Obaczmy fałsz
Kalchasa wieszczby lub sprawdzenie;
Bo których nie
wtrąciły Mojry¹²⁴
w smutne cienie,
Którzy dotąd
żyjecie, w
was żywe mam świadki:
Gdy do Aulidy¹²⁵
greckie zbierały się statki
Niosąc
tysięczne klęski pod mur Ilijonu,
A my pod miłym
cieniem wyniosłego klonu,
Przy którym
wody nurtem wytryskały czystym,
Bili święte
ofiary bogom wiekuistym
Znak wielki się
pokazał, jaki
się nie zdarza:
Z czerwonymi
plamami idzie spod ołtarza
Smok¹²⁶
straszny, który zaraz na drzewo się wspina,
Gdzie się
ptasząt na wierzchu wylęga rodzina:
Ośmioro było w
liściu zagnieżdżonych skrycie,
A dziewiąta
samiczka, co im dała życie.
Tam on wlazłszy
pisklęta świerczące pożera:
Matka smutne nad
dziećmi żale rozpościera,
Wtem ją,
próżny niosącą ratunek, za skrzydło
Pochwyciwszy,
okrutne pożarło straszydło.
Gdy tak połknął
smok dzieci i matkę kwilącą,
Rzecz cudowna
się w porę zdarzyła znaczącą:
Bo Kronida¹²⁷,
z którego wyszedł przeznaczenia,
Natychmiast w
kamień smoka strasznego zamienia;
Na to nas
wszystkich wielkie podziwienie bierze.
Pomnijcie, wszak
to było przy samej
ofierze.
Zaraz Kalchas
wykłada przeznaczenie wieczne:
— «Czemużeście
zamilkły, Achaje
waleczne?
Ten znak pewny
Zeusa opatrzność nam dała,
Nierychły jego
skutek, ale wielka chwała.
Jak ten smok
osiem drobnych pisklątek zadławił
I z nimi wraz
dziewiątą ich matkę też strawił:
Tak walczyć
przez lat dziewięć dla nas wyrok stoi,
A dziesiątego
roku dobędziemy Troi».
Tak on wróżył:
co teraz wnet się uskuteczni.
Bądźcie więc
w przedsięwzięciu, Achaje,
stateczni,
Póki miasta
Pryjama nie
weźmiem zdobyczą».
Skończył mądry
Odyseusz, greckie wojska
krzyczą;
Głośny okrzyk,
od ludu ochoczego wszczęty,
Odbijały
stojące na
brzegach okręty;
Wszyscy brzmią
pochwałami twymi, Odyssesie.
Potem Nestor
poważny taki głos podniesie:
— «Ach! Przez
bogów! Jużeśmy chłopcami się stali,
Już nas do dzieł
rycerskich piękna chęć nie pali.
W cóż się,
pytam, obrócą nasze obietnice,
W co przysięgi,
podane w co pójdą
prawice?
Takież to
dopełnienie zaręczonej
wiary?
Wszystko, jak
widzę, znikło z dymami ofiary.
Tak długo tu
jesteśmy —
i chcemy się wadzić?
Nie mogą nas do
celu kłótnie doprowadzić.
Ty, Atrydo,
stałością uzbrój
piersi twoje,
Prowadź nas na
kurzawy i na trwałe boje;
Wzgardź tymi,
co od rady oddzielać się śmieją:
W niemęskim
próżnowaniu niech podło gnuśnieją!
--------------------------------------------------------------------------
¹²⁴Mojry
(mit. gr.) — boginie przeznaczenia, przedstawiane z przędzą
symbolizującą
ludzkie życie.
¹²⁵Aulida —
port na wybrzeżu Beocji.
¹²⁶smok —
w dawnej
polszczyźnie: wąż.
¹²⁷Kronida —
przydomek Zeusa (syn Kronosa).
-------------------------------------------------------------------------
Daremne ich
życzenia: nie ruszym stąd kroku,
Aż ujrzym
fałsz lub prawdę Zeusa wyroku.
Pan bogów nas w
zamysłach uszczęśliwi,
Bo kiedy na
okręty wsiadali Achiwi,
Niosąc Troi
zniszczenie, pomyślne obroty
Wróżąc niebo,
prawymi¹²⁸ uderzyło grzmoty.
Nie myślcież o
powrocie wprzódy, przyjaciele,
Aż każdy
weźmie ładną Trojankę
w podziele
I zemści się
Heleny jęków
i kłopotu.
Lecz jeżeli
kto żąda upornie powrotu,
Niechaj
wsiada na okręt; wpośród morskich toni
Zasłużony go
wyrok i kara dogoni.
Radź sam,
królu, i drugich radę miej
na względzie;
Co ja
powiem, uwagi twojej
godne będzie.
Dziel mnóstwo
na narody, narody na szyki,
By sobie wzajem
niosły pomoc wojowniki!
Gdy to zrobisz,
a Grecy nie stawią się sprzecznie,
Natenczas
możesz, królu, poznać dostatecznie,
Kto jest
gnuśny, kto dzielny z wodzów i żołnierzy,
Bo każdy się
na placu własną siłą zmierzy;
I czy do wzięcia
miasta bogi na zawadzie,
Czy też
tchórzostwo ludu zawadę nam kładzie».
Agamemnon tak
mówi na rzecz¹²⁹ Nestorową:
— «Wszystkich
celujesz,
starcze, radą i wymową.
Gdyby mi Feb¹³⁰
i Pallas, i Kronid życzliwy
Dziesięć
takich dał radców pomiędzy Achiwy,
Zniszczylibyśmy
dawno złe Dardanów plemię
I Pryjama
wyniosłe miasto wbili w ziemię.
