KRONIKI - PKF 1972 34a - TAK DAWNIEJ BYWAŁO

 

[22.07.2025, Toruń]

ZAPISKI (1336) BIAŁORUŚ

 

1336.

Białoruś ze względów politycznych i polityki prezydenta Łukaszenki traktowana jest wybitnie negatywnie, choć przecież narody polski i białoruski łączy odległa tradycja historyczna i obyczajowa. Kiedy słynny polski wieszcz pisał słynne słowa „Litwo, ojczyzno moja”, to trzeba wiedzieć, że miejsce urodzenia poety to dzisiejsza Białoruś, a słynne jezioro Świteź znajduje się również w tym kraju. Pod Grunwaldem oprócz Polaków i Litwinów walczyli także Rusini, akcja w powieści Elizy Orzeszkowej „Nad Niemnem” dzieje się w okolicach Grodna – tam zresztą znajduje się dom – muzeum pisarki oraz jej pomnik.

Kiedy słyszy się polityków ze wszystkich opcji o tym, jak śmiertelny zagrożeniem jest dla nas Białoruś, to żaden z polityków nie zająknie się o wspólnej przeszłości obu narodów, przeszłości pokojowej w odróżnieniu od naszych stosunków z Rosjanami, Ukraińcami czy Niemcami. Nie chciałbym, aby młode pokolenie, które połyka (jeśli w ogóle interesuje się przeszłością) wiedzę przypieczętowaną stosunkami politycznymi z państwem rządzonym przez Łukaszenkę, nastawione było negatywnie do narodu białoruskiego, bo wszystko, co na wschód od nas to samo zło. Dlatego warto pamiętać o:

Zamek w Nieświeżu

    zamkach w Mirze i Nieświeżu, pięknych, jeśli można się tak wyrazić, ruinach posiadłości Sapiehów, dworze Niemcewiczów w Skokach, dworze Mickiewiczów w Zaosiu, starym zamku w Grodnie oraz o wspomnianym powyżej domu Elizy Orzeszkowej, bazylice katedralnej w tymże mieście i wielu innych historycznych budowlach w Brześciu.

Dwór Mickiewiczów w Zaosiu

Dom Orzeszkowej w Grodnie - pocztówka

A oto dostrzeżone przeze mnie z internetu 15 interesujące, o których być może nie każdy wie.

1. Białoruś jest często nazywana „płucami Europy” ze względu na rozległe lasy, które pokrywają około 40% powierzchni kraju, co czyni go jednym z najbardziej zielonych krajów w Europie.

2. Kraj ten jest jednym z niewielu w Europie, w którym nadal stosuje się karę śmierci, choć w ostatnich latach egzekucje są rzadkością.

3. Białoruś ma bogatą historię tradycji ludowych, z charakterystycznymi rzemiosłami, takimi jak wyplatanie ze słomy, rzeźbienie w drewnie i haftowanie, które są przekazywane z pokolenia na pokolenie.

4. W kraju znajduje się Park Narodowy Puszcza Białowieska, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, który jest jednym z ostatnich i największych zachowanych fragmentów pierwotnego lasu, który niegdyś rozciągał się w całej Europie.

5. Białoruś jest jednym z niewielu krajów na świecie, w których można odwiedzić prawdziwe muzeum KGB, znajdujące się w stolicy, Mińsku, poświęcone sowieckiej służbie bezpieczeństwa.

6. Kraj ma wyjątkową sytuację językową, ponieważ zarówno białoruski, jak i rosyjski są językami urzędowymi, ale rosyjski jest częściej używany w życiu codziennym.

7. Białoruś ma jeden z najwyższych wskaźników alfabetyzacji na świecie, z prawie 100% populacji potrafiącej czytać i pisać.

8. Najdłuższy na świecie most wykonany w całości z drewna, Most Połocki, znajduje się na Białorusi. Przecina on rzekę Dźwinę i został zbudowany w XIX wieku.

9. Białoruś jest znana z programu kosmicznego, z własnym satelitą, białoruskim „Belintersat-1”, który został wystrzelony w 2016 roku.

10. Kraj ten jest miejscem narodzin słynnej pisarki i laureatki Nagrody Nobla, Swietłany Aleksijewicz, która w 2015 r. zdobyła Literacką Nagrodę Nobla za swoją pracę dokumentującą życie ludzi dotkniętych ważnymi wydarzeniami historycznymi.

