ZNANE, NIEZNANE, ZAPOMNIANE (2)

 

Była babulinka z rodu bogatego,

Miała koziołeczka bardzo rozpustnego;

Fik mik, fik mik;

Szwadyrydyrydy ciach, mach, ciach,

Bardzo rozpustnego!

A ten koziołeczek był bardzo tłusty,

Wyjadł on babuli ogródek kapusty.

Fik mik, fik mik,

Szwadyrydyrydy ciach, mach, ciach,

Ogródek kapusty.

Wzięła babulinka kijaszka małego,

Zaczęła wyganiać koziołka psotnego,

Fik mik, fik mik!

Szwadyrydyrydy ciach, mach, ciach,

Koziołka psotnego.

I wygnała ci go na rozstajne drogi;

Zajedli go wilcy, zostawili rogi.

Fik mik, fik mik!

Szwadyrydyrydy ciach, mach, ciach,

Zostawili rogi.

W jednym różeńku piwo warzyła,

W drugim różeńku słoninę smażyła;

Fik mik, fik mik!

Szwadyrydyrydy ciach, mach, ciach,

Słoninę smażyła.

Chciało się Zosi jagódek

Kupić ich za co nie miała,

Jaś ich miał pełny ogródek,

Ale go prosić nie śmiała.

Wnet sobie sposób znalazła,

Rankiem się z chatki wykradła,

Cicho przez płotek przelazła,

Wiśnie Jasiowi objadła.

Poznał się Jasio na szkodzie,

Wróble to, mówił, zrobiły,

Odtąd mi w moim ogrodzie

Nie będą ptaszki gościły.

Na drążku, tak jak należy,

Kapelusz pięknie ugładził,

Zawiesił starej odzieży

I stracha w sadzie posadził.

Zośka się stracha nie bała,

Płotek szczęśliwie przebyła,

Z swojej się sztuki rozśmiała,

I nową szkodę zrobiła.

Ale się Jasio domyślił,

Co to za ptaszek tak śmiały,

Nowe sidełka wymyślił,

I dobrze mu się udały.

Na miejsce tyczki udanej

Cicho pod drzewem sam staje,

W starej odzieży ubrany

Stracha owego udaje.

Podług swojego zwyczaju

Zosia gałązkę nagina,

„A tuś mi, miły hultaju!“

Złapana biedna dziewczyna.

Potem jak słuszność kazała,

Skarał złodzieja przy szkodzie;

Zosia z początku płakała,

Potem umilkła przy zgodzie.

[Jakub Jasiński]

Cy ja to niegodna, cy ja to marnuję,

Ze kubek wypiję, kiej na to pracuję?

Kiej dobrze na placu sprzedam ogórecki,

Któż mi wzbroni z kumą wypić gorzałecki?

Kubecek gorzałki albo śklankę kawy,

Cłek jak się pokrzepi, to zdrowszy i zwawy.

Rzeknie jedna drugiej: napijma się obie,

Bo nam tam nie dadzą gorzałecki w grobie.

Wsakze i panowie, co pałace mają,

Chodzą do cukierni i likier spijają.

Niech im słuzy likier i smacne ciastecka,

Nam babom gęsina, z kroplami wódecka.

Człowiek, choć w życiu cnotliwy,

Choć z prostej nie zbacza drogi

Nie będzie przecież szczęśliwy

W tym razie, gdy jest ubogi.

Nie wybawią go i z nędzy

Same cnoty bez pieniędzy.

Pieniążki, lube pieniądze,

Wy macie czarowną siłę,

Wy wszystkie spełniacie żądze

Z wami to życie jest miłe.

Oj tak tak, oj tak tak

Z wami to życie jest miłe.

Ten co ma krasne lica

O świetnej karyerze marzy,

Wdziękami swemi zachwyca,

Jednak się djabelnie sparzy.

Nie wybawią go i z nędzy

Krasne lica bez pieniędzy.

Pieniążki, lube pieniądze,

Wy macie i t. d.

I ten co z rozumu słynie,

Pisze książki, takowe czyta,

Jednak go bieda nie minie,

Gdy próżna kieszeń zawita.

Nie wybawią go i z nędzy

Same książki bez pieniędzy.

Pieniążki, lube pieniądze,

Wy macie czarowną siłę

Wy wszystkie spełniacie żądze

Z wami to życie jest miłe.

Oj tak tak, oj tak tak

Z wami to życie jest miłe.

[13.08.2022, Toruń]

TROCHĘ SMUTNEJ HISTORII

Gmina żydowska istniała w Żychlinie od 1734 roku. Przed II wojną światową Żydzi, w liczbie 3,5 tys. stanowili około 50% ludności. Zajmowali się głównie handlem i rzemiosłem W mieście znajdowała się synagoga i jeden cmentarz żydowski.

Tyle ułamek historii

1. Synagoga w Żychlinie (obecnie przy ulicy Jana Kilińskiego)

2. Ta sama synagoga - widok obecny

3. Żydzi

4. Sklepy żydowskie tuż obok kościoła. Na ich miejscu dzisiaj znajduje się kaplica, a w zasadzie należałoby powiedzieć drugi kościół. Właściciele sklepów byli osobami zamożnymi, pomimo tego, że, jak mówiono, nie były to sklepy drogie...