Ale mnie syn
Kronosa ukarał bez miary,
Gdy mnie świeżo
wprowadził w niepotrzebne swary:
Otom się z
Achillesem skłócił o dziewczynę,
Przyszło do
ciężkiej
zwady, a jam
dał przyczynę.
Wszakże, gdy
niechęć zgaśnie, która się w nas wkradła,
Już zginęły
Dardany, już
Troja
upadła.
Teraz weźcie
posiłek, waleczni rycerze,
Gotujcie
się do boju,
opatrzcie¹³¹ puklerze¹³²,
Dzidy ostrzcie,
obroku nie szczędźcie dla koni,
Doświadczcie
waszych wozów i wszelakiej
broni.
Srogim Aresem¹³³
cały dzień będziem się bili,
A wytchnąć nie
pozwolę ani jednej
chwili;
Z samą się
chyba przerwie bój
okrutny nocą,
Dobrze się tu i
piersi, i tarcze zapocą;
Bez przerwy
rohatyną¹³⁴ robiąc, dłoń zdrętwieje,
I konie wóz
ciągnące hojny
pot obleje.
A kto się na
okręty od boju
oddali,
Przysięgam, że
od zguby nic go nie ocali:
Psom się na
brzydką pastwę i sępom dostanie».
Skończył, a
straszne wojska
powstało wołanie:
Grzmi powietrze,
jak ryczą
na morzu bałwany,
Gdy z innymi Not
wiatry walczy zagniewany
----------------------------------------------------------------------------
¹²⁸prawy
(daw.) — prawdziwy.
¹²⁹rzecz
(daw.) — mowa.
¹³⁰Feb —
przydomek Apolla, boga słońca.
¹³¹opatrzyć
(daw.) — przygotować a. naprawić.
¹³²puklerz —
rodzaj
okrągłej,
wypukłej
tarczy.
¹³³Ares (mit.
gr.) — bóg wojny;
tu przen.: zapał bojowy.
¹³⁴rohatyna
— rodzaj
włóczni zaopatrzonej
dodatkowo w hak.
----------------------------------------------------------------------------
I na skałę
pobrzeżną całą moc wywiera,
A skała silnym
barkiem gniew jego
odpiera.
Z rady do naw
gromada rozchodzi się cała,
W namiotach palą
ognie, zasilają
ciała…
A gdy już
dosyć mieli jadła
i napoju,
Szanowny starzec
Nestor tak radzi o boju:
— «Atrydo!
Mężów królu, to jest
moje
zdanie,
Aby czasu nie
tracić, przyśpieszyć spotkanie:
To chwila, którą
Zeus daje
nam łaskawy.
Niech woźni lud
zwołają,
niech porzuca nawy
I szeroko
zastąpi morza całe brzegi;
A my gęsto
ściśnione przechodząc szeregi.
Wydamy znak
Aresa, że już
bitwy pora».
Przyjął
król Atryd zdanie mądrego Nestora.
Zatem woźnych
do siebie przywołuje
głośnych;
Ci krzyk ogromny
z piersi wydają
donośnych
I do boju
waleczne gromadzą Achiwy.
Cały obóz
napełnia odgłos ich straszliwy.
A Zeusa
zastępce, berłowładne króle,
W orszaku lud
stawiają i
gotują w
pole.
W pośrodku ich
Pallada z modrymi oczyma
W boskim ręku
egidę¹³⁵ nieśmiertelną trzyma;
Sto złotych
frędzli
wisi, sztuka w nich cudowna,
Każda w swoim
szacunku stu wołom się rowna;
Z taką tarczą
obiega Pallas greckie roty,
W piersi mężom
dodaje
rycerskiej
ochoty.
Natychmiast do
powrotu wszelka chęć ustała,
Wojny
wszyscy wołają,
wojny chęć
w nich pała.
Jak na górze
zajadły
ogień las pożera,
Wokoło się na
pola jasność
rozpościera:
Tak kiedy ci
mężnymi postępują
kroki,
Błyszczy się
miedź i rzuca blaskiem pod obłoki.
Jak na azyjskiej
łące, gdzie Kaistru¹³⁶ wody,
Stadami się
zbiegają
powietrzne narody,
Gęsi i z długą
szyją
łabędzie, żurawie,
Biją skrzydły
powietrze i w niesfornej
wrzawie
Zniżają
się, a odgłos brzmi po całej
łące:
Tak i z naw, i z
namiotów Achajów
tysiące
Na liczne
podzielone roty i szeregi
Wylewają
się hurmem na Skamandru¹³⁷ brzegi;
Drży ziemia,
gdy stąpają
i męże, i konie.
Ile kwiatów i
liści zdobi wiosny skronie,
Ile się much
uwija latem w tej
godzinie,
Gdy słodkim
pasterz mlekiem napełnia naczynie:
Tyle w polu
Aresa greckich mężów stoi,
Czyhających
na zgubę Trojanów
i Troi.
Wodzowie do
potyczki szykują
żołnierze
I tak je
rozeznają,
jak kozy
pasterze,
Kiedy się na
pastwisku pomieszają
z sobą.
Atryd wyższy
nad wszystkich jest
wojska
ozdobą,
Głowę, oko ma
takie, jak
u Kronijona,
-------------------------------------------------------------------------------
¹³⁵egida —
mityczna tarcza wykuta przez Hefajstosa.
¹³⁶Kaistros
— rzeka płynąca przez krainy Lidię i Jonię.
¹³⁷Skamander
— rzeka pod Troją.
[04.07.2025,
Toruń]