11. Białoruś jest domem dla fascynującej gamy zamków i fortec, w tym zamku w Mirze i zamku w Nieświeżu, z których oba są wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

12. Kraj ma tradycję pływania pod lodem, a miejscowi uczestniczą w praktyce zanurzania się w lodowatych wodach zimą, co jest szczególnie popularne podczas obchodów prawosławnych.

13. Białoruś produkuje jedne z najlepszych produktów mlecznych w Europie, a produkcja mleka na mieszkańca jest jedną z najwyższych na świecie.

14. Twierdza Brzeska, znajdująca się w mieście Brześć, jest symbolem sowieckiego oporu podczas II wojny światowej i pozostaje jednym z najważniejszych miejsc historycznych na Białorusi.

15. Białoruś ma tętniącą życiem scenę artystyczną, ze szczególnym naciskiem na muzykę ludową, teatr i balet, często łącząc tradycyjne i nowoczesne elementy, tworząc unikalne przedstawienia.

[02.12.2024, Toruń]

POLSKA KRONIKA FILMOWA 63/33A

 

https://35mm.online/vod/kroniki/polska-kronika-filmowa-63-33a?page=1&parentID.4=3443,3443&__productionYear.4=1940,2024

Na Kremlu podpisano układ o zakazie rozprzestrzeniania broni jądrowej ZSRR - USA - Wielka Brytania; sekretarz generalny ONZ U’Thant wyraża zadowolenie. [wprawdzie był to czas zimnej wojny, ale wydaje się, że świat poszedł naprzód militarnie, ale cofnął się, jeśli chodzi o porozumienia międzynarodowe]

Czeski wał do silników statków morskich trafił do Zakładów Cegielskiego w Poznaniu - przykład współpracy w ramach RWPG. [dzisiaj oczywiście nie ma szans na budowę w polskich stoczniach potężnych statków]

Na Jurze Krakowsko -Częstochowskiej trwa harcerska akcja Zamonit’63: obozowanie, wędrowanie i prace społeczne. [jak się wydaje dzisiejsze harcerstwo przoduje w szerzeniu martyrologii]

W Wiśniczu plener malarski studentów warszawskiej ASP. [plenery malarskie – wiem to z autopsji – to bardzo ciekawe imprezy integrujące środowisko uczestników]

Migawki ze świata: nowe radzieckie kombajny do zbiorów herbaty i bawełny podnoszą wydajność pracy. [obrazek z innego świata]

Rosjanie mistrzami świata w strzyżeniu owiec. [brawa szczególnie dla mistrza świata z Nowej Zelandii]

Dr Turbanow z Bułgarii zaklina węże; [niesamowite]

Duńska komuna praktykuje zwyczaje ludzi pierwotnych. [ciekawa inicjatywa, wspaniałe lekcje historii i kulturoznawstwa]

Operator PKF Sergiusz Sprudin filmuje Ateny, Akropol i Pireus. [dzisiaj Grecja ukazywana jest w kontekście upałów, pożarów i wakacji]

[08.09.2024, Toruń]

DOKUMENT (11) - KRZYSZTOF KIEŚLOWSKI & ANDRZEJ TITKOW - BYŁEM ŻOŁNIERZEM

 

Kieślowski przedstawia w tym dokumentalnym filmie wspomnienia żołnierzy, którzy podczas wojny zapłacili ogromną, gdyż w toku wojennych działań stracili wzrok. Niewidomi weterani wspominają okoliczności w jakich przestali widzieć, co oczywiście wiąże się z traumą, która doprowadziła do odczuwanego przez nich bezsensu życia. Obecnie widzą świat już tylko w snach, o czym opowiadają przed kamerą i mikrofonem. Formułują opinię, że wszystkiemu winna jest wojna, jej okrucieństwo i bezsens.

Filmowej narracji towarzyszy muzyka złożona Jana Sebastiana Bacha pojawiająca się wraz z białymi planszami i widniejącymi na nich napisami oddzielające następujące po sobie tematy, na które wypowiada się pięciu niewidomych mężczyzn („Pytam lekarzy, która jest godzina”, „Nieraz takie się śnią sny”, „Trzeba było wtedy walczyć”, „Wojna winna kto więcej”). Pod koniec filmu pojawia się muzyka i czarna plansza. Muzyka płynie, a oczekiwana biel nie pojawia się.