5. Podczas okupacji w latach 1940-1942 Niemcy wyznaczyli dla ludności żydowskiej dwa getta, mniejsze po północnej stronie ulicy 1 Maja i większe znajdujące się pomiędzy ulicami Narutowicza i Traugutta.

6. Z początkiem marca 1942 roku okupanci niemieccy doprowadzają do likwidacji obu gett.

 

7. Ludność żydowska przewożona jest furmankami na stacje kolejową w Żychlinie. Stamtąd trafia koleją i ciężarówkami do miejsca kaźni jakim był obóz w Chełmnie nad Nerem, gdzie początkowo zabijano Żydów spalinami.

8. Chorzy i niepełnosprawni byli zabijani bezpośrednio jeszcze w Żychlinie.

9. Zdjęcie poniżej przedstawia to, co zostało z większego getta - mienie żydowskie należące do tych Żydów, których wywieziono do Chełmna. W oddali prawdopodobnie istniejący do dzisiaj budynek poczty, w którym podczas okupacji pracowała jako sprzątaczka moja babcia ze strony matki .

10, Bez komentarza.

11. Niewiele grobów ocalało na kirkucie. Ten akurat jest odnowiony, lecz teren cmentarza żydowskiego porasta chwastem. To przykre.

Informacje zaczerpnięte głównie ze strony:

http://zychlin-historia.com.pl/wp-content/uploads/2020/01/%C5%BBydzi-opracowanie-do-wys%C5%82ania.pdf

[18.07.2021, Toruń]

SŁOWA WYDOBYTE Z ARCHIWUM

W archiwum znajduje się wiele tekstów pisanych przeze mnie przed laty, tekstów niedokończonych i niedoskonałych, realizujących pewne pomysły, najczęściej zaniechane lub takie, które znalazły częściowo swoje ujście w innych opowieściach.

Dzisiaj, po wielu latach nie ma sensu kontynuować napoczętej onegdaj narracji, a to z tego powodu, że pierwotny koncept albo zatracił aktualność, albo też na tyle zatarł go czas, że powrót do powstałego w umyśle projektu nie jest w pełni możliwy do wykonania.

Jeśli chodzi o tekst, który w ogromnym skrócie przedstawię poniżej, wiem jedynie to, że w zamyśle ta opowieść miała być alternatywą przeciwstawiającą się rzeczywistości, która wyprowadza człowieka na manowce i skazuje go na bezsensowną egzystencję wypełnioną duchową pustką. Zbiorowy bohater tego opowiadania zaczyna żyć po nowemu i przypomina zwierzęta zabrane po potopie przez biblijnego Noego do arki. On nie tylko przetrwa, ale i stworzy wspólnym wysiłkiem nowy, rozumniejszy i bardziej ludzki świat.

Poniżej załączam króciutki, początkowy fragment tekstu, który nie doczekał i pewnie nie doczeka się zakończenia, choć może kiedyś odnajdzie swoje skromne miejsce w którejś z przyszłych opowieści.

  

< Odczepiono lokomotywę i zostali sami na pustkowiu zepchnięci na boczny tor zanurzony w wysokiej trawie, otoczony szpalerami wybujałych kolczastych krzewów, śmiało stąpających po drewnianych podkładach, zmurszałych, pokrytych gęstą gąbką mchu. Znużeni długą, monotonną i powolną jazdą szybko zasnęli w niewygodnych przedziałach - imitacjach izb, które opuścili dobrowolnie, wygnani marzeniami o nowym, lepszym świecie, który miał się pojawić za kilkoma obszernymi zakrętami kolejowej trasy donikąd.

Ci, którzy wstali o brzasku i wyszli za potrzebą spojrzenia po raz ostatni na bezkresne nici drogi, jaką przejechali, oprócz braku lokomotywy, zauważyli, że nocą musiano rozkręcić szyny ciągnące się długą i krętą, rdzawą smużką do pierwszego, odległego rozjazdu - jednej nocy odcięto im drogę powrotu. Wkrótce dowiedzieli się o tym fakcie wszyscy ostatni pasażerowie, lecz nie sprawiali wrażenie zaskoczonych. Pragnienie nowego było silniejsze niż tęsknota za przemijającym i lękiem przed niewiadomym.

W tych nowych okolicznościach - dzień obudził się jasny i radosny - odrzucając apatię i zwątpienie, przystąpili do świętowania pierwszego dnia na obcej ziemi, chwaląc naturę, jej bogów i czarowników; podając sobie dłonie, połączyli się w zaklętym korowodzie radości, jaka spłynęła na nich niczym ożywcza popołudniowa bryza wilgotnego a ciepłego wiatru od morza.

Oto w jednej chwili stali się ponownie dziećmi i tak jak one doświadczali na swoich barkach niewielki ciężar wspomnień, który uzupełniali ciężkimi tobołami nadziei.

