Johannes Vermeer - Dziewczyna z perłą

Johannes Vermeer  -  Dziewczyna z perłą

CHMURKA I WICHEREK

...życie tutaj jest także fikcją, choć nie zawsze...

Down with the fascists Trump and Netanyahu!

21 lipca 2025

SŁOWA JAKIE DRZEWIEJ BYWAŁY - ŻGLISKO 1976 - ŻYLANY 2055

 

1976. Żglisko, żgliszczko, żgliszcze - miejsce palenia umarłych.

1977. Żłobowacina, żłobowina - miejsce wyżłobione.

1978. Żłop - żłopanie, żłopnięcie; to, co się żłopie; 3)

1979. Żłopy - sapiska, wpadliny, źródliska, zdroiska.

1980. Żłób - rynna; kanał, koryto.

1981. Żłód, żłódź - deszcz zlodowaciały, grad.

1982. Żmii - żmijowy.

1983. Żmij - wąż, gad, gadzina, jaszczurcze plemię

1984. Żmija - gatunek armaty.

1985. Żminda, żmienda, żmindactwo - skąpstwo.

1986. Żnia - żniwo.

1987. Żniwaczka, żniwka - żniwiarka.

1988. Żniwny - tyczący się żniwa.

1989. Żniwować - odbywać żniwo.

1990. Żog -m palenie, ogień

1991. Żoła - znój, pot.

1992. Żołd - służyć w wojsku, być żołnierzem;

1993. Żołd - wojskowość, służba wojskowa; wojsko, siła zbrojna; służba.

1994. Żołdnierz - żołnierz.

1995. Żołdować - służyć w wojsku.

1996. Żołdownik - żołnierz na żołdzie będący.

1997. Żołnieraka - żołnierzyna.

1998. Żołnierczyk - żołnierzyk.

1999. Żołnierska - stan żołnierski, służba wojskowa, żołnierstwo.

2000. Żołnierskie - po żołniersku.

2001. Żołnierzyn - żołnierski.

2002. Żołtarz - psałterz.

2003. Żona - kobieta, białogłowa.

2004. Żonetka - kobietka; żoneczka.

2005. Żonie, żenie - gna, pędzi.

2006. Żorula - biedna żórawica (samica żórawia).

2007. Żółciany - żółciowy.

2008. Żółcina, żółtość.

2009. Żółklina - żółtość, zajście żółtością.

2010. Żółtasy - żółtawy.

2011. Żółtnąć - żółtnieć, żółknąć.

2012. Żółtobrzuch - ten, co dogadza brzuchowi, gębie, rozkosznik.

2013. Żrawy - żrący, wyżerający, trawiący.

2014. Żreć - gryźć się, frasować się, martwić się.

2015. Żuchać, żuchleć - żuć pomału, przeżuwać.

2016. Żuchel - kawał (chleba).

2017. Żuchwa, żucha, żuchawica - szczęka górna.

2018. Żuć, żwać o kimś - wziąć kogo na język, wycierać sobie kim zęby, źle o kim mówić; 2019. Żuć, żwać się - gryźć się, trapić się, frasować się.

2020. Żuka, ażuka, hażuka - rodzaj długiej sukni wierzchniej.

2021. Żuława - niskie wybrzeże z błot i bagnisk

2022. Żuławczyk - żuławianin, mieszkaniec żuławy.

2023. Żuławski - tyczący się żuławy.

2024. Żupica - żupan, kitlik.

2025. Żurzyć się - być markotnym, kwasić się, jątrzyć się, gniewać się .

2026. Żuwka - zupka.

2027. Żuzel - pumeks; koniec palącego się knota u świecy.

2028. Żużelasty, żużylisty - żużelowaty, podobny do żuzla, pełen żuzla.

2029. Żużmant - gatunek sukni kobiecej.

2030. Żwacz - obmówca, plotkarz.

2031. Żwawliwy - mielący ciągle ustami.

2032. Żwawy - zębaty.

2033. Żwadło, żwawiedło - pierwszy żołądek u przeżuwających, żwacz.

2034. Żwer - żwir.

2035. Żwerowaty - żwirowaty.

2036. Żybura - napój zły, lura.

2037. Życiowrotny - przywracający życie, odradzający.

2038. Życzka - tasiemka.

2039. Życzkowy - tasiemkowy.

2040. Życzność - życzliwość, życzliwość; życzenie

2041. Życzliwy - życzący komuś czegoś; pożądany.