Reżyseria: Krzysztof Kieślowski, Andrzej Titkow

Scenariusz: Krzysztof Kieślowski, Ryszard Zgórecki

Rok produkcji: 1970

[20.07.2024, Toruń]

POLSKA KRONIKA FILMOWA 79/28B

 

https://35mm.online/vod/kroniki/polska-kronika-filmowa-79-28b

• Skrócona historia 35-lecia polskich wczasów.

Co można powiedzieć o tematyce tej kroniki. Otóż moim zdaniem kwestia wypoczynku moich rodaków była i jest ważna, choć wydawałoby się, że w PRL-u liczyła się tylko wydajność i wykonanie planu. Ale najbardziej, nie zaskakuje mnie, bo wcale niemały ułamek tych czasów pamiętam, zauważalna jest pomysłowość i różnorodność sposobów wypoczynku. Śledząc poszczególne części tej pięknie podanej widzom kroniki, widać że każdy pracownik, student, uczeń mógł sobie wybrać sposób spędzania wakacyjnych wczasów, więc zarzuty pod adresem tamtych czasów, że panowała podówczas „urawniłowka”, że byliśmy skazani my i nasi rodzice na jakieś podłe zamienniki wczasów, prawdzie nie odpowiadają. Owszem i dzisiaj ludzie wybierają najdogodniejszą dla siebie formę wypoczynku, są wakacje dla mniej zamożnych i takich, którzy poczytują sobie wakacje nad Bałtykiem czy nad jeziorami jako karę.

Zapewne mniej bogato spędzało się wtedy wczasy, lecz jaki niepowtarzalny urok wtedy one miały i sam pamiętam takie sceny, w których nawet kiedy komu trafiła się nad morzem pogoda byle jaka, to po powrocie nie narzekał, że przez te dwa tygodnie lało, ale można było wytrzymać, bo pomieszkiwało się w znakomitym towarzystwie, no i oczywiście te cztery słoneczne oddały w opaleniźnie z nawiązką to, co tamte dziesięć dni nam zabrało.

• Lato to czas wakacji lub, jak się teraz modnie mówi, wczasów.

• Wczasy dla kolejarzy w starych wagonach.

• Wczasy w pociągu „Express Słońce”.

• Były nawet wczasy na barkach i statkach.

• Ambicją każdego zakładu było założenie własnego ośrodka wczasowego.

• Moda na autostop.

• Coraz popularniejszymi miejscami wypoczynku stały się działka i ogródek.

• Lato z przyczepką, oczywiście do malucha.

• Były nawet wczasy lingwistyczne.

• Wczasy z wędką, w siodle, wczasy pod gruszą.

• Autobusy Orbisu zawiozą też w szeroki świat, a wodoloty – do NRD.

• Fundusz Wczasów Pracowniczych obchodzi właśnie 30-lecie.

• Kronika proponuje na najbliższe lata wczasy w formie lotów balonowych nad Polską.

[16.07.2024, Toruń]

POLSKA KRONIKA FILMOWA 63/22B

 

https://35mm.online/vod/kroniki/polska-kronika-filmowa-63-22b

• USA: w stanie Alabama krwawe zamieszki na tle rasowym; [tak, tak, jeszcze w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku w niektórych stanach USA panował rasizm]

• Murzyński lider, pastor Martin Luter King apeluje o pokojowe rozwiązanie kryzysu. [Martin Luter King to wybitna postać walcząca o równe prawa dla czarnoskórych Amerykanów]

• 34 godziny spędził w kosmosie amerykański astronauta Gordon Cooper; okrążył Ziemię 22 razy i wylądował na Pacyfiku.