- Musimy wszystko zacząć od nowa. To nasze zadanie - ośmielił się zabrać głos ten z nich, który nie odczuwając bojaźni znalazł się pośrodku żywego koła złożonego z ludzi, którzy podjęli ryzyko sprostania zadaniom, o których mieli wciąż mgliste pojęcie, lecz mieli w sobie wiarę, że będą w stanie pokonać przeszkody, jakie stawia przed nimi los.>

(…)

[19.04.2018, „Dobrzelin”, w nawiązaniu do fragm. tekstu z 1993 roku]

***

Dotarłem do tego tekstu, aby odizolować się od obecnych wydarzeń.

Pod tym wierszem była jeszcze dedykacja…

***

Meteorowa nocy

czekana

nieogarnięta rozumem

uwierz że kocham

opadające na twoje ramiona

włosy przyprószone

kryształkami perseidów

Wzdragam się przed ich dotknięciem

Moje dłonie wyciągnięte ku tobie

niezmiennie drżą

wypowiadam życzenie

zawsze niespełnione

światło wyprzedza myśli

już sam nie wiem

czy kiedykolwiek zdołam powiedzieć

jak bardzo…

[26.03.1979, Łódź]

WIERSZE MIEJSKIE NA ZAKĄSKĘ [Z WYKOPALISK]

A pisało się i chodziło, chodziło i pisało… w wielkim mieście młodości. Pisało się tak:

„Nocna zorza miejskiego życia

już wstała

podniosła żółte oczy

snu obojętne.

Ponad dachy wieczoru

uliczni przechodnie 

stąpają wokół pomnika 

(…)

Gdzieś rodzi się miłość

na naszych niewielu oczach

ukradkiem spod przymkniętych powiek

spoglądamy na obojga

milczących jak księżyc” (…)*

Zdarzało się erotycznie, pod oczywistym wpływem Tuwima, co w Łodzi na ławeczce siedzi, na Piotrkowskiej, zdarzało się eksplodować takimi słowy:

„Coś gna, coś gna

nie wiedzieć czemu

gdzieś tam lgnie

miasto żyjące

nad nim mgła

nad miastem eros

skrzydlata ćma.

Ćma do ćmy leci

sieje ploteczki

obnaża ciało

(dziś panią całą

widziałem nagą

czyż nie?)

Ćma do ćmy:

czemu wyglądasz 

nocą przez okno

a cała naga

piersi ci mokną

potem gorąca (…)” **

Był też czas na bunt futurystyczny:

„Trzynaście liczb w tłumie

po szynach sunie

czerwony tramwaj

w ulicy wypchanej

opodal sklepowej wystawy

staje

czerwona trzynastka

w herbie tej maszyny

pechowa trzynasta

godzina

panie motorniczy

panie motorniczy

niech pan uważa

bo się wykoleimy

trzynasta godzina

do szkół i do aptek

trzynaście lodziarek

nie zdąży do pracy

trzynaście to dziecko

ma lat nie do wiary

zaledwie trzynaście

a młode oczko

już puszcza do starych

samotna trzynasta ulica 

niemal bezludna

tam pod trzynastką

mieszkanie Trzeciaka

panie motorniczy

daj boże zdrowie

tylko pod trzynastkę 

mnie dowieź (…)

Motorniczy podwiózł, choć odczuwał niepokój

(…)

a może trzynastą

zrzucą bombę

trzynaście zamachów

trzynaście dywizji

plotek trzynaście (…)

i w końcu…

(…)

naprzeciw bramy

powóz zatrzymał

spojrzał przerażonymi oczyma

przed trzynastym numerem

co był jeszcze wczoraj

dzisiaj mogiła.” ***

A tuż przed zaśnięciem pierwsze prawdziwe zauroczenie widziane z malutkiego okienka w kamienicy na Wólczańskiej…

„(...) nocy najszczersza

najpiękniejsza 

uwierz że kocham

srebrne włosy kryształków

opadających w ciemność (…)”

wykorzystano fragmenty wierszy:

* „Spacer po mieście”

** „Eros nad miastem”

*** „Trzynastka”

**** „Meteorowa noc”

[Dobrzelin, 26.11.2015]

Z WYKOPALISK [CZERWIEŃ]

Czerwień na drzewcu kojarzona jest 
z czymś o czym nie wolno pamiętać,
kiedy szedłem na spotkanie
z ojcem powracającym z pracy
mijałem olbrzymi magazyn 
wypełniony truskawkami,
wracając do domu w czerwcowe popołudnie
widziałem wysokie czoło ojca
zasunięte  krwawą opalenizną
która po jakimś czasie brązowiała,
przechodząc obok magazynu
nieznajoma kobieta 
wręczyła nam kobiałkę truskawek,
ręce kobiety ociekały czerwienią,
pewnego dnia
w dojrzewającym zaniedbanym życie
zrywałem maki
a dziewczynka
z czerwonymi wstążkami we włosach
rumieniła się na samą myśl
że za chwilę podaruję jej
bukiet zachodzącego słońca.

[czerwiec 2008, poprawiony]