel rozradowany

W Betlejemie zwiastował!

O, słodki chlebie niebios nam dany!

Ni grób, ni lek, ni śmierć, ni ból,

Z serc naszych wydrzeć Cię nie zdoła.

3. Aria S Oboe da caccia, Continuo

O śpieszcie niebiańskie i boskie płomienie

Wypełnić pierś moją, co tak pragnie was!

Najgłębsze już czują dusze poruszenie

Serdecznej miłości.

Smakują na ziemi nieba wspaniałości.

4. Recitativo B Continuo

Ziemski blask i światłość ciała

Nie mają dla duszy mej znaczenia.

Radości promieniem sam Bóg mnie obdziela,

Bo dobra pełnia doskonalą.

Którą jest ciało i krew Zbawiciela,

Jest oto dana dla pokrzepienia.

Musi więc nas, ludzi,

Przeobfite to błogosławieństwo,

Co od wieczności czekało nas w niebie,

I naszą wiarę podnosi do siebie,

Do dziękczynienia wszak pobudzić.

5. Aria T Violino concertante I/II, Violino ripieno I/II, Viola, Continuo

Nasze usta i strun granie

Tobie, Boże,

Wciąż w pokorze

Winny nieść podziękowanie.

Serca, zmysły więc wznosimy

I śpiewaniem Ciebie, Panie,

Przez dni wszystkie wciąż chwalimy.

6. Choral Corno I e Violino I col Soprano, Corno II, Oboe I e Violino II coll' Alto, Oboe II e Viola col Tenore, Continuo

Z ócz mych płyną radości łzy.

Początkiem, końcem jesteś Ty,

Co trwasz w nieskończoności.

Bo mnie dla swojej chwały On

Do raju wiedzie przed swój tron,

Więc klaszczę w mej radości.

Amen! Amen!

Przyjdź, radości ma korono, już nie zwlekaj.

Ciebie z utęsknieniem czekam.

[06.11.2024, Toruń]

PROZĘ CZYTAM... (12) MAREK HŁASKO - LIST

 

… I DZIELĘ SIĘ

[Jedno z najpiękniejszych opowiadań, zresztą nie tylko tego autora, przytaczam je w całości. Jeśli kto nie zna tego tekstu, szczerze polecam. Nie pożałujecie!]

Oczekiwałem na list. Nikt nie pisał do mnie listów; nie miałem nikogo bliskiego; ani tutaj, ani w kraju, ani na całym świecie; byłem już starym, samotnym człowiekiem. “Ba! — myślałem sobie nieraz. — Przecież nie wszyscy mogą mieć bliskich: to naturalne; a ludzie samotni są także potrzebni, aby inni rozumieli, jak straszną rzeczą jest samotność, i starali się przed nią uchronić”. Lecz mimo to czekałem na list. Wiedziałem, że nie nadejdzie on nigdy, lecz niemożliwe wydawało mi się, aby nikt z żyjących na świecie pewnego dnia nie zechciał napisać do mnie listu. Ludzie najbardziej nawet nieszczęśliwi nie wierzą nigdy w c a ł k o w i t o ś ć swego nieszczęścia, potrzebna im jest maleńka szpareczka, dzięki której mogą oddychać; tak samo jak chyba z samotnymi; zawsze mamy maleńkie okienko, przez które kogoś wyglądamy. Ja czekałem na list.