• Na Dzień Dziecka felieton o paradoksach wychowawczych. [niestety problemy wychowawcze z dziećmi i młodzieżą istniały od zawsze i podziwiam ukazanego w tym dokumencie człowieka, który potrafił skutecznie stawić czoła tym problemom]

• Znani aktorzy - Andrzej Łapicki, Lucyna Winnicka, Zbigniew Cybulski, Lidia Korsakówna - ze swoimi pociechami. [no, proszę, jak potrafiono podówczas przedstawić te pociechy czołowych postaci polskiego kina bez nachalnego bez tej zakłamanej celebry]

• Koncertuje Kwintet Warszawski: Gimpel, Szpilman, Kamasa, Wroński, Ciechański. [świetna muzyka]

• Wenecja swoje kłopoty z podtopieniami zabytków prezentuje na wystawie fotograficznej w Warszawie.

• Obrazek z Argentyny – antylopy szaleją w rezerwacie.

• Relacja z końcowych etapów XVI Wyścigu Pokoju; ostatni etap wygrywa Zieliński, a cały wyścig Niemiec Klaus Ampler. [to były czasy, jakie zainteresowanie, na polskie sukcesy przyjdzie czekać do początku lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku]

[11.06.2024, Toruń]

DOKUMENT (12) JANUSZ KIDAWA - PIERWSZA ZMIANA

 https://35mm.online/vod/dokument/pierwsza-zmiana

Dokumentalny zapis pierwszej zmiany w kopalni Wujek na Śląsku w 1962 roku. Obserwujemy przebieg wydarzeń z perspektywy dyspozytora kopalni przy nowoczesnym pulpicie, w telefonicznej łączności ze wszystkimi załogami elektrowozów. Podgląd pracy całej kopalni możliwy jest dzięki telewizji przemysłowej. Widzimy jednego człowieka, ale wielogłos dowodzi kolektywnej pracy całej załogi. Dyspozytor notuje wydobycia i monitoruje zastoje w szybach. Obrazy odpowiedzialnej i wymagającej pracy zestawione są z rozrywkową muzyką i telewizją z tamtych lat. Rozrywka daje chwilę odprężenia ludziom pracy, ale stanowi też kontrast w nastroju w stosunku do surowych warunków codzienności. Dynamika montażu obrazu i dźwięku oddaje rytm nowoczesności. Reżyser filmu, Janusz Kidawa, pracownik katowickiego oddziału TVP, był związany z WFDiF w latach 1962-77. Ma w dorobku kilka filmów poświęconych polskiemu górnictwu: Polski węgiel (1963), reklamę Węgiel (1966), reportaż 150 lat później (1966) i Śląskowi: Inny Śląsk (1963), Karlik Loska i inni (1971), Anna i wampir (1981). Jego dokument Pierwsza zmiana zdobył Złotego Lajkonika, Grand Prix na Festiwalu Filmów Krótkometrażowych w Krakowie w 1963 r.

Dzisiaj takich filmów albo nie ma, albo ich się nie wyświetla, bo po co. Praca nie jest atrakcyjnym tematem filmów dokumentalnych. Owszem, jeśli w kopalni czy gdziekolwiek indziej dojdzie do wypadku, redakcje gazet, portali, telewizyjnych programów informacyjnych wysyłają reporterów, bo śmierć, ludzkie nieszczęście, zniszczenie, katastrofa sprzedają się lepiej niż tona węgla z najgłębszego kopalnianego pokładu. Praca w dzisiejszych konsumpcyjnych czasach nie jest wartością, a jedynie sprawiedliwym lub nie przelicznikiem, ile się za jej wykonanie należy. Nie ma obecnie mody na dawniej formułowane hasła, że dzięki, trywializuję, mojej, twojej, naszej pracy, ktoś inny stawia dom, buduje drogę, piecze chleb albo kupuje nowe buty czy sukienkę na weselną zabawę.

Właściwie jedynie panie „siedzące na kasie” w supermarkecie sumują liczby wyrażające ceny poszczególnych towarów, a producenci są anonimowi. Czasami tylko pojawia się ustalenie producenta: polskie ziemniaki z Rumunii. O pracy, tej prawdziwej, w którą angażujemy w różnych proporcjach swój mózg i ręce, mówić nie wypada, podobnie jak o pieniądzach.

