CHMURKA I WICHEREK

...życie tutaj jest także fikcją, choć nie zawsze...

13 lipca 2022

SŁOWA JAKIE DRZEWIEJ BYWAŁY (1 - 50)

 

Żagiew łuskowata (polyporus squamosus)
grzyb jadalny 

    Odezwało się moje starodawne hobby, a mianowicie szukanie przyjemności w słowach, tym razem archaicznych. Sama przyjemność takie w słowach buszowanie, a zatem rozpoczynam kolejny cykl poświęcony słowom archaicznym, zapomnianym lub rzadko w polszczyźnie współczesnej się pojawiających. Odkrywam w zbiorach Słownika Staropolskiego autorstwa Antoni Krasnowolskiego i Władysław Niedźwiedzkiego takie oto perełki jak: żegawka, żalej, żakuła, żałomsza, żałota czy żaluzja - warto sprawdzić i ucieszyć się dzisiejszym znaczeniem tych słów.

1. Żaba - rodzaj zawiasy drewnianej u wrót lub drzwi zwyczajnych

2. Żachliwy - lękliwy, bojaźliwy

3. Żadać się brzydzić się

4. Żadzić się brzydzić się

5. Żadliwość - szpetność, wstręt, brzydota

6. Żadność - szpetność, wstręt, brzydota

7. Żadliwszy - szpetniejszy, wstrętniejszy, brzydszy

8. Żadliwy - szpetny, wstrętny, brzydki

9. Żadny - szpetny, wstrętny, brzydki

10. Żadzić się - brzydzić się

11. Żadać się - brzydzić się

12. Żagiel - płachta wielka jako nakrycie od deszczu lub słońca

13. Żagiew - podnieta, pobudka, podsyta

14. Dodać żagwi płomieniowi - dodać oliwy do ognia

15. Żaglisty - pełen żagli, opatrzony żaglem, żaglami, pod żaglem

16. Żaglolotny - lecący pod żaglem, okręt żaglowy

17. Żegawka - pokrzywa

18. Żagawka - pokrzywa

19. Żegawica - pokrzywa

20. Żagwica - pokrzywa

21. Żagwisty - pełen żagwi, zapalny

22. Żak - literat, sawant

23. Żak - mała sieć rybna, niewód

24. Żak - plądrowanie, rabunek

25. Żak - kleryk, rybałt

26. Żakować - plądrować, rabować

27. Żakuła - klecha, bakałarz

28. Żalej - bardziej żal

28. Żali - azali, czy

29. Żalić - napełniać żalem serce, boleć nad kimś / czymś

30. Żalić się - litować się nad czymś / kimś

31. Żal się Boże - szkoda, nie warto

32. Żalnik - cmentarz

33. Żaluzja - zazdrość, niepokój o cnotę którego z pary małżeńskiej

34. Żałoba - skarga, zaskarżenie, zażalenie, uczynić żałobę na kogoś przed kimś

35. Żałobić - nabawiać żalu, zasmucać

36. Żałobliwy - żałosny

37. Żałobliwy - skarżący, powodowy (strona żałobliwa w sądzie).

38. Żałobnica - kobieta w żalu, w smutku będąca

39. Żałobnica - oskarżycielka

40. Żałobnica - list żałobny, skarga

41. Żałobnik - ten, co pozostaje w żalu, w smutku

42. Żałobnik - oskarżyciel, powód w procesie

43. Żałomsza - msza żałobna

44. Żałosny - godzien litości, opłakany

45. Żałościen - żałosny, pobudzający do żalu

46. Żałościwy - żałosny, pobudzający do żalu

47. Żałośliwy - żałosny, pobudzający do żalu

48. Żałota - uczucie żalu

49. Żałować / żałować się na kogo - wnosić zażalenie, skarżyć się

50. Żałować się - nie oszczędzać siebie, nie chcieć się narażać


[13.07.2022, Toruń]

12 komentarzy:

  1. Takie ciekawe i piękne słowa, dziś nieużywane, zapomniane. Szkoda wielka, ale takie jest prawo języka, który tym sposobem żyje i rozwija się cały czas.
    Zasyłam serdeczności

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dziękuję... warto je przypominać, ot choćby zastępując nimi w pamięci dzisiejszą brzydką mowę czy wulgaryzmy... pozdrawiam serdecznie

      Usuń
  2. Niesamowite masz hobby Andrzeju...

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. ... od dawien dana lubiłem "bawić" się językiem, a na studiach gramatyka opisowa i historyczna były ulubionymi moimi przedmiotami.

      Usuń
  3. żak to nie jest niewód... żak to taka sieć rozpięta na obręczach tworząca tunel - pułapkę... konstrukcja niewodu jest inna i służy on do aktywnego połowu...
    p.jzns :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. aleć ja nie wymyśliłem definicji słowa "żak"; podaję znaczenia tego wyrazu za słownikiem staropolskim. Równie dobrze można sprzeciwić znaczeniu słowa "żaluzja", którego dzisiejsze znaczenie jest jednoznaczne i różni się kosmicznie od tej staropolskiej żaluzji.

      Usuń

    2. okay, zapolemizowałem tylko z autorami słownika... w sumie to dla kogoś nie znającego się na rybołówstwie, żak i niewód po prostu znaczy to samo: "jakaś sieć na ryby" :)

      Usuń
    3. No cóż, w związku z tym, co napisałeś, mój ś.p. ojciec miałby z Tobą wiele do pogadania, gdyż był zawołanym wędkarzem, choć "haczykowym", a nie "sieciowym". Ja za czasów durnej swej młodości, moczyłem kije w... stawie najczęściej, ale były to bardzo amatorskie połowy.

      Usuń
  4. Klik dobry:)
    Cóż począć. Język cały czas ewoluuje. Niektórych słów nawet nie słyszałam, niektóre używam, ale w innym znaczeniu, np. żaluzja, żaba, żądać, żak...
    Pozdrawiam serdecznie.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. ...oczywiście; i te dawniejsze słowa powstawały wskutek naleciałości pochodzących z języka łacińskiego, francuskiego czy włoskiego... serdecznie pozdrawiam

      Usuń
  5. Bardzo ciekawe, z tego zestawu znam tylko żabę, żagiel, żagiew, żak, żal, żaluzja, żałobnik, żałosny.
    Wiele słów odchodzi w niepamięć, a te nowe, nie wszystkie mi się podobają...

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. ...podobnie i ja nie posługuję się większością z tych wyrazów, a chyba najbardziej podoba mi się stopień wyższy przysłówków - forma "żalej"...

      Usuń