Dom, w którym zamieszkiwałem śmiesznie mały pokój, był jednym ze starych domów na przedmieściach naszego miasta. Był to dom o poczerniałych ścianach, wytartych schodach i zielonym od wilgoci podwórku. Na dachu tego domu kilku wyrostków założyło hodowlę gołębi; mniejsi chłopcy biegali po podwórku bawiąc się, odkąd pamiętam, w tę samą zabawę — złodzieja i policjantów; dziewczynki skakały przez sznurek oraz grały w niebo i piekło; latem w słońcu śpią tłuste koty; zawsze pachnie kapusta i mokra bielizna. Od czasu do czasu stróż upija się i gra na harmonii; wtedy dzieci zbiegają się i otoczywszy go kołem, patrzą, jak zręcznie przebiera grubymi palcami po klawiszach, a pewien łysy tapicer wychyla z okna swoją głowę i prosi: “Zagraj «Klaryssę», Franciszku!”; wtedy stróż rzuca mu spojrzenie pełne słodkiej zadumy i gra to smutne i dziwne tango. Dzień zaczyna się tu wcześnie; połowa mieszkańców domu pracuje w pobliskiej fabryce odlewów i już od piątej rano tupie po schodach; o siódmej obydwaj krawcy puszczają w ruch swoje maszyny; szewc straszliwym basem wymyśla swemu czeladnikowi, który jest bardzo piegowaty, ma niepokojąco podobne do nietoperza uszy i — jak twierdzi szewc — jest “potomkiem kretyna i sowy”; u tapicera stukają młotki, do warsztatu naprawy samochodów zjeżdżają pierwsze taksówki, a stróż ziewa i podciągając spodnie, wychodzi z miotłą na podwórko - życie ma tutaj jedną twarz.

Listonosz — pan Gołębiowski — zjawiał się tu około godziny dwunastej; o tej godzinie śpiewały już wszystkie kucharki, wszystkie dywany już przetrzepano i swąd obiadów dolatywał z każdego okna. Już z daleka widziałem, jak listonosz nadjeżdża na swym rozklekotanym rowerze; jedną ręką trzyma za kierownicę, drugą — wyciąga list ze swej ogromnej torby. Wtedy wszyscy schodzą na podwórko, gdyż listonosz — tak jak i ja — jest starym człowiekiem i ciężko mu wspinać się po stromych schodach. Nakłada na nos okulary i odczytuje nazwiska:

— Siemiątkowski!

— Jaszczyk!

— Malinowska!

Wszyscy odbierają swoje listy i odchodzą. Wtedy ja pytam:

— Czy nie ma nic dla mnie?

— Nie — odpowiada listonosz. — Nic dla pana dzisiaj nie było. Może jutro będzie.

— Niech pan zobaczy jeszcze raz — proszę. — Wie pan, jak to jest; czasem się zapomina. Czasem się zdaje, że nie ma już nic, a potem dopiero spostrzega się przypadkowo, że jednak jeszcze coś pozostało. Niech mi pan wierzy, że tak doprawdy bywa. Proszę zobaczyć jeszcze raz.

Listonosz sięgał do torby, lecz twarz jego wyrażała bezgraniczne powątpiewanie.

Długo grzebał, potem mówił:

— Nie, dzisiaj nie było dla pana listu. Może jutro będzie. Czeka pan?

— Tak — odpowiadałem. — Czekam. Oczywiście że czekam. Ma do mnie ktoś napisać, ale on mieszka bardzo daleko stąd. Wie pan, jak się daleko mieszka...

— Oczywiście — mówił listonosz. — Moi bliscy także mieszkają bardzo daleko stąd. O, nawet pojęcia pan nie ma, jak daleko. Trudno, musi pan poczekać. Może jutro przyjdzie już ten list.

— Będę czekać — mówiłem. — ten list na pewno do mnie przyjdzie; niech pan tylko dobrze uważa na poczcie. Już ja pana o to bardzo proszę! Będę czekać.

— Tak trzeba — odpowiadał listonosz. — Przecież zawsze czeka się na jakiś list.