2042. Życzny - życzliwy.

2043. Życzyć komuś - być życzliwym, sprzyjać;

2044. Życzyć komuś - radzić, perswadować życzliwie; pozwolić;

2045. Życzyć - udzielić do używania, użyczyć, pożyczyć .

2046. Życzyć komuś czegoś - cieszyć się z posiadania czegoś przez kogoś, nie zazdrościć mu.

2047. Żyć - mieszkać, przebywać; trwać

2048. Żyję ja - jakem żyw, póki ja żyję

2049. Żyć, rzyć - zadek.

2050. Żyda grzebać - knuć konszachty, działać potajemnie.

2051. Żydło - życie, żywność.

2052. Żydowczyzna - żydowszczyzna.

2053. Żydowstwo - kraj żydowski.

2054. Żydy - gawiedź, tłuszcza.

2055. Żylany - żylasty.



[21.07.2025, Toruń]

MUZYCZNE POCZTÓWKI - GEORG FRIEDRICH HÄNDEL - PASSACAGLIA - ALEKSANDER MOTOWIŁOW

 


[21.07.2025, Toruń]


ODKURZONE

 

[…]

A teraz do altany. Jeśli altana to wino. Posadziłem siedem lat temu. Nie dzikie, zapuszczone i kwaśne, tylko jakaś nieszczególnie dorodna odmiana rodzimej winorośli, odporniejsza na mróz od sławnych szczepów roussillon, merlot czy cabernet d'Anjou; po ścięciu kłączy na zimę przykrywałem korzenie i stwardniałe łodygi słomą. Radowały mnie te chochoły przyprószone śniegiem, a w połowie maja moje krzewiny, jeszcze nieśmiało, wypuszczały pędy, z każdym kolejnym sezonem obfitsze w późniejsze owoce. Po nasłonecznionej stronie grona były cokolwiek większe i smaczniejsze; robiłem z nich wino, niedużo, ledwie dziesięciolitrowy balonik.

Pirożka tak jak mówiła, zrobiła klusķi z truskawkami i śmietaną. Byłbym może i podał do tych smakowitości tego wina, ale go jeszcze w tym roku nie próbowałem; niech sobie dojrzewa. Do truskawowego dania jest herbata, mocna czarna herbata, którą pijemy z Pirożką bez cukru, aby zrównoważyć słodycz truskawek.

- Jutro przyjeżdża Maurycy - informuje mnie Pirożka, a na jej górnej wardze bieleje śmietankowy kożuszek. - Miał przyjechać przed tygodniem, ale pojawili się Włosi.

Pirożka wcześniej opowiadała mi o nich.

- Wyobraź sobie... jego rodzina i jeszcze jedna (mówię o rodzicach) pracują w jednym zakładzie, do którego dojeżdżają wspólnie, to znaczy raz podwozi ich ojciec Maurycego, innym razem tamten sąsiad. W ten sposób zaoszczędzili przez dwa lata sporo kasy na dojazdy. Maurycy znalazł sposób na wykorzystanie tych zaoszczędzonych pieniędzy - odszukał w internecie stronę, na której ludzie wymieniają się adresami, to jest udostępniają swoje mieszkania na czas pobytu drugiej strony. W tym roku właśnie przyjechali do Maurycego Włosi, u których on z rodzicami zamieszkał w zeszłym roku.

Truskawkowa rozpusta trwa. Zajadam się zapachem, raczę się smakiem; w końcu Pirożka mówi, że jak zmyje naczynia, rozłoży sobie koc do opalania.

- Nie masz pojęcia, jak ciemną karnację ma Maurycy... chciałabym go nadgonić - mówi do mnie - a ty co będziesz robił?

I nie czekając na moją odpowiedź, sana odpowiada:

- No tak, ty masz te swoje traktaty, prawda?

- A żebyś wiedziała, Pirożko.

- A dasz mi kiedyś przeczytać?

- Jeszcze się zastanowię - odpowiadam kpiarsko, sącząc powolutku mocną gorzką herbatę.

[…]



[21.07.2025, Toruń]

ZAPISKI (1317) FILMOWO

 

1317.

