SZTUKA - ALBRECHT DÜRER

 

1. Albrecht Dürer (Niemcy, 1471–1528)

Autoportret w szacie obszytej futrem (1498)

Alte Pinakothek, Monachium

Ostatni z trzech wspaniałych autoportretów Dürera powstał na początku 1500 roku, przed jego 29. urodzinami, które przypadły 21 maja. Obraz opatrzony jest dumnym napisem: „Tak więc ja, Albrecht Dürer z Norymbergi, namalowałem siebie nieusuwalnymi barwami w wieku 28 lat”. Jest to ponury obraz, utrzymany głównie w odcieniach brązu, na prostym, ciemnym tle.

2. Albrecht Dürer

Chrystus wśród uczonych w Piśmie (1506)

Olej na desce, 65 x 80 cm.

Museo Thyssen-Bornemisza, Madryt

Dürer był czołowym przedstawicielem niemieckiej sztuki renesansowej i kluczowym propagatorem nowych idei w Europie Północnej. Obraz ten powstał w Wenecji podczas jego drugiej wizyty we Włoszech — gdzie był okrzyknięty artystą doskonałym — i został zidentyfikowany jako dzieło, o którym wspomina Dürer w liście do swojego przyjaciela, norymberskiego humanisty Willibalda Pirckheimera. Wykorzystanie postaci przedstawionych do połowy długości oraz rozmieszczenie głów wokół punktu centralnego, utworzonego przez twarz i dłonie dziecka, sprawia, że kompozycja wyraźnie nawiązuje do współczesnego malarstwa włoskiego. W ten sposób niemiecki artysta umiejętnie łączy dwa renesansowe światy: północnoeuropejski i włoski.

3. Albrecht Dürer

Chrystus jako Człowiek Boleści (ok. 1493)

Olej na desce, 30 x 19 cm.

Staatliche Kunsthalle, Karlsruhe

Dzieło przedstawia Jezusa po tym, jak został wychłostany i wyśmiewany przez żołnierzy, tuż przed tym, jak został odprowadzony na ukrzyżowanie. Jezus obficie krwawi z ran i trzyma narzędzia, którymi go bito – bicz z trzema węzłami oraz wiązkę gałązek brzozy. Ma na głowie koronę cierniową i opiera głowę na prawej dłoni w geście smutku. Drugą ręką opiera się o półkę, co jest pozą, którą Dürer często stosował, aby nadać portretowi wrażenie głębi. Twarz jest namalowana z wielkim realizmem. Na złotym tle Chrystus spogląda poza obraz, wyrażając rezygnację z własnego losu.

4. Albrecht Dürer

Dziedziniec dawnego zamku w Innsbrucku z chmurami (1494)

Akwarela na papierze, 33,5 x 26,7 cm.

Muzeum Albertina, Wiedeń

Obraz przedstawia drugą wersję dziedzińca zamkowego w Tyrolu, z chmurami. Dziedziniec gotyckiej budowli widziany jest z innej strony niż na pierwszym widoku. Tutaj Dürer wybrał balkon w wieży bramnej jako punkt widzenia, podczas gdy na pierwszym arkuszu punktem wyjścia było okno w przeciwległym skrzydle poprzecznym.

5. Albrecht Dürer

Św. Hieronim na pustyni (ok. 1495–96)

Olej na drewnie gruszy, 23 x 17 cm.

National Gallery, Londyn

Św. Hieronim klęczy w pokucie. W prawej ręce trzyma Biblię, którą przetłumaczył na łacinę, a w lewej kamień, którym uderza się w pierś. Jego wzrok skierowany jest ku górze, ponad mały krucyfiks wbity w pień drzewa. Ubrany w niebieską szatę, ma obok siebie na ziemi czerwony płaszcz i kardynalską czapkę. Za nim stoi jego wierny lew, z którym zaprzyjaźnił się po tym, jak usunął mu cierń z łapy. W tle widoczny jest krajobraz z dramatycznymi formacjami skalnymi, prawdopodobnie oparty na szkicach, które Dürer wykonał w kamieniołomach w pobliżu Norymbergi. Scenę oświetla dramatyczne wieczorne niebo.

6. Albrecht Dürer

Młoda Fürlegerka z upiętymi włosami (1497)

Olej na płótnie, 56,5 x 42,5 cm.

Gemäldegalerie, Berlin

Portret ten, wraz z „Portretem młodej Fürleger z rozpuszczonymi włosami” stanowi część dyptyku. Kiedy portrety były jeszcze razem, przeszły z rąk Carla von Waagena do innych właścicieli, aż w końcu w 1977 roku zostały nabyte przez muzea w Berlinie.

[14.03.2026, Toruń]