Salutował mi i odjeżdżał. Widywaliśmy się co dzień; widywaliśmy się co dzień przez wiele lat. Latem przyjeżdżał zgrzany, sapiąc jak lokomotywa; zimą piękne wąsy jego sztywniały od lodu; jesienią był smutny i zgnębiony, ociekał deszczem, a rower jego ochlapany był strasznie błotem i przybywało mu rdzawych plam; wiosną on chyba pierwszy w naszym mieście rozpinał koszulę i widziałem siwe i ogromnie gęste włosy na jego twardej piersi. Przeszło wiele wiosen; czeladnik od szewca założył już własny warsztat, ożenił się i z dziesiątego podwórka słyszałem, jak takim samym basem wymyśla swemu pomocnikowi; chłopcy, którzy bawili się tu niegdyś w złodzieja i policjantów, służyli teraz w wojsku i stamtąd pisali krótkie, chaotyczne listy do dziewcząt, które skakały niegdyś przez barwny sznureczek, a teraz były już wysokie, chodziły w kwiecistych sukienkach i ozięble odpowiadały swoim matkom, że one przecież nie pytały ich o zdanie w kwestii swego zamążpójścia. Stróż przygłuchł i mylił teraz tony dziwnego tanga, a tapicer coraz częściej trafiał młotkiem we własną rękę. Pytałem:

— Czy jest jakiś list dla mnie?

— Nie — odpowiadał listonosz. — Dziś, proszę pana, nie było nic. Zapewne będzie jutro.

— Czy sprawdził pan dobrze? — pytałem.

Listonosz robił urażoną minę i odpowiadał:

— Ja zawsze sprawdzam dobrze, proszę pana. Musi pan czekać.

— Oczywiście — mówiłem. — Będę czekać.

— Tak trzeba. Przecież zawsze czeka się na jakiś list. One rozmaicie przychodzą; przecież ludzie piszą z bardzo daleka. Czasem trzeba długo czekać na list.

Miałem żal; miałem żal do wszystkich mieszkańców tego domu, którzy otrzymują listy; nienawidziłem ich twarzy w chwili, gdy z rąk listonosza odbierali swoje listy. Wydawało mi się, iż słowa zawarte w tych listach odebrano mnie, że należą one do mnie, ja powinienem je czytać — płakać nad nimi lub śmiać się — i że tylko przez jakiś niezrozumiały dla mnie przypadek listy te trafiają do obcych rąk, podczas gdy naprawdę każdy z nich należy do mnie. Przypomniałem sobie wszystkich ludzi, jakich znałem w życiu; odżywały we mnie dawne przyjaźnie, krótkie chwile spotkań z tymi, których twarzy nie mogę sobie dziś już przypomnieć.

Długo myślałem o pewnej kobiecie, którą darzyłem ogromną miłością w wieku lat dwudziestu. Przez wiele dni umysł mój zaprzątał wizerunek pewnego człowieka, z którym przyjaźniłem się kiedyś gorąco, i wydawało mi się, że człowiek ten napisze do mnie. Osiągnąłem nawet swego rodzaju cudowną pewność, iż lada dzień otrzymam list od tego człowieka; odżywały we mnie wszystkie dobre i złe chwile, jakie z nim przeżyłem: kłótnie, spacery, nocne rozmowy, dyskusje i wyznania; wywoływałem z oddali jego gesty, słowa i uśmiechy. I wiedziałem, że to on, tylko on napisze do mnie list. Tak było przez wiele dni; potem uprzytomniłem sobie, że człowiek ten umarł wiele lat temu, a ja sam rzuciłem pierwszą garść ziemi na jego grób.

O, tak! Te listy, które przynoszono tutaj, kradziono mnie; czułem to. Jestem starym człowiekiem; każdego dnia ze zdziwieniem witam słońce na niebie; wiem przecież, że blisko mi już do śmierci; wiem, ze gdybym dostał w końcu list — nie umierałbym samotnie. Nienawidziłem ludzi dostających listy: było to uczucie człowieka, który czuje szczęście innych, a sam nie potrafi się do nich przytulić; jest to dręczące uczucie miłości i nienawiści.

“Cóż oni robią z tymi listami? — myślałem. — I na cóż im w ogóle listy? Oni mają domy, dzieci; wokół nich kręci się wielu ludzi — ja czekam tylko na list”.