Kilka zagadnień filmowych, które wiążą się ze stwierdzeniem, że współczesne filmy: czy to polskie, czy to zagraniczne, niewiele mnie obchodzą. W internecie szukam filmów starych. Peerelowskich, mniej lub bardzie udanych, ale bliższych mojej wizji kina. Przeraża mnie dzisiejsza brutalność, wulgarność, chamstwo, tematyka wojen zabójstw traktowanych jako rozrywka, polecanych, reklamowanych w mediach oraz portalach prezentujących konieczne do obejrzenia nowości. Na takim portalu „cda”, z którego korzystam, bo rzeczywiście można tam wyszukać mnóstwo interesujących mnie filmów (niestety TVP VOD poszedł na komercję i powtarzające się reklamy skutecznie umożliwiają oglądanie filmów czy spektakli teatralnych) oczywiście przed obejrzeniem danego filmu trzeba koniecznie wysłuchać i obejrzeć reklam filmów, w których trup kładzie się w każdych możliwych pozycjach. No, to takie pozycję z cyklu „zabili go i uciekł”, ale przedtem poćwiartkowali jego ciało i aby go dogonić wystrzelili dwa wagony amunicji. Naprawdę, takie filmy powinniśmy oglądać i w dodatku zobaczymy je jedynie w płatnym pakiecie „premium”. Nie dość, że puszczają dziadostwo, to jeszcze trzeba za to płacić – kuriozum.

Oprócz tych oceanów krwi najbardziej denerwuje mnie wulgarność.

Przypominam sobie pewne sceny z „Czterech pancernych…”. W którymś z odcinków drugiej serii Tomasz Czereśniak nad ranem przygotowuje dla przyjaciół śniadanie, konkretnie – jajecznicę. Ponieważ bohaterowie pancerniacy, Wichura i Lidka są zmęczeni i mocno śpią, nie reagują na słowa pobudki. Tomuś chwyta więc harmonię, zaczyna grać i śpiewa: „Ja tu trąbię od godziny, a wy śpicie s…..”. Oczywiście Czereśniak nie kończy kupleciku niestosownym słowem (podobnie było w scenariuszu i książce Przymanowskiego). Wyobrażacie sobie tę scenę w «nowej wersji „Pancernych” którą może i wyprodukuje Netfliks, bo Netfliks nastawia się na produkcje takiego badziewia)? Tam nie trzeba by wykropkowywać literek po „s”. Inna scena, tym razem z Gustlikiem (Franciszek Pieczka), który kryguje się wypowiadając d..a i natychmiast poprawia je na delikatniejsze „pupa”.

Te niewinne przypadki obrazują kolosalną różnicę pomiędzy kinem dawnym a współczesnym – bez względu na tematykę, przeznaczenie filmów: dla dorosłych, młodzieży i dzieci, twórcy mieli świadomość tego, że słownictwo zawarte w dialogach powinno być stonowane, a użycie wulgaryzmów, czy tego chcemy, czy nie, wpływa na ich obecność w języku potocznym i nie tylko potocznym – dezawuuje proces wychowawczy. Nie jestem purystą językowym i mam świadomość, że w filmach, w literaturze nie ma zakazu rozpowszechniania brudnego języka, ale taki język może pojawić się w określonych kontekstach, na przykład wtedy, gdy autor, scenarzysta pragnie przedstawić język określonej grupy społecznej albo też ma na uwadze dokonanie charakterystyki bohatera.



[21.07.2025, Toruń]

20 lipca 2025

DANTE - BOSKA KOMEDIA - PIEŚŃ XII.

 

PIEŚŃ XII

(Krąg VII. Koło I. Zbrodniarze przeciw innym; centaurowie, Chiron, Attyla i inni tyrani

i mordercy.)


Miejsce przechodu¹⁷¹, brzeg ze ścianą ściętą

I to, co jeszcze na przechodzie było¹⁷²,

Ze wstrętem wszelki wzrok by odwróciło.

Taki jest widok zwaliska przy Trento¹⁷³,

Co na Adygę stoczyło się z góry,

Trzęsieniem ziemi lub z braku podpory

Brzeg spadający środkiem skał wyłomu

Z wierzchu zejść na dół nie radził nikomu,

Tak był okropnie stromy i wysoki;

A na wierzchołku rozwartej opoki,

Sromota Krety, leżał rozciągnięty

Potwór z kłamanej cielicy poczęty¹⁷⁴.

A gdy nas ujrzał, to sam siebie kąsał,

Jak ten, co gniewem wściekle się rozdąsał.