[17.05.2024, Toruń]

POLSKA KRONIKA FILMOWA 74/18B

 

https://35mm.online/vod/kroniki/polska-kronika-filmowa-74-18b?page=1&parentID.4=3443,3443&__productionYear.4=1940,2024

POLSKA KRONIKA FILMOWA 74/18B

• Obchody Święta Pracy- pochód 1 majowy w Warszawie;

• Przemówienie Edwarda Gierka („będziemy umacniać socjalizm”);

• Maszerują w pochodzie m.in. uchodźcy z Chile, studenci, naukowcy, robotnicy i reprezentanci świata kultury ( m.in. Jerzy Hoffman, Jerzy Kawalerowicz,Lucyna Winnicka, Hanka Bielicka, Gustaw Holoubek, ł Mikulski, Tadeusz Łomnicki, Wojciech Siemion, Andrzej Szczepkowski ).

• Pierwsze podziemne przejścia przy powstającej Trasie Łazienkowskiej w Warszawie gotowe wcześniej niż planowano, ale w Alejach Niepodległości do końca robót jeszcze daleko.

• Modernizacja stuletniej kopalni „Wieczorek” w Katowicach: zainstalowano automatyczną izotopową ścianę;

• Dobrze sprawdzają się kombajny górnicze polskiej produkcji.

• Wspomnienie o Władysławie Broniewskim ( 1897-1962) – poecie miłości i walki.

Co by nie mówić o Pierwszym Maju, to celebrowano ten dzień uroczyście i radośnie. Sam pamiętam pochody, w których uczestniczyłem i niech kto mówi, co chce, nie byłem do defilowania zmuszany, a traktowałem te przemarsze jak urozmaicenie czasami nazbyt szarego życia. Polityka naprawdę stała na drugim miejscu, a kiedy na stołecznych ulicach widywano znanych aktorów, reżyserów, piosenkarzy i sportowców, to w rzeczy samej czuło się sympatyczniej, bez podziału na nas i ich, co w chwili obecnej jest niemożliwe. Czy należy się więc dziwić, że ludzie pamiętający i żyjący w PRL-u niejednokrotnie z rozrzewnieniem wspominają dawne czasy? Nie zgadzam się z opinią, że my, doświadczeni wiekiem, ciepło mówimy o niedawnej Polsce, bo wtedy byliśmy młodzi, a że człowiek woli być młodym, nie starym, więc przywiązuje się do młodości. To nie tak, choć i tęsknota za młodym wiekiem także ma znaczenie.

Myślę, że i pokolenie, które nie może pamiętać PRL-u wiele dałoby za to, aby móc widzieć nieskłóconych ludzi i wolnych od politycznych sporów rodzin. Sądzę też, że czasy były bez porównania sprawiedliwsze, nikt nie defraudował półtora miliarda złotych, za wschodnią granicą nie ginęli ludzie, żyło się nam może i nie luksusowo, ale każdego lub prawie każdego Polaka stać było zapłacić comiesięczne rachunki, a żywność była i tańsza, i jakościowo lepsza, zdrowsza.

Ech, wiele by na ten temat pisać.

[01.05.2024, Toruń]

POLSKA KRONIKA FILMOWA 63/11B

 

https://35mm.online/vod/kroniki/polska-kronika-filmowa-63-11b

• Kobiety codziennie stoją w kolejkach do sklepów, ale 8 marca to Święto Kobiet i tego dnia panowie pamiętają o „kwiatku dla Ewy”, a nawet - z przesadą - całują w rączki. [faktycznie w dawniejszych czasach 8 marca był obchodzony uroczyści, choć czy naprawdę te życzenia i kwiaty ofiarowano szczerze?]

• Radzieckie turbiny dla elektrowni trafiają do Polski, Bułgarii i na Węgry.

• Prof. Tadeusz Krwawicz, lekarz - okulista z Lublina, stosuje nowe kriochirurgiczne metody leczenia zaćmy, katarakty i krótkowzroczności - zyskał uznanie na świecie. [kolejną sławną okulistką była i jest Stanisława Gierek-Ciaciura, wnuczka Edwarda Gierka]

• Małżeństwo artystyczne Joanna i Jan Kulmowie (znana poetka i reżyser - muzyk), wybrali życie w zgodzie z naturą; osiedlili się we wsi Strumiany pod Stargardem i tam aktywizują młodzież. [wiersze Joanny Kulmowej czytałem w podręcznikach języka polskiego w szkole podstawowej i pewnie w Płomyku lub Płomyczku]

• koszykarze krakowskiej Wisły pokonali w ćwierćfinale Pucharu Europy CSKA Moskwa;