Wiedziałem już, kto i od kogo w kamienicy otrzymuje listy. Wiedziałem, że pewna ruda dziewczyna, która tak chętnie przesiaduje z książką na balkonie, otrzymuje listy od narzeczonego. Przebywa on w dużym, dalekim mieście; listy jego przychodzą w błękitnych kopertach; na każdym arkuszu listu rysuje on kółko tam, gdzie pocałował papier; dziewczyna podnosi te listy do ust i uśmiecha się.

Zadzierzysty starszy pan — jest z zawodu księgowym, mieszka na pierwszym piętrze i całe niedziele chodzi w kalesonach po mieszkaniu — otrzymuje listy od swego brata, który jest również księgowym; piszą oni do siebie wyłącznie o sprawach zawodowych.

Schludna jak myszka staruszka dostaje listy od syna z wojska; niedowidzi ona już i to ja jej odczytuję te listy; staruszka chlipie i zawsze pokazuje mi fotografie swego syna. Jest to duży i ładny chłopiec; staruszce jest bardzo przykro, że obcięto mu w wojsku włosy, a ona ich nie ma; od dzieciństwa przechowywała jego włosy.

A do mnie nikt nie pisał listów. Pytałem:

— Czy przyszło dziś coś dla mnie?

— Nie — odpowiadał listonosz. — Dziś nie było nic, może jutro będzie coś dla pana. Musi pan czekać.

W końcu zauważyłem, że listonosz unika mnie; unika mnie, nie patrzy mi w oczy, szybko się żegna i opryskliwie odpowiada na moje pytania. Nie wiedziałem dlaczego; byłem przerażony; listonosz był przecież jedynym człowiekiem, który mógłby pewnego dnia przynieść mi nadzieję. Nie wiedziałem dlaczego i bałem się spojrzeć w twarz temu człowiekowi; zrozumiałem to dopiero wówczas, kiedy przypadkowo usłyszałem rozmowę, jaką prowadził on z pewną kobietą. Listonosz mówił:

— Ja nie mogę jeździć do tego człowieka. On tak czeka na ten list. Ja mu nie przynoszę nadziei. Czy pani wie, co to jest nie przynieść człowiekowi nadziei? To gorzej, niż go oślepić i zabić. Ja wiem, że on czeka na tę nadzieję, i to ode mnie. Ja nie mogę z nim rozmawiać; ja czuję, że sam nie powinienem żyć. Cóż jest warte własne życie, jeśli się innym nie przynosi nadziei?

Za parę dni listonosz przywiózł mi list. Jechał tego dnia bardzo szybko po krzywym bruku naszej ulicy; wołał mnie już z daleka; niecierpliwie odepchnął innych i wręczył mi list.

Potem wyjął z torby butelkę wina, podał mi ją i rzekł:

— Trzymaj pan butelkę! To wino kupiłem i powiedziałem sobie, że wypijemy je z panem wtedy, kiedy dostanie pan ten swój list. Po robocie zajdę do pana i wypijemy je. To będzie dobre wino; to jest stare wino. Ale czegóż pan płacze?

— Do diabła! — rzekłem. — Do diabła! Czy nie wie pan tego, że zawsze czeka się na jakiś list?

Odpieczętowałem go. Długo patrzyłem na rządki liter skaczące mi przed oczami, nim to wszystko ułożyło się w jakiś sens. “Nie przerywaj łańcuszka szczęścia — czytałem. — Przepisz ten list w dziesięciu egzemplarzach i poślij go swoim znajomym. Do każdej koperty włóż dwa złote. Nie przerywaj łańcucha szczęścia!...”

Opuściłem rękę i osłupiałym wzrokiem patrzyłem na listonosza.

— Grunt, że się pan doczekał — rzekł. — To najważniejsze. Przyjdę do pana po robocie.

Wsiadł na rower i odjechał.

1955

[02.11.2024, Toruń]