Mędrzec doń krzyknął: «Może ci się roi,

Że tu przed tobą wódz ateński stoi,

Który tam wyżej strzaskał ci paszczękę?

Patrz, on nie idzie za radą twej siostry,

Tylko przychodzi widzieć twoją mękę».

--------------------------------------------------------------------------------

¹⁷¹przechód — przejście.

¹⁷²Miejsce przechodu (…) i to, co jeszcze na przechodzie było — Tu nawiasem wspomina poeta Minotaura.

¹⁷³Taki jest widok zwaliska przy Trento — Mowa tu o usunięciu się góry Barco nad brzegiem Adygi, pomiędzy Weroną i Trydentem (Trento).

¹⁷⁴Sromota Krety, (…) potwór z kłamanej cielicy poczęty — Pazyfae, żona Minosa, króla Krety, zapalona zwierzęcą chucią do byka, wdziawszy na się skórę krowią, przynęciła byka do siebie. Z tej potwornej spółki poczęty był Minotaur, mający kształt pół człowieka, pół byka; potwór, który dawanych jemu z miasta Aten na ofiarę siedem dziewic i siedmiu chłopców pożerał. Tezeusz zabił Minotaura za pomocą Ariadny, córki Minosa i Pazyfae

(dlatego poniżej: „twej siostry”). W tym fantastycznym obrazie Minotaura przedstawia poeta symbol trojakiego rodzaju gwałtu: przeciw Bogu przez swoje potworne urodzenie; przeciw bliźniemu przez nieludzki haracz ateński i przeciw sobie samemu przez kąsanie samego siebie.

--------------------------------------------------------------------------------

Jak byk, gdy postrzał uwięźnie w nim ostry,

Skacze, unosząc żelazo utkwione,

Tak Minotaurus uskoczył na stronę.

A mistrz zakrzyknął: «Nim tego potworu

Gniew się wytrawi, wejdź w szyję otworu».

I drogę sami robiąc gardłem jaru,

Szliśmy przez głazy, kamienie i progi;

Głazy naciskiem nowego ciężaru

Z trzaskiem spod mojej toczyły się nogi.

A mistrz tak mówił, gdy idąc, marzyłem:

«Ty może marzysz o tych skał ruinie,

Strzeżonej przez złość gorszą niż w gadzinie,

A którą gromem słów moich zgłuszyłem.

Chcę, abyś wiedział, gdy ostatnim razem

Zszedłem do piekieł za wróżki rozkazem,

Skała ta jeszcze w jednej była bryle;

Niewiele przedtem (jeśli się nie mylę).

Gdy zstąpił z nieba ten, który Disowi

Wziął wielką zdobycz¹⁷⁵! Strach był w piekle całem,

Trzęsła się do dna ta otchłań głęboka;

Czy świat miłością zadrżał, pomyślałem,

Przez którą, jeśli wierzyć, co Grek gadał¹⁷⁶,

Po wiele razy świat w chaos odpadał?

Wtenczas runęła ta stara opoka!

Spójrz, oto rzeka krwi!» Mistrz dalej mówi:

«W której się warzy wrzucony w jej brody¹⁷⁷,

Kto przez gwałt drugim przyczyną był szkody».

Ślepa chciwości! bezrozumny gniewie¹⁷⁸!

Krótkie nam życie paląc jak zarzewie,

W takie na wieki rzucacie nas wody!

Widziałem fosę, jak łuk zakrzywiona

Dolinę w krzywe objęła ramiona;

A między fosą i pomiędzy skałą,

Jeden za drugim uzbrojony strzałą,

Biegły centaury jak niegdyś na łowy.

Gdy nas zobaczył ten orszak myśliwy,

Wstrzymał się, patrzym, aż wprost ku nam leci,

Z łukiem napiętym jeden, drugi, trzeci;

Jeden z nich z dala krzyczał tymi słowy:

Na jakie wasze skazane tu życie

Cierpienia? mówcie, bo jeśli milczycie,

Wypuszczę strzałę na was». A mistrz mówi:

«Naszą odpowiedź damy Chironowi:

Na twe nieszczęście zawsześ był zbyt żywy«

Potem mnie trącił i rzekł słodkim tonem:

--------------------------------------------------------------------------------

¹⁷⁵Gdy zstąpił z nieba ten, który Disowi Wziął wielką zdobycz — Wzmianka tu jest o trzęsieniu ziemi przy śmierci krzyżowej Chrystusa Pana i zstąpieniu jego do piekła.