• na memoriale im. Bronisława Czecha i Heleny Marusarzówny w Zakopanem dobrze spisały się alpejki,

• ale jeszcze lepiej skoczkowie Piotr Wala i Józef Przybyła; (zwyciężył Niemiec Helmut Recknagel). [pamiętam jeszcze skoki Józefa Przybyły; widać też jak bardzo zmieniła się technika skoków]

[20.03.2024, Toruń]

POLSKA KRONIKA FILMOWA 74/51B

 https://35mm.online/vod/kroniki/polska-kronika-filmowa-74-51b

• Z kronik XXX-lecia : święta Bożego Narodzenia A.D. 1945 - dzielenie się opłatkiem przez żołnierzy Wojska Polskiego i Armii Czerwonej. [wydaje mi się, że przypominam sobie całą tę kronikę, choć nie pamiętam przed projekcją jakiego filmu ją widziałem]

• 1974: świąteczne iluminacje i dekoracje na Ścianie Wschodniej w Warszawie. [dzisiaj takie iluminacje kosztowałyby majątek]

• Jak w „Koperniku” robi się pierniki toruńskie. [kupowałem takie pierniki – chodzi o te specjalne, przygotowane na podstawie wzorów średniowiecznych; trafiały one na choinkę lub pełniły rolę dekoracji na ścianie mojego pokoju]

• Pięcioraczki państwa Rychterów uczęszczają już do przedszkola i przyozdabiają choinkę w swoim mieszkaniu. [już w kolejnej kronice występują gdańskie pięcioraczki, które były żywą reklamą lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku]

• Londyńska rewia na lodzie i bajka o Kopciuszku (fragment występu). [tutaj może kogoś zawiodę – nie lubię rewii na lodzie]

• Modelki z „Telimeny” prezentują kreacje sylwestrowe i karnawałowe w strojach z Muzeum Mazowieckiego w Płocku. [Telimena to klasowa firma; jako brzdąc będąc w Łodzi na zakupach, zawsze odwiedzałem z rodzicami sklep Telimeny na Piotrkowskiej]

• Krakowskie szopki - efekty tradycyjnego konkursu. [pamiętam, że w dawniejszych czasach zawsze były relacje z konkursów szopek krakowskich – dzisiaj o nie cisza, choć pewnie tradycja pozostała]

• Ludową pastorałkę śpiewają Alibabki. [świetny zespół, piękna pastorałka]

[23.12.2023, Toruń]

POLSKA KRONIKA FILMOWA 71/51A

https://35mm.online/vod/kroniki/polska-kronika-filmowa-71-51a 

• Koncert pastorałek w wykonaniu Poznańskiego Chóru Chłopięcego pod dyrekcją Jerzego Kurczewskiego. [to już naprawdę historia… chóry chłopięce przestały być modne, a szkoda]

• Jaki prezent wybrać? [książka? dlaczego nie; zwłaszcza ta o kulturze słowa i sztuce dyskutowania… widać i słychać, że nie wszyscy te książki przeczytali]

• Przebojem sezonu są jaja przepiórcze [podobno picie surowych jaj wzmacnia i uszlachetnia głos]

• Wyprawa do gdańskich pięcioraczków. [gdańskie pięcioraczki były naszym dobrem narodowym]

• W domu dziecka.

• Choinka sztuczna czy tradycyjna. [trudno powiedzieć, są zdania za i przeciw; wydaje się, że jeśli choinki pochodzić będą ze specjalnych plantacji, to dlaczego nie „żywe” drzewko, wszak do produkcji plastykowych choinek zużywa się energię i pozostawia tzw. ślad węglowy]

• Andrzej Wajda kręci „Wesele” Wyspiańskiego. [film może nie najlepszy, ale ważny w filmowej twórczości tego reżysera]

• Warszawska Cora proponuje modę na karnawał dla pań. [wcale udana kolekcja, delikatna, wzorzysta i zapewne… kolorowa]

• Panów ubiera ZPO Bytom. [Bytom to była klasa. Nie akceptuję much… tych latających również]

• Spotkanie z panią Ireną Santor. [przepiękne pastorałki… miałem tę płytę pani Ireny… niezapomniany, szlachetny głos]

[17.12.2023, Toruń]