¹⁷⁶jeśli wierzyć, co Grek gadał — Empedokles nauczał, że świat powstał z czterech żywiołów, które przez trzy pierwotne siły: miłość, nienawiść i przypadek, stworzone były. Miłość według jego nauki wiąże jednorodne, a nienawiść pociąga różnorodne ciała do siebie; przez co świat widzialny i wszystkie rozmaite jego zjawiska powstają. Bez tej nienawiści, przez wpływ tylko jednej miłości ziemia straciłaby swój kształt pierwotny i na

nowo odpadłaby w chaos. Wirgiliusz obecny temu powszechnemu trzęsieniu ziemi, przypomniał sobie w chwili naukę Empedoklesa.

¹⁷⁷rzeka krwi (…) w której się warzy (…) kto przez gwałt drugim przyczyną był szkody — Krwi rzeka miejscem jest kary wszystkich gwałtowników.

¹⁷⁸Ślepa chciwości! bezrozumny gniewie — W piątym kręgu widzieliśmy karę gniewu pochodzącego z niepowściągliwości: tu mowa jest o tych, którzy przez ślepą namiętność z rozmysłu dopuścili się gwałtu.

---------------------------------------------------------------------------------

«Oto jest Nessus, doradca nieszczery¹⁷⁹,

Który dla pięknej umarł Dejaniry

I sam swej śmierci pomścił się¹⁸⁰ przed zgonem.

Pośrodku z czołem na pierś pochylonem,

Patrz, stoi wielki Chiron, mistrz Achilla¹⁸¹,

Trzeci, to Folus, co był zły jak żmija¹⁸²

Mnóstwo ich biega wokoło tej fosy,

A każdy strzałą w lot ducha przebija,

Jeśli z krwi który więcej się wychyla,

Niż grzech pozwala wypłynąć z tej wody».

Gdy nasze kroki do nich się zbliżały,

Chiron ująwszy za głownię od strzały

I przyłożywszy do kudłatej brody,

W takim sposobie rozczesał jej włosy,

Że odkrył wargi wielkiej gęby swojej

I rzekł: «Widzicież, towarzysze moi?

Ten drugi z tyłu, czego tknie, porusza,

Tak ciężkiej stopy nie ma zmarłych dusza!».

Mistrz do potwora zbliżywszy się rączo,

Ku piersiom, gdzie się dwie natury łączą¹⁸³,

Tak rzekł: «On żyje, przez daną mi władzę

Po ciemnych kręgach ja go sam prowadzę.

Wkładając na mnie obowiązek nowy,

Wodzić żywego przez świat zagrobowy,

Święta przestała śpiewać Alleluja¹⁸⁴!

On nie rozbójnik, jam dusza niepodła;

W imię tej siły, co nas tu przywiodła,

Daj przewodnika, niech nas zaprowadzi

Do przejścia; tego niech na grzbiet swój wsadzi,

On nie duch, skrzydłem w powietrzu nie buja!».

Chiron na prawo zawróciwszy nogę,

Rzekł do Nessusa: «Idź i wskaż im drogę.

A jeśli drogę zaskoczą łuczniki,

Powiedz im, niech się ich tykać nie ważą».

I szliśmy dalej pod tą wierną strażą

Wzdłuż ponad brzegiem kałuży czerwonej,

W której topieni wydają krzyk dziki,

A z nich niejeden po brwi zanurzony.

A Centaur mówił: «To tyrani sami,

Którzy krwią bliźnich żyli i łupami.

Patrz, Aleksander¹⁸⁵, Dionizy okrutny¹⁸⁶,

Plaga na długo Sycyliji¹⁸⁷ smutnej,

----------------------------------------------------------------------------------

¹⁷⁹Nessus, doradca nieszczery (…) swej śmierci pomścił się przed zgonem — Nessus, jeden z centaurów, porwał Dejanirę, gdy z rozkazu Herkulesa przeprowadzał ją przez rzekę Eweuus. Herkules stojąc na drugim brzegu rzeki, przebił go strzałą zatrutą jadem żmii lernejskiej. Nessus w chwili skonania zemścił się swojej śmierci, fałszywie doradzając Deanirze, ażeby w zatrutej krwi jego umoczyła chustę, która miała być jakoby talizmanem

strzegącym dla niej wierność Herkulesa. Ta chusta była potem przyczyną jego śmierci.

¹⁸⁰swej śmierci pomścił się — zemścił się za swą śmierć.

¹⁸¹wielki Chiron, mistrz Achilla — Centaur Chiron był nauczycielem wielu bohaterów, a z kolei Achillesa, którego od dzieciństwa wychował. Pochylona na pierś głowa oznacza zamyślenia mędrca.

¹⁸²Folus, co był zły jak żmija — Folus centaur, za życia porywczy w gniewie, należał do tych, co porwali Hippodamię.

¹⁸³Ku piersiom, gdzie się dwie natury łączą — Centaury miały głowę i pierś człowieczą, a tułów koński.

¹⁸⁴Święta przestała śpiewać Alleluja — Święta: Beatrycze.

¹⁸⁵Aleksander — tyran w mieście tessalskim Fere.

¹⁸⁶Dionizjusz — tyran syrakuzański.

¹⁸⁷Sycyliji — dziś: Sycylii; tu: forma wydłużona (zgodna z daw. wymową) dla zachowania rytmu jedenastozgłoskowca.

------------------------------------------------------------------------------

Tu oni wiecznym pokutują płaczem.

Ten z czarną skórą, patrz, to Ezzelino¹⁸⁸,

Co umarł z głodu, skarżąc na swe losy.

Ten jest Obezzo d’Este, jasnowłosy¹⁸⁹,

Który, co dziwną zdało się nowiną,

Zgon swój był winien swemu pasierbowi».

Ja na poetę spojrzałem, on mówi:

«Ja drugim, pierwszym tu Nessus tłumaczem».

Dalej w tym krwawym i wrzącym potoku

Topielce głowy wznosili nad tonie;

Przewodnik Centaur, zatrzymując kroku,

Rzekł i cień wskazał stojący na stronie¹⁹⁰:

«On przebił serce jak drapieżne zwierzę,

W przybytku pańskim, przy świętej ofierze,

Serce dziś jeszcze czczone u Anglików».

Potem spostrzegłem innych topielników¹⁹¹

Sterczących głową, to popiersiem całem,

Wśród których wielu znajomych poznałem.

Coraz to w rzece krew się tak zniżała,

Że potępionym ledwie tyle ciała

Kryła, iż stopy nurzały się bose.

Właśnie w tym miejscu przeszliśmy przez fosę,

A Centaur mówił: «Oto jak z tej strony Krew,

Strumień krwi widzisz wyraźnie zniżony,

Z drugiej natomiast więcej cięży do dna,

Aż tam do miejsca, gdzie karania godna

Cierpi tyrania. Do tego to łoża

Pchnęła na wieczność sprawiedliwość boża

Attylę, co był jej biczem na ziemi,

Pirrusa, Seksta¹⁹² i tamże wraz z niemi,

Za każdym tego kipieniem łożyska,

Renierom obu z Pazzi i z Korneto¹⁹³,

Którzy to niegdyś w ziemskim życiu swoim

Po wielkich drogach słynęli rozbojem,

Na wieczne czasy łzy gorzkie wyciska».

Rzekł i wstecz potem szedł tym samym brodem.

------------------------------------------------------------------------------

¹⁸⁸Ezzelino da Romano — namiestnik cesarza Fryderyka II, sławny ze swoich okrutnych rządów.

¹⁸⁹Obezzo d’Este — margrabia Ferary i Ankony, za życia bawił się rozbo􀰗ami; zapalony gwałtownym gniewem własny pasierb go zabił.

¹⁹⁰cień wskazał stojący na stronie — Cień to jest Gwidona z Montfortu. Mszcząc się za swojego ojca, który

w Anglii na śmierć był skazanym, przebił puginałem Henryka, księcia angielskiego, w roku 1270 w Witerbo, w kościele, przy mszy świętej, w chwili podniesienia Przenajświętszego Sakramentu. Serce Henryka sprowadzono z wielką czcią do Anglii i tam pogrzebiono.

¹⁹¹topielnik — topielec.

¹⁹²Attylę (…) Pirrusa, Seksta — Attyla, przezwany „biczem bożym”; Pirrus, król Epiru, najzaciętszy wróg Rzymian i niszczyciel ziem greckich; Sekstus Pompejusz — morski rozbójnik.

¹⁹³Renier Pazzi, Renier z Korneto — obaj sławni rozbónicy i mordercy.



[20.07.2025, Toruń]